13/06/2026
అక్షరాభివందనం
శ్రీమతి రాజవాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి, ప్రముఖ సాహితీవేత్త, సుప్రసిద్ధ విలక్షణ గజల్ కవయిత్రి. వారి గురించి ప్రత్యేక కథనం వ్రాయుటకు నాకు అరుదైన అవకాశం కల్పించినందుకు, ఆమెకు శతకోటి వందనాలు, నా కృతజ్ఞతలు. - మంత్రి ప్రగడ మార్కండేయులు, హైదరాబాద్ (ఇండియా) +91-9951038802
ప్రతిభకు అవధులులేని నేటి మేటి ప్రపంచ తెలుగు భాషా గజల్ విదుషీమణి శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారికి అక్షరాభివందనం
తెలుగు గజల్ సాహిత్యాకాశంలో ధ్రువతారగా ప్రకాశిస్తూ, పదప్రయోగ వైచిత్ర్యంతో అక్షరాలకు అపూర్వ సౌందర్యాన్ని ప్రసాదించిన సాహితీ బ్రహ్మపట్నం, సరస్వతీ అంశపుత్రి, ప్రపంచ తెలుగు గజల్ విదుషీమణి శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి అరుదైన ఆభరణం. భావగాంభీర్యం, భాషా వైభవం, సంస్కృత పద సంపద, జానుపద మాధుర్యం, నవ్య సృజనాత్మకతలను సమన్వయపరుస్తూ తెలుగు గజల్ ప్రక్రియకు విశిష్టమైన గుర్తింపును తెచ్చిన మహోన్నత సాహిత్యవేత్త.
ఆమె కలం నుండి జాలువారిన ప్రతి గజల్ ఒక భావరాగం, ప్రతి పదం ఒక పరిమళపుష్పం, ప్రతి సంపుటి ఒక సాహిత్య యజ్ఞవేదిక. తెలుగు భాషను విశ్వవ్యాప్తంగా ప్రతిధ్వనింపజేసిన అక్షరతపస్వినిగా, భాషా సేవకురాలిగా, నవ్య ప్రయోగశీలిగా, భావసౌందర్యానికి చిరునామాగా ఆమె సాహిత్య ప్రస్థానం తరతరాలకు స్ఫూర్తిదాయకం.
“సాహితీ బ్రహ్మపట్నం – సరస్వతీ అంశపుత్రి శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారికి అక్షరాభివందనం” పేరుతో ఆమె విశిష్ట సాహిత్య సేవలను, గజల్ ప్రక్రియలో చేసిన వినూత్న కృషిని, తెలుగు భాషా వికాసానికి అందించిన అమూల్య సేవలను విశ్లేషిస్తూ రచించిన ఈ ప్రత్యేక కథనాన్ని సాహిత్యాభిమానులకు సమర్పిస్తున్నాను.
సాహిత్యాన్ని..సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒకటైన గజల్ ప్రక్రియను ప్రపంచ రికార్డుల స్థాయి దాకా తీసుకొని వెళ్లిన మొట్టమొదటి కవయిత్రి శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు. అదియును తెలుగు సాహితీ వేత్తగా గజల్ ప్రక్రియను ప్రపంచ స్థాయిలో గుర్తింపు తెచ్చిన కవయిత్రి కూడా, అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. గజల్ అంటే గజ్జెలతో నృత్య నాట్యాలతో అలరించి మైమరపించే వేదిక కాదు. గజలంటే అందరినీ మురిపించి ఆనందపరిచే పాట కాదు. గజలంటే అందరినీ భాషా భావ, సంగీత, సాంస్కృతిక, సాహిత్య, విజ్ఞానాలను తెలియజేసే అక్షర సాహిత్య పదపరంపర.
తెలుగు గజల్కు నూతన యుగం:
ఉర్దూ సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధి చెందిన గజల్ను, తెలుగులో స్త్రీ సహజత్వంతో, భాషా భావ సౌందర్యంతో, లయబద్ధతతో ప్రజల్లోకి తీసుకువెళ్లిన కవయిత్రులలో మల్లీశ్వరి గారు ముందువరుసలో ముందుగా నిలిచారు. ఆమె రచనల్లో కాఫియా, రదీఫ్, షేర్, మతలా, మక్తాల గురులఘువుల గణన, గజలియత్ ,నామముద్ర వంటి గజల్ రచనకు సంబంధించిన అనేక విషయాలను గజల్ నియమాలను పాటించటంలో , తెలుగు భాష యొక్క మాధుర్యం తెలుపుతూ కవితాత్మక రచనతో గజల్ ను సమన్వయం చేయటం శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి రచనల ప్రత్యేకత.అదే పాఠకులను అద్భుతంగా ఆకర్షిస్తుంది.
