https://www.facebook.com/790332584444189/

Vüqar Məmmədov, Baku (2026)

01/06/2026

Gələcəyin iflası: 40 faizlik "Riyazi Savadsızlıq" epidemiyası

Son illərin buraxılış imtahanlarında şagirdlərin təxminən yarısının riyaziyyatdan elementar baryeri belə aşa bilməməsi, təhsil sistemimizin bəli-bəli deyən hesabatlarının və içi boş gələcək bəyanatlarının üzünə vurulan ən sərt şapalaqdır. Biz hələ də süni intellektdən, innovasiyadan və texnoloji gələcəkdən nağıllar danışdığımız bir vaxtda, rəsmi statistika ölkədə kütləvi riyazi savadsızlıq dalğasının yaşandığını qışqırır. Bu rəqəmlər təsadüfi uğursuzluq deyil; bu, bütöv bir nəslin intellektual potensialının sistemli şəkildə məhv edilməsinin rəsmi sənədidir.

Bu fəlakətin ilk günahkarı, kağız üzərində avropalı, sinif otaqlarında isə hələ də sovet rejimindən qalan kurikulum və onun icraçılarıdır. Riyaziyyat şagirdlərə həyatın aləti kimi deyil, beyin çürüdən quru düstur yığını və şablon mexanika kimi sırınır. Müəllimlər mühakimə yürütməyi, məntiqi sorğulamağı öyrətmək əvəzinə, proqramı "yola verməklə" məşğuldurlar. Nəticədə, imtahanda şagirdin qarşısına əzbərlədiyi çərçivədən cəmi iki dərəcə kənara çıxan, real təfəkkür tələb edən bir situasiya tapşırığı qoyulan kimi, yaddaşa söykənən o saxta sistem dərhal iflic olur və sıfıra yuvarlanır.

Digər tərəfdən, məktəblərdə paylanılan obyektivlikdən uzaq, "hörmət xatirinə" yazılan saxta qiymətlər bu acınacaqlı reallığı gizlədən ən böyük pərdədir. İllərlə məktəb rəhbərliyinin və müəllimlərin yalançı arxayınlıq ssenarisi ilə böyüyən şagird, buraxılış imtahanında Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) sərt reallığı ilə qarşılaşanda böyük bir şok yaşayır. Məktəbdaxili formal qiymətləndirmə ilə real imtahan tələbləri arasındakı bu uçurum, təhsil müəssisələrinin öz birbaşa funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyini və sadəcə bir binadan ibarət olduğunu sübut edir.

Problemin kökləri həmçinin ibtidai siniflərdən bəri hər il bir az daha sıxılan zəif və çürük bünövrəyə söykənir. Riyaziyyat zəncirvari bir elmdir; ilk illərdə məntiqi təfəkkürü deyil, sadəcə rəqəmləri kor-koranə hesablamağı öyrənən uşaq, yuxarı siniflərdə riyaziyyatın mürəkkəb divarları altında əzilməyə məhkumdur. Bu zənciri vaxtında bərpa edə bilməyən orta təhsil, şagirdləri kütləvi şəkildə bazara çevrilmiş repetitor institutunun qucağına atır. Maddi imkanı repetitora çatmayan, yalnız dövlətin ümidinə qalan kasıb təbəqənin övladları isə birbaşa həmin 40 faizlik uçurumun dibinə süpürülür.

Yekun olaraq, bu statistika Azərbaycanda dövlət məktəbinin çökdüyünü və təhsildə dəhşətli bir sosial bərabərsizliyin hökm sürdüyünü tənqidi şəkildə təsdiqləyir. Elm və Təhsil Nazirliyi rəqəmləri bəzəməkdən, müəllim hazırlığı və dərslik siyasətindəki köklü fəsadları ört-basdır etməkdən əl çəkməlidir. Bu gün riyaziyyatdan sıfır çəkən o 40 faiz, sabah ölkənin iqtisadiyyatında, elmində və idarəetməsində də sıfır çəkəcək. Çünki riyaziyyatı düşünə bilməyən bir cəmiyyət, gələcəyin rəqəmsal dünyasında yalnız idarə olunan kütlə olmağa məhkumdur.

