Rijksarchief in België

26/08/2026

Hoeveel weet jij over 𝐝𝐞 𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐣𝐞 𝐞𝐢𝐠𝐞𝐧 𝐡𝐮𝐢𝐬? Bart Van der Bruggen was zo nieuwsgierig naar de geschiedenis van dat van hem dat hij in het Rijksarchief Leuven terechtkwam. En bleef terugkomen. In deze zesde jubileumvideo vertelt hij over het bijzondere moment waarop hij in een notariële akte uit 1785 ontdekte wanneer, door wie en waarom zijn woning werd gebouwd.

🎬 Bekijk zijn verhaal op https://youtu.be/qHaEMhakxIY

🎉 𝟐𝟓 𝐣𝐚𝐚𝐫 𝐑𝐢𝐣𝐤𝐬𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐋𝐞𝐮𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝟏𝟎 𝐯𝐞𝐫𝐡𝐚𝐥𝐞𝐧. Van een bescheiden start met microfilms tot meer dan 30 kilometer archief in 2026: het Rijksarchief Leuven viert 25 jaar groei. Deze mijlpaal vieren we met een feestjaar vol activiteiten, maar we zetten ook mensen en verhalen centraal. Ontdek het feestprogramma op www.arch.be/25jaarRAL en vier met ons mee!

21/08/2026

Ook deze zomer zet het Rijksarchief opnieuw tientallen 𝐣𝐨𝐛𝐬𝐭𝐮𝐝𝐞𝐧𝐭𝐞𝐧 𝐚𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐰𝐞𝐫𝐤.

Zo gingen in het Cegesoma Ilias, Emilie en Corentin aan de slag met de verwerking van dossiers van personen die de erkenning van het 𝐬𝐭𝐚𝐭𝐮𝐮𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝐛𝐮𝐫𝐠𝐞𝐫𝐥𝐢𝐣𝐤 𝐰𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐚𝐧𝐝𝐞𝐫 aanvroegen. De gegevens werden geïntegreerd in het platform 𝑹𝒆𝒔𝒊𝒔𝒕𝒂𝒏𝒄𝒆 𝒊𝒏 𝑩𝒆𝒍𝒈𝒊𝒖𝒎, waardoor ze gemakkelijker raadpleegbaar worden voor onderzoekers.

Daarnaast versterkte Emilie ook het 𝐓𝐑𝐀𝐂𝐄-𝐁𝐄-team. Zij focuste op personen die het statuut van burgerlijk weerstander kregen omdat ze tijdens de bezetting Joodse mensen hielpen. Haar werk legt de basis voor een nieuwe dataset over deze specifieke groep.

🔗 Resistance in Belgium: https://data.arch.be/?lang=nl
🔗 TRACE-BE: https://www.ehri.be/nl/news/trace-be-announcement/

17/08/2026

Met het neologisme ‘sainteur’, bedacht door rechtshistoricus Léo Verriest (1881-1964, werkzaam bij het Rijksarchief Bergen en het Algemeen Rijksarchief), duiden mediëvisten mannen en vrouwen aan die zich in de middeleeuwen verbonden aan een heilige en diens klooster. Hun statuut bevond zich ergens tussen vrijheid en lijfeigenschap.

Net als lijfeigenen gaven sainteurs hun statuut van onvrije persoon via de moeder door. Ze moesten jaarlijks een klein bedrag betalen aan hun heer, wat hen herinnerde aan hun afhankelijke positie. Net als bij lijfeigenen moesten de nakomelingen van sainteurs bij het overlijden van hun ouder een vergoeding betalen. Meestal kwam het erop neer dat de heer het waardevolste bezit van het huishouden opeiste, of het nu ging om een eenvoudige kookpot, een kledingstuk of een stuk vee.

In tegenstelling tot lijfeigenen waren sainteurs echter vrijgesteld van bepaalde zware diensten en genoten ze minder belastende heffingen. Vermoedelijk hadden ze ook een grotere bewegingsvrijheid.

Sainteurs kwamen voor op het hele grondgebied van het huidige België, zo ook in Namen, waar de kanunniken van de kerk Saint-Pierre-au-Château in de 14de eeuw een lijst van hen opstelden (illustratie nr. 1). Toch waren ze vooral aanwezig in Henegouwen en de regio Doornik. Verschillende akten van ‘assainteurement’ werden bijvoorbeeld opgenomen in cartularia van de vrouwenabdij Notre-Dame van Ghislenghien (illustratie nr. 2).