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి, హైదరాబాద్ (భారత్) నివాసి. వారి గురించి కొన్ని విషయాలు, నేను ఇక్కడ పొందుపరుచుతున్నాను. ముందుగా, ఒక పాటతో, ఈ ప్రత్యేక కథనం తో ప్రారంభిస్తాను.
వాగ్వైభవ విహంగమై వేదవనాంతర విహరింతు,
వాగీశ్వరి వరప్రసాద విపులామృతము జలజలింతు।
పల్లెపొలిమేర గాలిలో పలికె పసిడి పాటవై,
మల్లియల మకరందమై మల్లీశ్వరి మతి పరిమళింతు॥
కైరవి కిరణకదంబమై కర్ణామృతము కురిపించె,
కలికి కనకకలశమై కరుణారసమును పొంగించె।
గొబ్బెమ్మ గుండెల నిండ గోదారి అలలై గలగలించి,
జానపద జనని జడిలో జాజిమాలికగా వెలుగించె॥
శబ్దబ్రహ్మ సుధాసింధు శారదాంబ శిశిరచ్ఛాయ,
శ్లేషశ్రీ సమలంకృత శతసాహిత్య సుధామాయ।
తంగేడు పూల తావులలో తంబుర స్వరమై తేలి,
తెలుగు తల్లి తిలకమై తరతరాలకున్ దీపమాయ॥
తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో కొందరు రచయితలు, రచయిత్రులు కేవలం రచనలు మాత్రమే చేయరు; వారు ఒక ప్రక్రియకు ప్రాణం పోస్తారు, ఒక సాహిత్య ఉద్యమానికి మార్గదర్శకులవుతారు, భవిష్యత్ తరాలకు స్ఫూర్తి దీపాలుగా నిలుస్తారు. అలాంటి అరుదైన మహనీయుల్లో శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి స్థానం అత్యంత విలక్షణమైనది. విశిష్టమైనది. ఆమె గురించి చెప్పడం అంటే ఒక వ్యక్తిని పొగడడం కాదు; ఒక సాహిత్య ప్రవాహాన్ని, ఒక భాషా సేవకురాలిని, ఒక సృజనాత్మక ఉద్యమాన్ని స్మరించుకోవడం.
సాహిత్య సాధనలో నిబద్ధత:
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి రచనల్లో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం నిరంతర సాధన. ఒక్కో గజల్లో భావసౌందర్యం, శబ్దాలంకారం, లయ, సారస్వత గాంభీర్యం సమ్మిళితమై కనిపిస్తాయి. ఆమె రచనలు చదివినప్పుడు కవయిత్రి రచనల్లోని గాఢత, పదాల మథనం పాఠకులు గ్రహించగలరు.
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి గజల్ రచనలను పరిశీలిస్తే.... ప్రతి అక్షరం, భావం అనుభవంతో నిండినది, ప్రతిపదం పరిమళించే పుష్పంలా ఉంటుంది, ప్రతి భావం పాఠకుడి హృదయాన్ని స్పృశించే మధుర సంగీతంలా వినిపిస్తుంది. గజల్ ప్రక్రియకు ఔచితీవంతమైన సున్నిత పద బంధాలతో కొత్త దశ దిశలను చూపుతూ, కొత్త భావపరివ్యాప్తిని, కొత్త పదప్రయోగాలతో శోభింపచేయటం ఆమె ప్రత్యేకత.
ఒక మాట ఇక్కడ తప్పక చెప్పాలి. శ్రీమతి రాజవాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు తన పది సంపుటాలను తన సొంత ఖర్చుతోనే ముద్రించుకున్నారు. మొత్తం l4 లక్షల రూపాయల దాకా ఖర్చును తానే భరించుకొన్నారు, ఇది చాలా గొప్ప విషయం. ఈ పది సంపుటాలు గత 4-5 సంవత్సరాలలో ముద్రింపబడినవి.
