Artefakt Ovçuları / Охотники за Артефактами

13/07/2026

İsmayıllı rayonu, Mücü kəndi, yəhudi məzarlığı.

Artefakt Ovçuları / Охотники за Артефактами vətəndaş təşəbbüsü qrupu Basqal Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun direktoru Джейхун Исмайилов la birlikdə İsmayıllı rayonunun Mücü kəndində yerləşən tarixi yəhudi məzarlığına səfər təşkil edib.

Səfər zamanı məzarlıq ərazisinə baxış keçirilib, tarixi irs nümunələri ilə bağlı ilkin qeydlər aparılıb və gələcək tədqiqatlar üçün materiallar toplanıb.

Azərbaycanın multikultural irsinin tərkib hissəsi olan bu məkanın öyrənilməsi və qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

09/07/2026

Qədim Şirvan torpağının tarixi irsinə aid olan abidələrdən biri də İsmayıllı rayonunun Kələzeyvə kəndində yerləşən Zeyvə türbəsidir.

Səkkizguşəli plan əsasında inşa edilən bu memarlıq nümunəsi XIX əsrin birinci yarısına aid edilir. Türbənin sağ divar hissəsindəki kitabə türbənin Şirvan hakimi Mustafa xanın ailə üzvlərindən birinin xatirəsinə tikildiyini göstərir.

Kələzeyvə kəndinin özü qədim tarixə malik yaşayış məskənidir. Kəndin adı və burada yerləşən qədim qəbiristanlıq bu ərazinin vaxtilə mühüm dini və mədəni mərkəzlərdən biri olduğunu göstərir.

Tarixi abidələrimizi qorumaq, araşdırmaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin borcudur.

İrsimizi tanıyaq və qoruyaq!

03/07/2026

29/06/2026

Manqistauda yaşayan Qorqud Ata əfsanəsi.
Şopan Ata ( Çoban Baba) yeraltı məscid və mağaraları.

Manqistau təkcə Qazaxıstanın deyil, bütün türk dünyasının ən sirli və müqəddəs bölgələrindən biridir. Təsadüfi deyil ki, onu 362 övliya yurdu adlandırırlar.

Bu qədim diyar hər addımda insanı yeni bir tarix, yeni bir rəvayət və yeni bir sirrlə qarşılayır.

Ötən il Manqistauda böyük sufi Beket Atanın anadan olmasının 275 illiyi münasibətilə beynəlxalq elmi konfrans keçirildi. Konfrans iştirakçıları kimi biz də yarımadanın ən müqəddəs ziyarətgahlarını ziyarət etmək imkanı əldə etdik.

Səfərimizin ən yaddaqalan məkanlarından biri isə Beket Atanın mürşidi hesab olunan Şopan Atanın yeraltı məscidi idi. Məhz burada, qayalara oyulmuş qədim mağaraların səssizliyi içində Manqistaunun ən maraqlı əfsanələrindən birini eşitdim.

Bu rəvayəti mənimlə Manqistau Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun direktoru, bölgənin tarixini dərindən bilən Nurlan Kulbay bölüşdü.

Əfsanəyə görə, nekropoldakı kiçik qaya mağaralarından birində böyük türk müdriki, ozanı və qobuzun yaradıcısı sayılan Dədə Qorqudun ( Qorqut Ata) oğlu dəfn olunub.

Rəvayətə əsasən, o, atasından müdrikliyi və musiqi istedadını miras alsa da, ozanlıq yolunu deyil, zahidliyi seçmişdir. Şopan Atanın müqəddəsliyi haqqında eşidərək Manqıstau yarımadasına gəlmiş, dərviş həyatı yaşamış və ömrünün sonuna qədər həmin mağarada ibadətlə məşğul olmuşdur.

Rəvayətin ən maraqlı məqamlarından biri, deyilənə görə mağarada eşidilən səsdir. Yerli zəvvarlar inanırlar ki, tam sükut içində qulağını mağaranın divarına söykədikdə uzaqdan gələn qobuz səsinə bənzər qəribə bir uğultu eşitmək mümkündür.

Maraqlıdır ki, "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında Qorqud Atanın oğlundan bəhs edilmir. Buna görə də bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, rəvayətdəki "oğul" ifadəsi bioloji deyil, mənəvi məna daşıyır. Yəni söhbət onun müridlərindən, davamçılarından və ya "baxşı" ənənəsini yaşadan ozanlardan birindən gedə bilər. Onun adı isə zamanla unudulmuşdur.