Dankzij akkoorden met verschillende kerkelijke instellingen wisten de graven van Henegouwen zelfs het recht te verwerven om bepaalde vergoedingen te innen die sainteurs verschuldigd waren aan de kerkelijke instellingen waarvan zij afhankelijk waren (illustratie nr. 3). Zo vinden we sainteurs terug in de rekeningen van de Thesaurie van Henegouwen en in de zogenaamde ‘Rekeningen van de dode hand’. De bewaring van deze archieven is vandaag verdeeld over het Algemeen Rijksarchief, het Rijksarchief Bergen en de Archives départementales du Nord (Rijsel).

📜 Illustratie 1: Lijst van de sainteurs van het kapittel Saint-Pierre-au-Château in Namen, opgesteld tussen 1357 en 1363 (Rijksarchief Namen, Kerkelijke archieven, nr. 792).
📜 Illustratie 2: Tafel van een cartularium met betrekking tot de akten van ‘assainteurement’ in het bezit van de religieuzen van Ghislenghien, opgesteld ca. 1297-1310 (Rijksarchief Doornik, Cartularia, nr. 16).
📜 Illustratie 3: Vermeldingen van ‘beste kateil of beste hoofd’ geïnd door de grafelijke administratie van Henegouwen, onder meer in Élouges. Zo moesten de nakomelingen van Adrien le Clerch en Marie de Villeir een kledingstuk en een paard afstaan aan de grafelijke ambtenaren (Rijksarchief Bergen, Thesaurie van de graven van Henegouwen, nr. 48, perkamenten rol, 1351-1352).
📜 Illustratie 4: Fragment uit het ‘Oud Renteboek’ van Oudenaarde, waarvan de tekeningen het plattelandsleven in de 13de eeuw illustreren (KBR, handschrift 1175, fol. 177r). Dit handschrift kan online worden geraadpleegd via https://uurl.kbr.be/1065636).

👉 De charterverzameling van de Thesaurie van de graven van Henegouwen werd in 1985 geïnventariseerd door Gabriel Wymans. De lijst van stukken uit dit archief is raadpleegbaar via AGATHA: https://agatha.arch.be/nl/data/ead/BE-A0524_706148_703158
👉 De cartularia die bewaard worden in het Rijksarchief Doornik zijn gedigitaliseerd en beschikbaar via AGATHA: https://agatha.arch.be/nl/data/ead/BE-A0527_700140_712758
👉 De archieven van Léo Verriest kunnen geraadpleegd worden in het Rijksarchief Bergen: https://agatha.arch.be/nl/data/ead/BE-A0524_706564_707873

14/08/2026

⚠️NIEUWE VACATURE!

Het Rijksarchief is op zoek naar 1 Digitaliseringsassistent (m/v/x) via startbaanovereenkomst (-26 j) voor de dienst DIVA. De dienst DIVA staat in voor de digitalisering en digitale valorisering van de archiefbestanden, bewaard in één van de Rijksarchieven.

👉 Contract van bepaalde duur, van 01/10/2026 t.e.m. 31/12/2026, Ruisbroekstraat 2, 1000 Brussel.
👉 Je kan je kandidatuur indienen tot en met 31 augustus 2026.

➡ Bekijk hier de volledige vacaturetekst:https://www.arch.be/news/files/jobs/202601_SBO_DIVA_NL_Vdef.pdf
➡ Blijf op de hoogte van onze vacatures via https://www.arch.be/index.php?l=nl&m=over-ons&r=vacatures

12/08/2026

𝟏𝟓 𝐤𝐦/𝐮? 𝐃𝐚𝐧 𝐰𝐚𝐬 𝐣𝐞 𝐢𝐧 𝟏𝟗𝟐𝟒 𝐞𝐞𝐧 𝐬𝐧𝐞𝐥𝐡𝐞𝐢𝐝𝐬𝐝𝐮𝐢𝐯𝐞𝐥!

In het begin van de 20ste eeuw raakten mensen gefascineerd door snelheid en energie, al ging die fascinatie soms ook gepaard met een vleugje angst. Van auto's en vliegtuigen tot races, flitsende filmbeelden en de charleston op de dansvloer: de wereld leek plots in een stroomversnelling te komen.

Toch is de snelheid van honderd jaar geleden relatief naar hedendaagse normen. Zo werd de Antwerpse handelaar Leon Tienrien in 1924 voor de rechtbank gedaagd omdat hij sneller had gereden dan 15 km per uur. Dat was sinds 1910 de maximum snelheid binnen de bebouwde kom (daarbuiten 40 km per uur). Politieman August Vanden Bempt had met zijn chronometer gemeten dat de snelheidsduivel op 30 seconden 290 meter had afgelegd. Zo berekende hij dat de auto 34 km per uur reed.