పదప్రయోగాన్వేషిణిగా ప్రత్యేకత:
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి గజల్ సంపుటుల పేర్లను పరిశీలిస్తే వాటిలోని సృజనాత్మకత , అంతరార్థము స్పష్టమవుతుంది. శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు రచించిన గజల్ సంపుటిల పేర్లు: (1) మోహన, (2) మల్లియలు, (3) నిరాతప, (4) వరాళి, (5) సింజి, (6) కైరవి, (7) ఆద, (8) వలపు, (9) కలికి, (10) నే. ఒక్కో పదాన్ని కేంద్రబిందువుగా తీసుకుని, ఆ పదాలను అనేక కోణాల్లో నిర్వచించడం తెలుగు గజల్ చరిత్రలో ఒక వినూత్న ప్రయోగంగా నిలిచింది. ఇది కేవలం పద విన్యాసం కాదు; పదంలో దాగి ఉన్న భావ విశ్వాన్ని ఆవిష్కరించే సాహిత్య సాధన.
ఇపుడు పదకొండవ గజల్ సంపుటి ప్రచురణ అతి త్వరలో విడుదలకు సిద్ధముగాబోతున్నది.
వీరు ప్రచురించిన కొన్నిగజల్ సంపుటాలలోని ముఖ్యమైన మచ్చుతునక భావార్దాలు:
1. “నే” – స్వరూపాన్వేషణకు ప్రతీక:
“నే” అనే పదం వ్యాకరణపరంగా సర్వనామం మాత్రమే అయినప్పటికీ, శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి కలంలో అది వ్యక్తిత్వానికి, సృజనకు, చైతన్యానికి, అస్తిత్వానికి, సధికారతకు ప్రతీకగా నిలిచింది. “నే” సంపుటిలో కవయిత్రి తనను తాను ఒక వ్యక్తిగా కాకుండా ఒక భావప్రవాహంగా దర్శనమౌతుంది. తాను ఒక కవిత, ఒక మల్లిక, ఒక ప్రవాహం, ఒక ప్రకృతి, ఒక పరిమళం, ఒక రాగం అని నిర్వచించుకోవడం అత్యంత వినూత్న సాహిత్య ప్రయోగం.
సంస్కృతంలో “అహం బ్రహ్మాస్మి” అనే మహావాక్యం ఉన్నట్లే, ఈ గజల్ సంపుటిలో “నే” అనేది వ్యక్తిగత అహంకారాన్ని కాక, సృజనాత్మక విశ్వచైతన్యాన్ని సూచిస్తుంది. జానుపద దృష్టిలో చూస్తే, ఇది పల్లెటూరి గుమ్మంలో నిలబడి “నేనెవరు?” అని ప్రశ్నించుకునే ఆత్మాన్వేషణ లాంటిది.
“నే” సంపుటి కేవలం గజల్ కాదు – అది అక్షరాత్మకు అద్దం.
2.“వలపు” – ప్రేమ తత్వానికి పరిమళభరిత నిర్వచనం:
3.“వలపు” అనే పదం తెలుగు భాషలో మమకారం, అనురాగం, ఆప్యాయత, కరుణ, త్యాగం అన్నింటినీ తనలో ఇముడ్చుకున్న పదం.
మల్లీశ్వరి గారు ఈ సంపుటిలో వలపును కేవలం స్త్రీ–పురుష ప్రేమగా చూడలేదు. ప్రకృతిలోని ప్రతి చర్యలో ప్రేమను దర్శించారు ఆమె.
పూలు పూయడం వలపు. వర్షం కురవడం వలపు. తల్లి బిడ్డను పెంచడం వలపు. చంద్రుడు వెన్నెల పంచడం వలపు. సాహిత్యంతో స్నేహించడం కూడా వలపే.ఈ దృక్పథం భక్తి సాహిత్యంలో కనిపించే విశ్వప్రేమను గుర్తుకు తెస్తుంది.
సంస్కృతంలో “ప్రేమ స్వరూపం పరబ్రహ్మ” అనే భావానికి ఇది ఆధునిక తెలుగు రూపం.జానపద కోణంలో చూస్తే, రైతు విత్తనం నాటడంలోనూ, గొర్రెల కాపరి తన మందను కాచడంలోనూ కనిపించే మమకారమే ఈ “వలపు”.