Bu gün də yerli türbə mühafizləri həmin məzarı göstərərkən sadəcə belə deyirlər: “Bul — Qorqıt atanın balası” ( Bu, Qorqıt atanın balasıdır).

Əlbəttə, bu rəvayətin tarixi və ya arxeoloji təsdiqi yoxdur. Lakin o, Manqistauda sufi irsi ilə qədim türk mifoloji düşüncəsinin necə qovuşduğunu göstərən ən maraqlı xalq rəvayətlərindən biridir. Bəlkə də buna görə bu müqəddəs diyarın qayaları hələ də qobuzun səsini öz yaddaşında yaşadır...

​

29/06/2026

Keşikçidağ və Şakpak-Ata. Paralellər.

Azərbaycanın Gürcüstanla sərhədində yerləşən Keşikçidağ mağaraları ilə Qazaxıstanın Manqıstau yarımadasının, ən tanınmış ziyarətgahlarından biri olan Şakpak-Ata arasında nə kimi oxşarlıq ola bilər?

Arxeologiya göstərir ki, dünya monoteist dinlərinin yaranmasından çox əvvəl bu ərazilərdə yaşamış qədim insanların dəfn ənənələri eyni qanunauyğunluqlar əsasında formalaşmışdır.

Bu abidələri birləşdirən əsas cəhət kollektiv qaya sərdabələrinin yaradılması ənənəsidir. Məhz qaya daxilində qəbirlərin quruluşu Keşikçidağ və Şakpak-Ata arasında ən mühüm paralellərdən birini təşkil edir.

Keşikçidağın 19 nömrəli mağarasında aparılmış arxeoloji tədqiqatlar göstərmişdir ki, mağarada oyulmuş quyular qapalı kollektiv sərdabə kimi istifadə olunmuşdur.

Mağaranın döşəməsində üç dərin dəfn kamerası oyulmuşdur. Yeni dəfn zamanı kamera açılır, əvvəlki dəfnə aid sümüklər ehtiyatla kənara yığılır, yeni cəsəd yerləşdirilir və kamera yenidən iri daşlarla bağlanırdı. Bu dəfnlər xristian monastır həyatı ilə bağlı deyil, daha qədim dövrə aid ailə və ya tayfa sərdabələri ənənəsini əks etdirir.

Şakpak-Ata kompleksində də eyni məntiqə əsaslanan oxşar mühəndis həlli müşahidə olunur. Kompleksin giriş hissəsində əhəngdaşı qayalarda oyulmuş açıq nişlər islamdan əvvəlki dövrdə kollektiv sərdabələr kimi istifadə edilmişdir. Burada nəsillər boyu dəfnlər aparılmış, sonradan isə bu nişlər bağlanaraq konservasiya olunmuşdur.

Maraqlıdır ki, sufi rəvayətlərinin əksinə olaraq, məscidin daxilində real dəfnlər yoxdur. İslam qaydalarına uyğun olaraq qəbirlər ibadət tikilisinin xaricində yerləşir.

Bu iki kompleks arasında başqa maraqlı paralellər də mövcuddur. Hər iki məkan geniş nekropolların sakral mərkəzi olmuşdur. Keşikçidağın ətəyində, Ceyrançöl vadisində, xüsusilə Karvan dərəsində Tunc və Dəmir dövrlərinə aid təxminən 300 kurqandan ibarət böyük nekropol yerləşir.

Şakpak-Ata ətrafında isə minlərlə qulpytaş və qoytaşdan ibarət nəhəng köçəri nekropolu formalaşmışdır.

Hər iki kompleksin divarları qədim damğalar və petroqliflərlə zəngindir. Keşikçidağda və Şakpak-Atada köçəri tayfalar əsrlər boyu öz tayfa damğalarını, keçi təsvirlərini və ov səhnələrini divarlar üzərinə həkk etmişlər.

Bu işarələr onların müqəddəs məkanlarla mənəvi bağlılığını və tarixi yaddaşını əks etdirir.

İrsimizi tanıyaq və qoruyaq!