Auto's waren toen nog lang niet alomtegenwoordig. Kinderen speelden op straat, boeren reden met paard en kar en leurders trokken rond met hun hondenkar. Bovendien was een auto voor de meeste mensen onbetaalbaar. In 1924 reden er zo’n 60.000 wagens rond op de Belgische wegen (voor 7.680.000 inwoners). De (relatieve) snelheid uit die jaren was dus niet voor iedereen weggelegd.

Na een vonnis van de politierechtbank van Lier, beroep bij de rechtbank van Mechelen en verbreking door het Hof van Cassatie, belandde de zaak uiteindelijk bij de rechtbank in Turnhout. Het vonnis? Een boete van 150 frank (5 à 10 daglonen van een arbeider uit die tijd). Maar kort nadien werd bij Koninklijk Besluit van 1 november 1924 elke snelheidsbeperking afgeschaft.

De dossiers van gevonniste zaken van de correctionele rechtbank van Turnhout bevatten vele van dergelijke fascinerende verhalen over het dagelijkse leven. Archivaris Harald Deceulaer en vrijwilliger Patrick Cleiren inventariseerden al meer dan 3000 dossiers uit de periode tussen 1891 en 1925. Ze hopen de inventaris binnen enkele maanden af te werken!

📸 Het dossier (Rijksarchief Beveren, Gevonniste zaken van de correctionele rechtbank van Turnhout, 1924, nr. 3208).
📸 Fragment van een proces-verbaal.
📸 Afbeelding van de Minerva NN uit 1919 (Foto door Biswarup Ganguly, CC BY, Wikimedia commons).

𝐤𝐦/𝐮? 𝐃𝐚𝐧 𝐰𝐚𝐬 𝐣𝐞 𝐢𝐧 𝟏𝟗𝟐𝟒 𝐞𝐞𝐧 𝐬𝐧𝐞𝐥𝐡𝐞𝐢𝐝𝐬𝐝𝐮𝐢𝐯𝐞𝐥!

07/08/2026

De abdij van Bonne-Espérance (abdij van de Goede Hoop) was een mannenabdij van de orde van de premonstratenzers, gelegen op het grondgebied van de voormalige gemeente Vellereille-les-Brayeux (vandaag deel van de gemeente Estinnes). De abdij werd gesticht in 1127 en in 1796 door de Franse revolutionairen opgeheven. De gebouwen werden als nationaal goed verkocht en vervolgens door de monniken zelf teruggekocht. In 1830 droegen zij het klooster over aan het bisdom Doornik, dat er een seminarie en een middelbare school in onderbracht. Die onderwijsinstelling is vandaag nog steeds op de site aanwezig.

Een deel van het abdijarchief wordt sinds het einde van de 19de eeuw bewaard in het Rijksarchief Bergen (www.arch.be/bergen). Een ander deel bevond zich echter nog steeds ter plaatse, in de gebouwen van de voormalige abdij, onder toezicht van het seminarie van Doornik en het bisschoppelijk college Notre-Dame de Bonne-Espérance. Op grond van de revolutionaire wetgeving inzake de nationalisatie van kerkelijke goederen, die nog steeds van toepassing is, behoren deze archieven toe aan de Belgische Staat. Bovendien waren de bewaaromstandigheden niet optimaal en waren de archieven niet toegankelijk voor onderzoekers.

👉 Dankzij vruchtbare contacten met de autoriteiten van het bisdom Doornik werd een akkoord bereikt waardoor begin juli 2 strekkende meter ancien régime-archief van de voormalige abdij van Bonne-Espérance naar het Rijksarchief Bergen werd overgebracht. Het gaat om documenten uit de 16de tot de 18de eeuw.

Tot de overgedragen documenten behoren onder meer een rekeningboek uit 1520 en de 18 handgeschreven delen van het cartularium uit de periode 1682-1705. Elk deel telt tussen 350 en 500 folio’s.

De twee archiefblokken zullen worden samengevoegd en krijgen een nieuwe inventaris.

📜 Wapen van de abdij (1681) op de titelpagina van deel XVII van het cartularium.