4. “కైరవి” – వెన్నెలకు కవిత్వ రూపం:
కైరవి అంటే వెన్నెల. కానీ మల్లీశ్వరి గారి గజల్లో వెన్నెల కేవలం చంద్రకాంతి కాదు.
ఆమె చేతిలో అది — విరహిణి కన్నీరు, కలువల కాటుక, నది మీద పరుచుకున్న వెండి చీర, చక్రవాక పక్షి బాధ, మనసులోని జ్ఞాపకాల వెలుగు. ఈ సంపుటిలో ప్రకృతి సజీవసాక్షాత్కారమవుతుంది.
కాళిదాసు “మేఘదూతం”లో మేఘాన్ని దూతగా మార్చినట్లే, మల్లీశ్వరి వెన్నెలను భావదూతగా మలిచారు పల్లెబిడ్డ వెన్నెలలో పాటలు పాడినట్లే, ఈ గజల్ సంపుటి వెన్నెలలో మనసు పాడే గీతంలా అనిపిస్తుంది.
5. “కలికి” – స్త్రీత్వానికి సాహిత్య స్తోత్రం - “కలికి” అనే పదాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని మల్లీశ్వరి గారు స్త్రీ మనసును జీవితాన్ని ఎన్నో కోణాల్లో ఆవిష్కరించామాన విధం రమ్యం. స్త్రీ అంటే, తల్లి. భార్య. స్నేహితురాలు. త్యాగమూర్తి. ప్రేమస్వరూపిణి.
సహనానికి ప్రతీక.ఈ భావాలన్నీ ఒకే పదంలో ఇమిడిపోయేలా గజల్ నిర్మించడం అసాధారణ ప్రతిభ.
సంస్కృత సాహిత్యంలో పార్వతి, లక్ష్మి, సరస్వతి రూపాలలో స్త్రీ ని దర్శించిన భావజాలం ఇక్కడ ఆధునిక స్త్రీ రూపంలో కనిపిస్తుంది.
జానపదంలో “ఇంటికి దీపం ఆడపడుచే” అన్న సామెతకు ఈ గజల్ సాహిత్యరూపమైంది.
6. “సింజి” – శబ్ద సౌందర్యానికి శిల్పం:
“సింజి” అంటే మువ్వల శబ్దం.
ఆ శబ్దాన్ని మల్లీశ్వరి గారు కేవలం వినిపించలేదు; వినిపించే భావాన్ని కూడా రాశారు.
మువ్వ మోగినప్పుడు—మనసు మెలుకువ వస్తుంది. నాట్యం మొదలవుతుంది.సంగీతం పుడుతుంది. ప్రేమ పరవశిస్తుంది.
ఈ గజల్ సంపుటి సంగీతం, నృత్యం, కవిత్వం – ఈ మూడు కళల సంగమం.
ఇది చదువుతుంటే భరతనాట్యం పాదస్వరాలు వినిపిస్తున్న భావన కలుగుతుంది.
7. “మల్లియలు” – పరిమళించే కవిత్వం - మల్లెపువ్వు తెలుగువారి సంస్కృతిలో పవిత్రతకు ప్రతీక.మల్లీశ్వరి గారు మల్లెపూలను ప్రేమకు, విరహానికి, వెన్నెలకు, మమకారానికి ప్రతీకగా ఉపయోగించారు.
మల్లెపూలు రాత్రివేళ పరిమళించినట్లే, ఆమె గజళ్లు మనసులో నిశ్శబ్దంగా వికసిస్తాయి.
సంస్కృతంలో “మల్లికా” అనే పదానికి ఉన్న సౌందర్యాన్ని ఆధునిక తెలుగు గజల్లో జీవింపజేసిన సంపుటి ఇది.
భాషా సేవ – పదసంపద ఉద్యమం:
రచనలు చేయడం ఒక సేవ. కానీ భాషను కాపాడటం మహాసేవ.మల్లీశ్వరి గారు 26 నెలలపాటు నానార్థ పదాలను ప్రజలకు అందించడం ద్వారా తెలుగు పదసంపదను సంరక్షించే అపూర్వ కృషి చేశారు.