11/06/2026

Azərbaycanın Türk İrsi ❤️‍🔥

Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

08/06/2026

"На одном из кладбищ мы отметили наличие изменения облика местных надгробий.

Проще говоря, одна из сторон надгробия в нескольких случаях была зачищена и перебиты надписи: традиционная азербайджанская иконография надгробий (мы таких надгробий видели много) была дополнена армянскими надписями, сделанными гораздо позже изготовления самих надгробий.

Об этом можно судить по нарушенным колониям мхов и лишайников, отличающейся технике резьбы. Я сужу об этом как реставратор: принято отмечать малейшие детали в бытовании артефакта", - рассказала Татьяна Крупа

Во время проходившего недавно в Баку Всемирного форума городов многочисленные гости мероприятия посещали Ичеришехер. И как-то пришлось услышать от одного из гост....

03/06/2026

30 il davam edən axtarışlar başa çatdı: Naxçıvanda e.ə. VIII əsrə aid Urartu yazısının dəqiq yeri müəyyənləşdirildi

Azərbaycan arxeoloqları mühüm bir kəşfə imza ataraq uzun illər davam edən axtarışlara son qoyublar. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində, İlandağda yerləşən və e.ə. VIII əsrə aid Urartu mixi yazısının yerləşdiyi məkan dəqiq müəyyən edilib.

1 iyun 2026-cı il tarixində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsinin alimlər qrupu İlandağ ərazisində qayaya həkk olunmuş mixi yazısının dəqiq yerini müəyyənləşdirib.

Tədqiqat qrupunun tərkibinə AMEA Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü, tarix elmləri doktoru, professor Vəli Baxşəliyev, AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən Xaraba-Gilan arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri, institutun şöbə müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Bəhlul İbrahimli və tədqiqatçı Hüseyn Cəfərov daxil olublar.

Qeyd etmək lazımdır ki, hələ 1980-ci illərin sonlarında İlandağ ərazisində bu mixi yazı aşkar edilərək elmi dövriyyəyə daxil edilmişdi.

Lakin həmin dövrdə abidənin dəqiq koordinatları qeydə alınmamışdı. Sonrakı onilliklər ərzində yazının yenidən tapılması üçün çoxsaylı cəhdlər göstərilsə də, bunlar nəticəsiz qalmışdı.

Ehtimal olunur ki, İlandağ qayasındakı mixi yazıda Urartu hökmdarı İşpuini (təxminən e.ə. 820–810-cu illərdə hökmranlıq edib), Urartu sülaləsinin banisi Sarduri I-in oğlu və onun oğlu Menua (təxminən e.ə. 810–786-cı illərdə hökmranlıq edib) təriflənir.

Tədqiqatlar davam edir.

Foto: Вели Бахшалиев , Hüseyn Cəfərov

31/05/2026

26.05.2026-cı il tarixində Qərbi Kaspi Universitetində “İmperiyaların təsiri: Qafqazda və ətraf bölgələrdə xalqların, ərazilərin və hökmranlığın təmsili” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans keçirilib.

Konfransda universitet rəhbərliyi, professor-müəllim heyəti, eləcə də müxtəlif ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrini təmsil edən alim və tədqiqatçılar iştirak ediblər.

Tədbirdə Thomas Barfield, Elio Brancaforte, Detlef Haberland, Irina Shingiray, Emma Schubert, eləcə də Azərbaycan alimlərindən Günay Həsənova, İradə Hüseynova, Şəfəq Dadaşova, Nizami Süleymanov və Fazil Baxşəliyev məruzələrlə çıxış ediblər.

Konfrans çərçivəsində Qafqazın tarixi, imperiyaların regiona təsiri, xalqların və ərazilərin təmsili, həmçinin tarixi-siyasi proseslərin bölgənin inkişafında rolu ətrafında geniş elmi müzakirələr aparılıb. Tədbir iştirakçıların sualları və qarşılıqlı fikir mübadiləsi ilə davam edib.

Artefakt Ovçuları Vətəndaş Təşəbbüsü qrupu olaraq bu dəyərli beynəlxalq elmi konfransda iştirak etmək fürsətinə görə PhD Gunay Chapay Xanıma səmimi təşəkkürümüzü və dərin minnətdarlığımızı bildiririk.

Elmi mühitin inkişafına və tədqiqatçılar arasında əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət edən belə təşəbbüslər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.