Vüqar Məmmədov

01/06/2026

1 iyun Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü münasibətilə bütün uşaqları təbrik edirəm. Bu günün ən böyük əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, uşaqları təkcə onları qorumaqla müdafiə edə bilmərik. Bunun üçün uşaqlara məktəbdə elm, bilik, bacarıq verməklə onları bütün bəlalardan qoruya bilərik. Çünki, bu günün uşaqları Azərbaycanın gələcəyinin təminatçıları, bizlərin isə davamçılarıdır.

Gəlin gələcəyimizi, varlığımızı, dövlətçiliyimizi, vətənə olan sevgimizi uşaqlara öyrətməklə onların keçmişini, bu gününü və gələcəyini daima müdafiə edək.

Hörmətlə Vüqar Məmmədov

31/05/2026

Əslində, bu mövzuya toxunmaq niyyətində deyildim. Bir müddət gözləmə mövqeyi tutub, proseslərin necə nəticələnəcəyini müşahidə etmək istəyirdim.

Söhbət Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin (BŞTİ) tabeliyindəki məktəblərin rəsmi saytlarından gedir. Artıq bir aya yaxındır ki, bu portallarda rəhbər və pedaqoji heyətin şəkilləri gizlədilib. Başlanğıcda bunun texniki bir yenilənmə – vahid foto formatına keçidlə bağlı müvəqqəti bir hal olduğunu düşünsəm də, kiçik bir araşdırmadan sonra əsl səbəb məlum oldu. Sən demə, bəzi məktəblərdə şagirdlər müəllimlərin fotolarından qərəzli məqsədlər üçün istifadə ediblər.

Təbii ki, bu, yolverilməz hərəkətdir və qarşısı dərhal alınmalıdır. Lakin burada diqqət çəkən əsas məqam məktəblərdə tərbiyəvi işin təşkili məsələsidir ki, bu, tamamilə ayrı və geniş bir müzakirənin mövzusudur.

Mənim vurğulamaq istədiyim əsas nüans isə odur ki, problemin həlli şəkillərin saytdan yığışdırılması deyil. Problem şəklin orada olmasında deyil, ona görə də atılan bu addım vəziyyətdən çıxış yolu sayıla bilməz. Gözdən uzaq tutmaqla problemi həll etmək olmur.

Bu hadisə fonunda məktəb saytlarının ümumi vəziyyəti də yada düşür. Onsuz da böyük əksəriyyət məktəblərdə bu saytlar sadəcə formal xarakter daşıyır. Həftələrlə, bəzən aylarla ən vacib məlumatlar belə yenilənmir. Halbuki, rəsmi sayt məktəbin "sosial siması" olmalı, məktəbin bütün zəruri məlumatları məhz oradan operativ şəkildə əldə edilə bilməlidir.

P.S. Bir detalı da qeyd edim: 2016-cı ildə məktəb saytına şəxsən daxil etdiyim şagird sayına dair statistik məlumatlar yalnız təxminən bir il (2025-ci il) öncə dəyişdirildi. Yəni, illərlə yenilənməyən, fəaliyyətsiz qalan bu saytların saxlanması üçün dövlət büdcəsindən mütəmadi olaraq maliyyə ayrılır. Əgər bu platformalar öz təyinatı üzrə işləməyəcəksə, cəmiyyətə fayda verməyəcəksə, bu qədər xərcə həqiqətənmi ehtiyac var?

Vüqar Məmmədov

31/05/2026

Səkkiz il öncə "Təhsil sosial mediada" layihəsi çərçivəsində göstərdiyim fəaliyyətə görə "Ən yaxşı sosial media səhifəsi" nominasiyasında aldığım bu Təşəkkürnamə bəlkə də sadəcə keçmişdə qalan qürurverici bir xatirədir.
O vaxtkı diqqət və qiymətləndirmə bu gün eyni dərəcədə hiss olunmaya, əməyim bəzən kölgədə qalmış kimi görünə bilər. Lakin bütün bunlara rəğmən, mən inandığım və sevdiyim işimi eyni fədakarlıqla davam etdirirəm. Çünki əminəm ki, bu gün unudulan və ya dəyəri tam dərk edilməyən bu cəhdlər əsla hədər getməyəcək; zaman öz sözünü deyəcək və gələcəkdə tarix özü hər şeyin ən ədalətli qiymətini verəcək.