ఆమె భావజాలం - “పదం చనిపోతే భాష చనిపోతుంది; భాష చనిపోతే సంస్కృతి కనుమరుగవుతుంది” అన్నదే.
ఈ సేవలో ఆమె ఏ యూనివర్సిటి రచించిని ఎన్నో పరిశిధనాత్మకగ్రంథాలనురచించారు. అనేక వీడియోలను చేశారు. వారి ఈ సేవను భవిష్యత్తులో తెలుగు భాషా ఉద్యమ చరిత్రలో ప్రత్యేక అధ్యాయంగా తప్పక గుర్తించే అవకాశం ఉంది.
తెలుగు గజల్ చరిత్రలో శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి స్థానం సుస్థిరంగా నిలుస్తుంది అనడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
తెలుగు గజల్ అభివృద్ధిలో అనేక మంది కవులు సేవలందించినప్పటికీ, గజల్ ప్రక్రియలో కొత్త శైలిని, కొత్త పదప్రయోగాలను, కొత్త నిర్మాణాలను ప్రవేశపెట్టి తనదైన ముద్రను ,స్వతంత్ర గుర్తింపును సాధించిన మహిళా సాహితీవేత్తగా మల్లీశ్వరి గారు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుని * గజల్.క్వీన్ * గా పేరు తెచ్చుకున్నారు.తన గుంజిళ్ళు తానే గానం చేసి *తొలి తెలుగు వాగ్గేయకారిణి * బిరుదు పొందారు.
ఒక్కో గజల్ సంపుటికి ఆ గజల్ సంపుటి శీర్షిక నే వస్తువుగా చేసుకుని దానికి అనేక నిర్వచనాలను ఇవ్వడం తెలుగు గజల్ చరిత్రలో అరుదైన ప్రయోగం.
ఆమె రచనలు భవిష్యత్తులో అనేక కోణాల్లో గజల్ పరిశోధనకు ప్రామాణిక గ్రంథాలుగా ఉపయోగపడతాయి .
సాహిత్య విమర్శకుల దృష్టిలో శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి:
విమర్శకుల కోణంలో పరిశీలిస్తే, మల్లీశ్వరి గారి రచనల్లో మూడు ప్రధాన విశేషాలు కనిపిస్తాయి.
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి పదదృష్టి, పదం ప్రయోగ సృష్టి వైవిధ్యం ఎలా ఉంటుందంటే, సాధారణ పదాలకు అసాధారణ భావవ్యాప్తి కల్పించడం.
ప్రకృతి–భావ సమన్వయం ఎలా ఉంటుందంటే, ప్రకృతి వర్ణనను కేవలం అలంకారంగా కాకుండా భావానికి ప్రతీకగా ఉపయోగించడం.
సాంప్రదాయం – ఆధునికత సమ్మేళనం ఎలా ఉంటుందంటే, సంస్కృత అలంకార సంప్రదాయం, తెలుగు జానపద భాష, ఆధునిక భావవ్యక్తీకరణ – ఈ మూడింటి సమన్వయం.
భవిష్యత్ తరాలకు శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గజల్ వారసత్వం:
మల్లీశ్వరి గారి గజల్ వారసత్వం కేవలం పుస్తకాలలో ఉండదు .ఆమె –
•గజల్ బోధించిన గురువు.
•పదాన్ని ప్రేమించడం నేర్పిన భాషా సేవకురాలు.
•మహిళా రచయిత్రులకు ధైర్యం ఇచ్చిన స్ఫూర్తి.
•కొత్త ప్రయోగాలకు మార్గదర్శి.
•రాబోయే తరాలు శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గజళ్లను కేవలం చదవవు; అధ్యయనం చేస్తాయి.
సంస్కృత–జానపద శైలిలో మహాభినందన:
వాగ్దేవ్యా వరపుత్రికే!
గజల్గాన సరస్వతి!
పదప్రయోగ పారిజాతే!
భావసుధా భాగీరథి!
తెలుగు తల్లి కంఠహారే!
సాహిత్య సుధాసాగరే!
మల్లీశ్వరి!
నీ కలం కల్పవృక్షమై
తరతరాలకు నీడనివ్వుగాక!