03/08/2026

Wat verwacht je als jonge student van een stage in het Rijksarchief? Waarschijnlijk niet dat je mee het erfgoed van een uniek Leuvens familiebedrijf veiligstelt. Lenn getuigt hoe het Rijksarchief voor hem een plek is waar je geschiedenis niet alleen bestudeert, maar ook zelf mee vormgeeft. In deze vijfde jubileumvideo vertelt hij over zijn stage en studentenjob in het Rijksarchief Leuven.

🎬 Bekijk zijn verhaal op https://youtu.be/NN2X7gaPpu4?si=0n60da1l5yqXYZmo

🎉 𝟐𝟓 𝐣𝐚𝐚𝐫 𝐑𝐢𝐣𝐤𝐬𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 𝐋𝐞𝐮𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝟏𝟎 𝐯𝐞𝐫𝐡𝐚𝐥𝐞𝐧. Van een bescheiden start met microfilms tot meer dan 30 kilometer archief in 2026: het Rijksarchief Leuven viert 25 jaar groei. Deze mijlpaal vieren we met een feestjaar vol activiteiten, maar we zetten ook mensen en verhalen centraal. Ontdek het feestprogramma op www.arch.be/25jaarRAL en vier met ons mee!

31/07/2026

Momenteel wordt in het Rijksarchief Brugge (www.arch.be/brugge) gewerkt aan de ontsluiting van grote hoeveelheden 18de-eeuwse briefwisseling van de burgemeesters en schepenen van het Brugse Vrije, die tijdens het ancien régime de grootste en rijkste kasselrij van het graafschap Vlaanderen bestuurden.

Naast talloze brieven over de relaties met naburige steden en districten en de rol van het Vrije binnen de Staten van Vlaanderen, bevat deze bronnenreeks ook enkele opvallende persoonlijke verhalen.

Zo schreef in 1726 de pastoor van Middelkerke een opmerkelijke brief. Hij meldde het overlijden van zijn parochiaan Lenaert Pieters, een bericht dat op het eerste gezicht weinig relevant leek voor de burgemeesters en schepenen van het Brugse Vrije. Toch was Pieters geen gewone dorpsgenoot. Hij was naar eigen zeggen in 1619 of 1620 geboren in Pittem. Na een verblijf in Zuidschote vestigde hij zich in 1635 in Raversijde.

De pastoor wilde het overlijden van deze bijzondere parochiaan niet zomaar laten passeren. Daarom vroeg hij de bestuurders van het Brugse Vrije toestemming om ter eeuwige nagedachtenis een grafsteen voor Lenaert Pieters op te richten in de parochiekerk. Die eer had hij volgens de pastoor niet alleen verdiend vanwege zijn uitzonderlijk hoge leeftijd, maar ook omdat hij “een man is gheweest op wiens leven niet te segghen was ende die van sijn jonge jaeren de vreese des Heeren als het beginsel van alle deughden voor ooghen heeft ghehadt ende tot het eynde van sijn leven sich maetelick heeft onderhouden met het gonne den Heere door den aerbeyts sijns handen in sijn jonckheyt hem heeft verleent”.

De burgemeesters en schepenen gingen maar al te graag op dit verzoek in. Een week na hun antwoord ontvingen ze dan ook een vriendelijke bedankbrief van de pastoor.

Benieuwd naar nog meer bijzondere verhalen uit het Brugse Vrije? Blijf dan zeker deze pagina volgen!

📜 Eerste pagina van een brief van Jacobus de Koster, pastoor van Middelkerke, aan de burgemeesters en schepenen van het Brugse Vrije waarin het overlijden van Lenaert Pieters wordt meegedeeld, 11 augustus 1726.

📜 Minuut van het antwoord van de burgemeesters en schepenen van het Brugse Vrije, 14 augustus 1726.

28/07/2026

𝐕𝐨𝐨𝐫𝐬𝐭𝐞𝐥𝐥𝐞𝐧 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐰𝐞𝐥𝐤𝐨𝐦 𝐭𝐨𝐭 𝟏𝟓 𝐚𝐮𝐠𝐮𝐬𝐭𝐮𝐬!

We nodigen onderzoekers én praktijkmensen uit om hun inzichten en ervaringen te delen. We zijn op zoek naar bijdragen die de brug slaan tussen juridische en theoretische reflecties enerzijds en concrete praktijkvoorbeelden anderzijds. Samen willen we het debat voeren over 𝐝𝐞 𝐭𝐨𝐞𝐤𝐨𝐦𝐬𝐭 𝐯𝐚𝐧 𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐞𝐞𝐧 𝐬𝐭𝐞𝐞𝐝𝐬 𝐜𝐨𝐦𝐩𝐥𝐞𝐱𝐞𝐫𝐞 𝐝𝐚𝐭𝐚𝐬𝐚𝐦𝐞𝐧𝐥𝐞𝐯𝐢𝐧𝐠 en handvatten aanreiken voor een werkbare, toekomstgerichte archiefpraktijk.