Vüqar Məmmədov

31/05/2026

Sükut otaqlarından öyrənmə laboratoriyalarına: Məktəb kitabxanaları necə dəyişməlidir?

Müasir dövrdə təhsil paradiqması sürətlə dəyişsə də, ölkəmizdəki əksər məktəb kitabxanaları bu inkişafın gerisində qalaraq əsasən "kitab anbarı" funksiyasını yerinə yetirir. Halbuki qabaqcıl təhsil sistemlərində kitabxana məktəbin qəlbi, şagirdlərin həm akademik, həm də sosial inkişaf mərkəzi hesab olunur. Təəssüf ki, bu gün şagirdlərimiz məktəb kitabxanalarına yaradıcı və dinamik bir məkan kimi deyil, sadəcə ilin əvvəlində dərsliklərin alındığı və sonunda təhvil verildiyi darıxdırıcı bir otaq kimi baxırlar. Bu stereotipi qırmaq və problemi kökündən həll etmək üçün mövcud vəziyyətə açıq gözlə baxmalı və ciddi islahatların zəruriliyini qəbul etməliyik.

Əsas problemlərdən biri fiziki infrastrukturun və kitab fondunun müasir tələblərə cavab verməməsidir. Rəflərdəki ədəbiyyatın böyük qismi onilliklər əvvəl nəşr olunmuş, bugünkü uşaqların maraq dairəsindən və rəqəmsal dövrün reallıqlarından çox uzaq olan kitablardır. İnformasiyanın saniyələr içində əlçatan olduğu bir əsrdə məktəb kitabxanalarımızda elektron kataloqların, beynəlxalq onlayn resurslara çıxışın və interaktiv texnologiyaların olmaması şagirdləri mütaliədən daha da uzaqlaşdırır. Bunlara əlavə olaraq, rahat oxu zonalarının, qrup işi üçün dizayn edilmiş şəraitin və stabil internet bağlantısının yoxluğu bu məkanları gənclər üçün tamamilə cəlbedicilikdən məhrum edir.

Digər fundamental problem isə insan resursları və kitabxanaçılıq fəaliyyətinə olan köhnəlmiş yanaşmadır. Hazırda bir çox məktəb kitabxanaçısının fəaliyyəti passiv şəkildə kitab verib-almaqla, qeydiyyat aparmaqla məhdudlaşır. Lakin müasir kitabxanaçı şagirdlərə media savadlılığı aşılayan, onlara saysız-hesabsız məlumat seli içərisində etibarlı mənbələri tapmağı öyrədən və tədqiqat işlərində bələdçilik edən fəal bir informasiya mütəxəssisi olmalıdır. Kadrların müasir rəqəmsal bacarıqlara malik olmaması və onların bu istiqamətdə peşəkar inkişafı üçün davamlı təlimlərin çatışmazlığı sistemin yenilənməsinin önündəki ən böyük sədlərdən biridir.

Bu böhranı fürsətə çevirmək üçün kompleks və innovativ həll yollarına ehtiyac var. İlk növbədə, aktuallığını itirmiş fondlar yenilənməli, məktəblər vahid milli elektron kitabxana şəbəkəsinə inteqrasiya olunaraq həm audio, həm də e-kitablara çıxış əldə etməlidir. Məkanlar yenidən dizayn edilərək mütləq sükut tələb edən otaqlardan çıxarılmalı; şagirdlərin müzakirələr apara, müxtəlif layihələr üzərində işləyə və texnoloji alətlərdən istifadə edə biləcəyi "öyrənmə laboratoriyalarına" çevrilməlidir. Kitabxanaçı ştatının tələbləri isə yenidən müəyyənləşdirilərək bu vəzifəyə pedaqoji və rəqəmsal savadlılığı yüksək olan kadrlar cəlb edilməlidir.