సరస్వతీ కటాక్షం మీపై నిత్యం ప్రసరించుగాక. మీ కలం ఎన్నో శతాబ్దాల పాటు మీ తెలుగు గజల్ ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేయుగాక.
స్త్రీ రచయిత్రిగా ఆదర్శం:
సాహిత్య రంగంలో మహిళలు తమ ప్రతిభను నిరూపించుకోవడం అంత సులభం కాదు. కాని శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు గజల్ ప్రక్రియలో తనకంటూ ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. ఆమె విజయాలు వ్యక్తిగత గౌరవాలే కాకుండా మహిళా రచయిత్రులందరికీ స్ఫూర్తిదాయకం. శ్రీమతి రాజవాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి "గజల్ డిజిటల్ డిస్ప్లే" 22 నిముషాల చేశారు. ప్రపంచ స్థాయిలో ఇప్పటివరకు ఎవరూ కూడా ఇలాంటి ప్రక్రియ చేయలేదు. మల్లీశ్వరి గారే మొట్టమొదటి తెలుగు సాహితీ విదుషీమణి. మరి ఈ ప్రక్రియకు గాను ఆమెకు అరుదైన "వరల్డ్ రికార్డు" స్థాయి గౌరవం ఈయబడినది.
ప్రయోగశీలతకు ప్రతీక:
ఒక్కో గజల్ సంపుటికి ఒకే పదాన్ని శీర్షికగా ఎంచుకుని, ఆ పదాన్నే అనేక రూపాల్లో నిర్వచిస్తూ గజల్ నిర్మాణం చేయడం శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి సృజనాత్మకతకు అద్దం పడుతుంది. సాహిత్యంలో కొత్త ఒరవడులను సృష్టించాలంటే ఎంతటి ధైర్యం, ఎంతటి ఆత్మవిశ్వాసం అవసరమో ఆమె రచనలు తెలియజేస్తాయి.
భాషా సేవలో చిరస్మరణీయ కృషి:
నానార్థ పదాలను సోషల్ మీడియా వేదికగా నిరంతరంగా పరిచయం చేయడం ద్వారా తెలుగు పదసంపదను ప్రజల్లో విస్తరించేందుకు శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి చేసిన కృషి ప్రశంసనీయం. భాష బతకాలంటే పదాలు బతకాలన్న ఆమె నమ్మకం ప్రతి సాహిత్యాభిమానికీ ఆదర్శప్రాయమైనది. ఈ సేవ ఒక వ్యక్తిగత అభిరుచి కాదు; భాష పట్ల ఉన్న బాధ్యతాభావానికి నిదర్శనం.
భావవ్యాప్తి – ప్రకృతి నుంచి ప్రేమ వరకు:
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గజళ్లలో ప్రకృతి ఒక పాత్రగా మారుతుంది. వెన్నెల మాట్లాడుతుంది, పూలు పరిమళిస్తాయి, గాలులు గుసగుసలాడతాయి, విరహం సంగీతమవుతుంది, ప్రేమ తాత్వికతగా రూపాంతరం చెందుతుంది. ఈ భావప్రపంచం పాఠకుడిని ఒక మధురానుభూతిలో ముంచెత్తుతుంది.
సాహిత్య గురువుగా మార్గదర్శనం:
గజల్ వర్క్షాపుల ద్వారా అనేక మంది యువ రచయితలకు గజల్ మూలసూత్రాలను పరిచయం చేయడం, వారిని ప్రోత్సహించడం ఆమె సేవలో మరో ముఖ్యమైన అంశం. మంచి రచయిత్రి మాత్రమే కాదు, మంచి గురువు కూడా కావడం ఆమె వ్యక్తిత్వంలోని గొప్ప లక్షణం.
మంగళాచరణం:
యా కుందేందు తుషారహార ధవళా యా శుభ్రవస్త్రాన్వితా ।
యా వీణావరదండమండితకరా యా శ్వేతపద్మాసనా ॥
యా బ్రహ్మాచ్యుత శంకరప్రభృతిభిర్దేవైః సదా పూజితా ।
సా మాం పాతు సరస్వతీ భగవతీ నిశ్శేషజాడ్యాపహా ॥
అక్షరమే ఆత్మగా, భావమే భాస్వరంగా, భాషయే భూషణంగా నిలిచిన భారతీయ సాహిత్య సంప్రదాయంలో కొందరు వ్యక్తులు కేవలం రచయితలు, రచయిత్రి లు కాదు – యుగనిర్మాతలు. వారు కలంతో గ్రంథాలు మాత్రమే రాయరు; కాలానికి దిక్సూచులు అవుతారు. అలాంటి అక్షరయోగినుల్లో ప్రముఖ స్థానం అలంకరించిన సాహిత్యవనిత శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి.