OPROEP VOOR BIJDRAGEN – 𝑨𝒓𝒄𝒉𝒊𝒗𝒊𝒏𝒈 𝒊𝒏 𝑩𝒆𝒍𝒈𝒊𝒖𝒎. 𝑽𝒂𝒏 𝒄𝒐𝒎𝒑𝒍𝒊𝒂𝒏𝒄𝒆 𝒏𝒂𝒂𝒓 𝒘𝒆𝒓𝒌𝒃𝒂𝒓𝒆 𝒂𝒓𝒄𝒉𝒊𝒆𝒇𝒑𝒓𝒂𝒌𝒕𝒊𝒋𝒌

Nieuwe Europese regels rond data, privacy en artificiële intelligentie hebben een steeds grotere impact op het dagelijkse werk van archivarissen en informatiebeheerders. Tijdens de tweede editie van 𝑨𝒓𝒄𝒉𝒊𝒗𝒊𝒏𝒈 𝒊𝒏 𝑩𝒆𝒍𝒈𝒊𝒖𝒎 brengen we onderzoekers en praktijkmensen samen om te bespreken hoe complexe juridische kaders kunnen worden vertaald naar een haalbare en toekomstgerichte archiefpraktijk.

👉 Lees de oproep voor bijdragen: https://www.arch.be/news/files/docs/AiB_2_Call_NL

👉 Dien je voorstel in: https://forms.microsoft.com/pages/responsepage.aspx?id=wx9BcbDKCUyavUl_hjGLAkrty2QqLXRKj5XnQ9ZZPwZUREs3S1NTSUVGSkdYQ0s3U0xZN0dZNjROVy4u&route=shorturl

📣 Ken je collega's of organisaties voor wie deze oproep interessant kan zijn? Deel dit bericht zodat we zoveel mogelijk relevante stemmen kunnen samenbrengen.

📝 Wil je op de hoogte blijven van het programma en de start van de registraties? Laat het ons weten via https://forms.office.com/e/6jpZLSZme3

📅 Archiving in Belgium – 7 december 2026
📍 Pacheco Center, Brussel

28/07/2026

Slaag jij erin om deze brief, gedateerd op 2 april 1571, te lezen? Hoogstwaarschijnlijk niet 😉

Hij maakt deel uit van een geheime diplomatieke correspondentie tussen François de Hallewyn, die op missie was in Londen, en de hertog van Alva, luitenant-gouverneur en kapitein-generaal van de Nederlanden in Brussel. Alle ambassadeurs van Filips II, koning van Spanje, beschikten over een “algemene code” die geldig was voor de duur van hun missie. De “bijzondere code” werd gebruikt voor de uitwisseling van correspondentie met de hertog van Alva, zoals in deze brief.

Het versleutelen van brieven is een zeer oude diplomatieke praktijk. De sleutel om de berichten te ontcijferen was bijzonder gegeerd, waardoor het leven van gezanten soms in gevaar was. Doorheen de geschiedenis werden codes steeds complexer, in een voortdurende wedloop tussen rivaliserende of vijandige staten.

Verschillende brieven die bewaard worden in het archief van het kasteel van Corroy hebben betrekking op deze missie van een lid van de familie de Hallewyn, die via de Nassau’s verbonden was met de familie de Trazegnies. Door huwelijken en allianties kwamen documenten die in een heel andere context waren ontstaan soms terecht in het archief van families die geografisch ver van de oorspronkelijke archiefvormers verwijderd waren. Het is dan ook niet uitzonderlijk om stukken met betrekking tot officiële, publieke activiteiten terug te vinden in privéarchieven. Men spreekt dan van ambtelijke papieren (papiers d’office): documenten met een hybride statuut, omdat ze evengoed in de archieven van de betrokken overheidsinstellingen hadden kunnen worden bewaard.

📜 Brief van Fernando Alvarez de Toledo, hertog van Alva, aan François de Hallewyn, diplomatiek gezant in Londen, 2 april 1571 (Rijksarchief Namen, Archief van het Fonds Corroy-le-Château, nr. 1577. Inventaris raadpleegbaar via AGATHA: https://agatha.arch.be/fr/data/ead/BE-A0525_703183_701680).