Məktəb kitabxanalarının dirçəldilməsi sadəcə təhsilin deyil, ümumilikdə gələcək nəslin informasiya cəmiyyətindəki mövqeyini müəyyən edəcək strateji bir addımdır. Bəs biz bu məkanları "sükut otaqlarından" gənclərin öz potensialını kəşf etdiyi interaktiv mərkəzlərə necə çevirə bilərik? Sadəcə rəfləri yeni kitablarla doldurmaq kifayətdirmi, yoxsa təhsil mədəniyyətimizdə köklü bir dəyişikliyə ehtiyacımız var? Sizcə, ölkəmizdəki məktəb kitabxanalarını müasir standartlara çatdırmaq üçün ilk real addımı haradan atmalıyıq və cəmiyyət olaraq bu prosesə necə dəstək ola bilərik?

Vüqar Məmmədov

30/05/2026

Yaxşı müəllim, yoxsa yaxşı direktor?
Məktəb direktorunun seçim meyarları

Məktəb idarəetməsində ən çox edilən köklü səhvlərdən biri uğurlu fəaliyyəti ilə seçilən hər bir yaxşı müəllimin potensial olaraq yaxşı bir direktor ola biləcəyi düşüncəsidir. Sinif otağında pedaqoji ustalığı ilə parlayan bir müəllim, məktəb rəhbərliyi kreslosuna oturduğu andan etibarən tamamilə fərqli bir mühitlə — büdcə planlaması, insan resurslarının idarə olunması, böhran menecmenti və hüquqi məsuliyyətlərlə qarşılaşır. Çünki sinfi idarə etmək üçün güclü pedaqoji bilik və empatiya kifayət etdiyi halda, bütöv bir təhsil müəssisəsini idarə etmək üçün strateji vizyon və ciddi menecer keyfiyyətləri tələb olunur. Bu səbəbdən də "yaxşı müəllim olmaq, hələ yaxşı direktor olmaq demək deyil" prinsipi müasir təhsil islahatlarının mərkəzində dayanmalıdır.

Bir məktəbin gələcək taleyi və uğuru onun rəhbərinin strateji təfəkküründən birbaşa asılıdır. Direktor vəzifəsinə iddalı olan hər bir namizədin qarşısına qoyulmalı olan ən ilkin və qəti tələb məktəbin inkişafı üçün ən azı 3 illik fəaliyyət planı hazırlamaq bacarığı olmalıdır. Bu plan sadəcə formal sənəd deyil, rəhbərin məktəbin mövcud problemlərini necə analiz etdiyini, güclü və zəif tərəfləri necə gördüyünü, eləcə də təhsil ocağını hara aparmaq istədiyini göstərən real bir yol xəritəsidir. Öz vizyonunu və hədəflərini strateji proqram şəklində sistemləşdirə bilməyən bir şəxsin rəhbər təyin edilməsi, məktəbi kor-koranə və xaotik bir idarəçiliyə məhkum etmək deməkdir.

Önünü görməyən və uzunmüddətli inkişaf planı hazırlaya bilməyən rəhbərlər, təəssüf ki, müasir liderə deyil, yalnız yuxarı instansiyalardan gələn tapşırıq və deyilənləri mexaniki şəkildə icra edən sıravi bir məmura çevrilirlər. Belə menecerlər yaradıcı təşəbbüslər irəli sürə bilmir, daxili potensialı hərəkətə gətirmir və məktəbin özünəməxsus ekosistemini qura bilmirlər.
Onların fəaliyyəti cari problemləri ötüşdürməkdən, gündəlik sənədləşmə işlərini tamamlamaqdan və yuxarı idarələrin hesabatlarını doldurmaqdan ibarət olur. Nəticədə, rəhbərlik etdikləri müəssisədə heç bir inkişaf, yenilikçilik və ya keyfiyyət sıçrayışı baş vermir, məktəb sadəcə ətalət içində fəaliyyətini davam etdirir.

Bu problemin yeganə çıxış yolu direktor təyinatı prosesində kadr seçim meyarlarına radikal şəkildə yenidən baxmaqdır. Namizədlərin pedaqoji stajının çoxluğu və ya qanunvericilik sahəsindəki əzbər bilikləri onların rəhbər təyin edilməsi üçün kifayət etməməlidir. Seçim mərhələsində hər bir iddiaçının real idarəetmə və biznes menecment layihələri, məktəbi maliyyə, kadr və tədris baxımından necə inkişaf etdirəcəyinə dair müdafiə edəcəyi 3 illik strateji proqramı əsas meyar kimi götürülməlidir. Yalnız öz ideyalarını elmi-praktiki cəhətdən əsaslandırmağı bacaran və komandanı arxasınca apara biləcək liderlər idarəçi statusu qazanmalıdırlar.