అక్షరాల ఆలయంలో వెలిగిన అఖండ దీపం:
వేదం నుండి వేమన వరకు, నన్నయ నుండి శ్రీశ్రీ వరకు, దాశరథి నుండి సినారె వరకు తెలుగు సాహిత్యం అనేక మహనీయులను చూసింది. అదే పరంపరలో గజల్ ప్రక్రియకు ఒక కొత్త ఊపిరిని అందించిన సృజనశీలి శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి.
ఆమె కలం కేవలం కవిత్వాన్ని రాయదు; హృదయ స్పందనలను పదాలుగా మలుస్తుంది. ఆమె వాక్య నిర్మాణం ఒక అలంకార శిల్పం; ఆమె పదప్రయోగం ఒక పద్మరాగం; ఆమె భావ వ్యక్తీకరణ ఒక సంగీత రస ప్రవాహం.
సంస్కృతంలో ఒక సూక్తి ఉంది- "కవయః క్రాంతదర్శినః"
అంటే కవులు కాలాన్ని దాటి భవిష్యత్తును దర్శించగలవారు.
ఈ నిర్వచనానికి సార్థక రూపమే మల్లీశ్వరి గారి సాహిత్య దృష్టి.
గజల్ గగనంలో వెలసిన చంద్రిక శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి.
ఉర్దూ భాషలో పుట్టిన గజల్, ప్రేమను మాత్రమే కాదు, జీవన తత్వాన్ని, విరహాన్ని, వేదనను, ఆత్మాన్వేషణను వ్యక్తపరిచే మహోన్నత కవితా ప్రక్రియ.
ఆ ప్రక్రియను తెలుగులో మాధుర్యభరితంగా, స్వాభావికంగా, రససంపదతో మేళవించి ప్రజల్లోకి తీసుకువచ్చిన వారిలో మల్లీశ్వరి గారు అగ్రగణ్యులు.
ఆమె గజళ్లలో—
• పదానికి పరిమళం ఉంది.
• భావానికి భవ్యత్వం ఉంది.
• లయకు లాలిత్యం ఉంది.
• వ్యాకరణానికి వినయం ఉంది.
• కవిత్వానికి కాంతి ఉంది.
అందుకే ఆమెను చాలామంది ప్రేమతో "గజల్ క్వీన్", "తెలుగు గజల్ గాన కోకిల" గా పిలుస్తారు. తొలి తెలుగు "గజల్ వాగ్గేయకారిణి" గా గౌరవం ఇచ్చినారు
పదమే పరమాత్మ – పదప్రయోగాన్వేషిణి మల్లీశ్వరి:
తెలుగు భాషలో ఒక పదానికి ఎన్నో అర్థాలుంటాయి. కానీ ఒకే పదాన్ని కేంద్రబిందువుగా తీసుకుని, దాని చుట్టూ సంపూర్ణ గజల్ సంపుటిని నిర్మించడం అరుదైన సాహిత్య విన్యాసం.
"నే", "వలపు", "కలికి", "కైరవి", "సింజి", "మల్లియలు" వంటి శీర్షికలు కేవలం పేర్లు కావు; అవి భావాల బ్రహ్మాండాలు.
ఒక పదాన్ని విత్తనంగా నాటి, దాని నుండి అర్థాల వృక్షాన్ని పెంచి, భావాల పుష్పాలను వికసింపజేయడం ఆమె ప్రత్యేక ప్రతిభ.
ఇది సంస్కృత కవుల శ్లేషాలంకార సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక తెలుగు గజల్లో పునర్జన్మింపజేసినట్లే అనిపిస్తుంది.
జానపద మట్టివాసన – నగర సాహిత్యానికి జీవనాడి
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి రచనల్లో కేవలం పాండిత్యం మాత్రమే కాదు; పల్లె పరిమళం కూడా ఉంటుంది.
