06/07/2026
İqtisadi müstəvidə Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən mühüm ticarət tərəfdaşı statusunu qoruyub saxlayır
1 iyul 2026-cı il tarixində Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana rəsmi səfəri, Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin inkişafında növbəti mühüm mərhələni təşkil etdi. Prezident İlham Əliyevin bu səfər zamanı verdiyi bəyanat, iki tərəf arasında formalaşan strateji tərəfdaşlığın həm dərinliyini, həm də əhatə dairəsini bir daha nümayiş etdirdi. Bəyanatda diqqət çəkilən məsələlər – ticarət-iqtisadi əlaqələr, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika layihələri, bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq və regional sülh prosesi – Azərbaycanın müasir xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini əks etdirir və ölkəmizin beynəlxalq arenada daha artan çəkisini göstərir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, son aylar ərzində Azərbaycan Avropa İttifaqının ən yüksək səviyyəli nümayəndələrini qəbul etmişdir: martda Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti cənab Antonio Koşta, mayda Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi xanım Kaya Kallas, iyulda isə Avropa Komissiyasının Prezidenti xanım Ursula fon der Lyayen Bakıda səfərdə olmuşlar. Bu ardıcıl və sıx diplomatik təmaslar təsadüfi deyil – onlar Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin sistemli, çoxşaxəli və institusional səviyyədə inkişaf etdiyini əyani şəkildə sübut edir. Prezidentin öz sözləri ilə desək, tərəflərin münasibətlərində "görünməmiş dinamika" müşahidə olunur ki, bu da hər iki tərəfin əməkdaşlığı dərinləşdirmək istiqamətində qarşılıqlı siyasi iradəsinin təzahürüdür.
İqtisadi müstəvidə Avropa İttifaqı Azərbaycanın ən mühüm ticarət tərəfdaşı statusunu qoruyub saxlayır. Ölkəmizin xarici ticarət dövriyyəsinin 40 faizdən çoxu məhz Aİ-yə üzv dövlətlərin payına düşür. Daha diqqətəlayiq faktdır ki, Cənubi Qafqaz regionunda Avropa İttifaqının ümumi ticarətinin təxminən 70 faizi Azərbaycanla həyata keçirilir – bu rəqəm Azərbaycanın regionda Avropa üçün nə dərəcədə əvəzsiz iqtisadi tərəfdaş olduğunu açıq şəkildə göstərir. Bu nailiyyətlər təsadüfən əldə olunmamışdır; onlar illər boyu aparılan ardıcıl iqtisadi siyasətin, infrastruktur investisiyalarının və diplomatik səylərin nəticəsidir.
Enerji sahəsi Azərbaycan–Aİ tərəfdaşlığının nüvəsini təşkil edir. Tərəflər arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Haqqında Anlaşma Memorandumu bu istiqamətdə həlledici addım olmuşdur. Həmin sənədin imzalanmasından bəri Azərbaycanın Avropa İttifaqına təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artmışdır ki, bu da bu gün ölkəmizin ümumi qaz ixracının yarısını təşkil edir. On Aİ üzv dövləti artıq Azərbaycan qazından istifadə edir və bu coğrafiyanın daha da genişlənməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur. Cənub Qaz Dəhlizi – 3500 kilometrlik nəhəng boru kəməri infrastrukturu – bu əməkdaşlığın ən parlaq təcəssümüdür və Azərbaycan qazının Avropaya nəqlində əsas arteriya rolunu oynayır. Müasir geosiyasi şəraitdə enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini nəzərə alsaq, Azərbaycanın bu sahədə oynadığı rol strateji əhəmiyyət kəsb edir.
Nəqliyyat və bağlantı məsələləri də tərəflər arasında müzakirələrin mərkəzi mövzularından biri olmuşdur. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin fəal iştirakçısı və təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Qonşu ölkələrlə və regionun digər dövlətləri ilə qurulan yaxşı münasibətlər Azərbaycana bütün iştirakçılara fayda verən geniş əməkdaşlıq formatı yaratmaq imkanı vermişdir. Ölkəmizdən keçən yük daşımalarının həcmi bütün istiqamətlər üzrə artmaqda davam edir, dəniz limanları və dəmir yolu infrastrukturunun genişləndirilməsi istiqamətində ardıcıl investisiyalar həyata keçirilir.
Bərpaolunan enerji mənbələri Azərbaycan–Aİ tərəfdaşlığının nisbətən yeni, lakin sürətlə inkişaf edən istiqamətidir. Ölkəmizin Günəş, külək və su elektrik enerjisi potensialı, mövcud və planlaşdırılan ötürücü xətlər bu sahədə geniş perspektivlər açır. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, hazırda xarici və yerli şirkətlərlə imzalanmış müqavilələr növbəti 5-6 il ərzində 8 gigavat Günəş və külək enerjisi əldə etməyə imkan verəcək. Bu rəqəmin yalnız artıq imzalanmış öhdəliklərə aid olduğunu, gələcəkdə həcmlərin daha da artacağını nəzərə alsaq, Azərbaycanın "yaşıl enerji" sahəsində Avropa üçün strateji tərəfdaşa çevrilmək potensialı aydın görünür.
Bəyanatın xüsusi əhəmiyyət kəsb edən hissəsi regional təhlükəsizlik və Azərbaycan-Ermənistan müharibəsinə həsr olunmuşdur. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda, Ağ Evdə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı və şahidliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan Birgə Bəyannamə imzalamış, eyni zamanda sülh sazişinin mətni paraflanmışdır. Bununla da faktiki olaraq sülh bərqərar olmuş və bunun bəhrələri artıq hiss olunmaqdadır. Azərbaycan sülhün yalnız kağız üzərində deyil, real həyatda təzahür etməsi üçün bir sıra birtərəfli addımlar atmışdır: ərazisi ilə Ermənistana yük tranzitinə qoyulmuş bütün məhdudiyyətlər aradan qaldırılmış, Ermənistana benzin və dizel yanacağının təchizatına başlanılmışdır. Bu addımlar, otuz il ərzində torpaqlarının işğal altında qalmasına baxmayaraq, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü həm siyasi, həm də zəruri hallarda güc vasitəsilə bərpa etmiş Azərbaycanın sülhə hazır olduğunu əməli şəkildə sübut edir.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, sülh artıq mücərrəd anlayış deyil, gündəlik həyatda hiss olunan reallıqdır. Lakin bu reallığı möhkəmləndirmək, onu uzunmüddətli və dönməz etmək üçün ardıcıl səylər tələb olunur. Bu baxımdan Avropa Komissiyasının dəstəyi yüksək qiymətləndirilir. Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana Avropa Komissiyasının bu prosesdə əhəmiyyətli töhfə vermək istəyi barədə açıqlaması, beynəlxalq ictimaiyyətin regionda sabitliyin bərqərar olmasına verdiyi dəstəyin göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyev və Ursula fon der Lyayen arasındakı görüş və bu görüş çərçivəsində səslənən bəyanat Azərbaycan-Aİ münasibətlərinin çoxşaxəli, strateji və qarşılıqlı faydaya əsaslanan xarakterini bir daha təsdiqləmişdir. Ticarət, enerji, nəqliyyat və bərpaolunan enerji sahələrindəki əməkdaşlıq, regional sülh prosesinə göstərilən dəstəklə birləşərək, Cənubi Qafqazın ərazi iddialarından və münaqişələrdən azad, əməkdaşlıq və tərəqqi məkanına çevrilməsi istiqamətində mühüm zəmin yaradır. Bu proses Azərbaycanın həm regional, həm də qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir.