Yekun olaraq, təhsildə keyfiyyət dəyişikliyinə nail olmaq istəyiriksə, idarəçilikdə status-kvonu dəyişməliyik. Məktəblərimizin sadəcə verilən göstərişləri yerinə yetirən icraçılara deyil, böyük hədəfləri olan, qərar qəbul etməkdən qorxmayan və gələcəyi planlayan strateqlərə ehtiyacı var. Unutmamalıyıq ki, müəllimlik fəaliyyəti sinif otağında bitdiyi halda, direktorun fəaliyyəti bütöv bir cəmiyyətin gələcək modelini formalaşdırır. Təhsil sisteminin lokomotivi rolunu oynayan məktəbləri yalnız güclü idarəetmə vizyonu olan, menecer təfəkkürlü rəhbərlərə əmanət etməklə real inkişafa imza ata bilərik.

Vüqar Məmmədov

29/05/2026

"Tərsinə - Mozalan"
İslahatlar hələ də davam edir.

Vüqar Məmmədov

28/05/2026

AXC dövründə milli təhsilin qurulması və məktəb şəbəkəsinin genişləndirilməsi

Çar Rusiyası dövründə Azərbaycandakı rəsmi dünyəvi məktəblərin sayı olduqca az idi. Çar hökuməti yerli əhalinin ana dilində təhsil almasında maraqlı olmadığı üçün dövlət məktəblərinin sayı məhdud çərçivədə qalırdı və təhsil demək olar ki, tamamilə rus dilində aparılırdı. Əhalinin büyük qismi isə yalnız dini təhsil verən və rəsmi dövlət statusu olmayan mollaxana və mədrəsələrə üz tuturdu.

1918-ci ilin may ayına qədər olan dövrün rəsmi arxiv sənədləri incələdikdə görünür ki, Azərbaycanda çar rejimindən miras qalmış rəsmi ibtidai məktəblərin sayı cəmi 400-ə yaxın idi. Yüksək təhsil verən orta məktəblərin, yəni gimnaziya və liseylərin sayı isə barmaqla sayılacaq qədər az — cəmi 12 dənə idi.

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra, ölkədəki ağır hərbi-siyasi vəziyyətə və iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, təhsil sahəsində böyük bir canlanma başladı. Xalq Maarifi və Dini Etiqad Nazirliyinin həyata keçirdiyi sürətli islahatlar və məktəblərin milliləşdirilməsi siyasəti nəticəsində cəmi 23 ay ərzində məktəb şəbəkəsi təxminən 60% faiz genişləndi.

Hökumətin parlamentə təqdim etdiyi rəsmi hesabatlara əsasən, bu qısa müddət ərzində sırf ana dilində təhsil verən ibtidai məktəblərin sayı sürətlə artaraq 637-yə çatdırıldı. Bu isə o deməkdir ki, Cümhuriyyət hökuməti ölkənin müxtəlif bölgələrində və kəndlərində 250-dən çox yeni ibtidai məktəb açmağa nail oldu.

Eyni zamanda, orta təhsil sahəsində də ciddi sıçrayış baş verdi. Mövcud olan 12 orta məktəbin sayı demək olar ki, iki dəfə artırılaraq 23-ə çatdırıldı. Bu məktəblərin sırasına yeni açılan kişi və qadın gimnaziyaları, eləcə də realnı məktəblər daxil idi. Məktəb sayının bu cür sürətlə çoxalması sayəsində təhsil alan şagirdlərin ümumi sayı da qısa müddətdə 50 mindən çox artdı. Bu tarixi addımlar sayəsində Azərbaycanda təhsil ilk dəfə olaraq kütləvi, dünyəvi və milli xarakter aldı.

Vüqar Məmmədov

Vüqar Məmmədov

01/06/2026

01/06/2026

31/05/2026

31/05/2026

31/05/2026

30/05/2026

29/05/2026

28/05/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share