ఆమె పదాల్లో-
• గోదావరి గలగలలు వినిపిస్తాయి,
• గంగిరెద్దుల గంటలు మోగుతాయి,
• బతుకమ్మ రంగులు మెరవుతాయి,
• మల్లెపూల సువాసనలు వెదజల్లుతాయి,
• కోయిల కుహుకారాలు పలుకుతాయి.
జానపదం ఆమెకు అలంకారం కాదు; అది ఆమె రక్తంలో ప్రవహించే సంస్కృతి.
అందుకే ఆమె గజళ్లు చదివితే పాఠకుడికి ఒకేసారి శాస్త్రీయ సంగీతం వినిపించిన అనుభూతి, పల్లె పాట విన్న ఆనందం కలుగుతాయి.
సంస్కృత సాహిత్య సుగంధం:
మల్లీశ్వరి గారి భాషలో సంస్కృత ప్రభావం సహజంగా కనిపిస్తుంది.
"సౌమ్య", "సౌగంధిక", "ప్రహ్లాద", "ప్రవాహ", "మాధుర్య", "చైతన్య", "విరహ", "పరవశం" వంటి పదాలు కేవలం అలంకారాల కోసం రావు; భావాన్ని మరింత ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లేందుకు వస్తాయి.
అందుకే ఆమె రచనలు చదివిన పాఠకుడు ఒకవైపు కాళిదాసుని ప్రకృతి చిత్రణను, మరోవైపు పోతన భాగవతంలోని భక్తి మాధుర్యాన్ని, ఇంకోవైపు ఆధునిక తెలుగు గజల్ లాలిత్యాన్ని ఒకేసారి ఆస్వాదించిన అనుభూతిని పొందుతాడు.
అక్షరసాధన – యజ్ఞస్వరూపం:
ప్రతి రోజు రాయడం ఒక అలవాటు కావచ్చు. కానీ ప్రతి రోజు కొత్త భావంతో, కొత్త పదంతో, కొత్త ప్రక్రియతో రాయడం సాధన.
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే, ఆమె రచన ఒక అభిరుచి కాదు; అది ఒక యజ్ఞం.
ఆమె కలం విశ్రాంతి కోరదు.
ఆమె ఆలోచన అలసటను అంగీకరించదు.
ఆమెకు సాహిత్యం ఒక వృత్తి కాదు; ఒక వ్రతం.
అక్షరమే ఆమె ఆరాధ్యదైవం.
మీ అక్షరాలు మల్లెపూల పరిమళంలా తెలుగు నేలపై చిరస్థాయిగా విరజిల్లుగాక.
“యావత్ చంద్రదివాకరౌ తిష్ఠతః, తావత్ శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి సాహిత్యకీర్తి తెలుగు హృదయాల్లో నిత్యనూతనంగా వికసించుగాక!”
శతమానం భవతి। శతాయుష్మతీ భవతి। సాహిత్యశ్రీర్వర్ధతాం।
చివరిగా చెప్పాలంటే – శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారు ఒక వ్యక్తి కాదు – ఒక సాహిత్య సంస్థ. ఆమె ఒక కవయిత్రి మాత్రమే కాదు – ఒక భాషా ఉద్యమం. ఆమె ఒక గజల్ రచయిత్రి మాత్రమే కాదు – తెలుగు గజల్ ప్రక్రియకు చిరస్థాయిగా నిలిచే మార్గదర్శి.
శ్రీమతి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి కలం నిరంతరం సృజనాత్మకతను ప్రసరిస్తూ, తెలుగు భాషా వైభవాన్ని విశ్వవ్యాప్తంగా చాటాలని, ఆమెకు ఆయురారోగ్యాలు, అక్షరయశస్సు, సాహిత్య కీర్తి మరింత వృద్ధి చెందాలని మనసారా ఆకాంక్షిస్తూ హృదయపూర్వక అభినందనలు, వినమ్ర వందనాలు సమర్పిస్తున్నాము.
అక్షరాభివందనం:
ఈ కథనం వ్రాసినవారు:
Mantri Pragada Markandeyulu, D. Litt.,
Author, Story, Script, Dialogues and Songwriter
+91-9951038802
Hyderabad (Telangana State) India
=====
