Mateos Tsaretsi bibliotheek

Mateos Tsaretsi bibliotheek Mateos Tsaretsi
(2)

Մուշի Սուրբ Առաքելոց վանքի փորագրուած դուռը, կազմուած վարպետներ Թորոսի եւ Գրիգորի կողմէ 1134 թուականին, պարզ մուտք մը չէ...
14/06/2026

Մուշի Սուրբ Առաքելոց վանքի փորագրուած դուռը, կազմուած վարպետներ Թորոսի եւ Գրիգորի կողմէ 1134 թուականին, պարզ մուտք մը չէր․ ան ժամանակի խորքերէն եկող լուռ վկայութիւն մըն էր։ Դարեր շարունակ անոր փայտին վրայ անցան ուխտաւորներու ձեռքեր, աղօթքներու շունչը եւ հայ ժողովուրդի յոյսերը։ Ամէն քանդակ ու նախշ կարծես պատմութիւն մը կը պատմէր՝ հերոսութեան, հաւատքի եւ աննկուն գոյատեւումի մասին։
Երբ արեւուն առաջին շողերը կը դպչէին դռան, ան ոսկեգոյն փայլքով կը կենդանանար, կարծես վանքը ինքզինք դարձեալ աշխարհին կը ներկայացնէր։ Այդ դուռը միայն քարաշէն սրբավայրի մուտքը չէր․ ան ամբողջ քաղաքակրթութեան մը շեմքն էր, ուր անցեալն ու ներկան կը հանդիպէին։
Այսօր, նոյնիսկ եթէ վանքը մեծապէս լռած է, անոր դուռը տակաւին կը շարունակէ խօսիլ։ Ան կը կանչէ մեզ յիշելու, հիանալու եւ վերագտնելու այն հոգեւոր ու մշակութային հարստութիւնը, որ դարեր շարունակ շողաց Մուշի սրտին մէջ։

Ան փրկուած է 1916-էն ետք եւ այժմ կը պահպանուի Հայաստանի Պատմութեան Ազգային Թանգարանին մէջ։

#մուշ #հայաստանիպատմությանթանգարան #առաքելոցվանք #ծարեցի

Նախիջեւանի լռեցուած ժառանգութեան կենդանի վկայագիրըԱրղամ Այվազեանի «Նախիջեւանի ԻՍՍՀ հայկական յուշարձանները (համահաւաք ցու...
13/06/2026

Նախիջեւանի լռեցուած ժառանգութեան կենդանի վկայագիրը
Արղամ Այվազեանի «Նախիջեւանի ԻՍՍՀ հայկական յուշարձանները (համահաւաք ցուցակ)» աշխատութիւնը հայ մշակութային ժառանգութեան պահպանման եւ վաւերագրման բնագաւառին մէջ բացառիկ արժէք ներկայացնող ուսումնասիրութիւն մըն է։ Գիրքը ոչ միայն ցանկ մըն է, այլեւ պատմական յիշողութեան հզօր վկայագիր մը, որ կը վերականգնէ դարերու ընթացքին ստեղծուած եւ այսօր մեծ մասամբ ոչնչացուած հայկական ներկայութեան հետքերը Նախիջեւանի տարածքին։
Հեղինակը տասնամեակներ շարունակ շրջագայած, չափագրած, լուսանկարած եւ արձանագրած է հազարաւոր եկեղեցիներ, վանքեր, մատուռներ, խաչքարեր, գերեզմանատուներ, կամուրջներ եւ այլ կոթողներ։ Անոր կատարած հսկայածաւալ աշխատանքին շնորհիւ պահպանուած են տեղեկութիւններ այնպիսի յուշարձաններու մասին, որոնք հետագային ենթարկուած են աւերման կամ ամբողջական անհետացման։
Այս համահաւաք ցուցակը կը բացայայտէ Նախիջեւանի հայկական քաղաքակրթութեան հարուստ պատկերը՝ սկսեալ վաղ քրիստոնէական դարերէն մինչեւ նոր ժամանակաշրջան։ Ամէն յուշարձան կը դառնայ պատմութեան կենդանի էջ մը, իսկ ամբողջ գիրքը՝ մշակութային դիմադրութեան եւ յիշողութեան պահպանման խորհրդանիշ։
Արղամ Այվազեանի այս գործը այսօր ոչ միայն գիտական աղբիւր է, այլեւ միջազգային կարեւորութեան փաստաթուղթ մը, որ կը վկայէ տարածաշրջանի հայկական մշակութային ժառանգութեան ծաւալն ու նշանակութիւնը։ Անիկա կը մնայ անփոխարինելի ուղեցոյց պատմաբաններու, մշակութաբաններու եւ բոլոր անոնց համար, որոնք կը հետաքրքրուին հայկական քաղաքակրթութեան հարուստ անցեալով եւ անոր պահպանման մարտահրաւէրներով

#նախիջևան #ԱրղամԱյվազեան #ծարեցի

Յարալէզներու հաշտութիւնը (հայրենական յուշեր)Գարնան վերջալոյս մըն էր։ Արարատեան դաշտին վրայ քաղցր հով մը կը սահէր, իսկ հե...
12/06/2026

Յարալէզներու հաշտութիւնը (հայրենական յուշեր)

Գարնան վերջալոյս մըն էր։ Արարատեան դաշտին վրայ քաղցր հով մը կը սահէր, իսկ հեռաւոր բլուրներուն ետեւէն արեւը իր վերջին ոսկեգոյն շողերը կը սփռէր հայրենի հողին վրայ։ Գիւղին ծերերը կը պատմէին, թէ այդ ժամերուն յարալէզները՝ հին աւանդութեան հրաշալի ոգիները, կը շրջագային լեռներու եւ դաշտերու մէջ՝ բուժելու համար ոչ միայն վիրաւոր մարմինները, այլեւ կոտրած սիրտերը։

Մանկութեանս օրերուն, մեծմայրս կը նստէր թթենիին շուքին տակ եւ կը խօսէր յարալէզներու մասին այնպէս, կարծես անձամբ տեսած ըլլար զանոնք։ Ան կ՚ըսէր, թէ երբ մարդիկ իրարու դէմ ոխ պահեն, երկինքը կը մթնի, բայց երբ ներեն եւ հաշտուին, յարալէզները կու գան անտես կերպով եւ օրհնութիւն կը ձգեն հողին վրայ։

Տարիներ անց, երբ հայրենիք վերադարձայ, գիւղը փոխուած էր։ Շատ տուներ լուռ էին, շատ դէմքեր՝ բացակայ։ Բայց երեկոյեան, նոյն հովը դարձեալ կը փչէր, եւ նոյն լեռները կը հսկէին հորիզոնին վրայ։ Այդ պահուն զգացի, թէ յարալէզներու հաշտութիւնը գուցէ առասպել մը չէ։ Ան ապրող յիշողութիւն մըն է, որ կը միացնէ անցեալն ու ներկան, բաժնուած մարդիկն ու կորսուած յոյսերը։

Հայրենիքը միայն հող չէ, այլ նաեւ յիշողութիւններու տուն։ Իսկ երբ այդ յիշողութիւնները սիրով կը պահենք եւ իրարու ձեռք կը մեկնենք, յարալէզները, կարծես, դարձեալ կ՚իջնեն մեր լեռներուն վրայ՝ բերելով հաշտութիւն, վերածնունդ եւ լուռ օրհնութիւն մը հայոց հողին։

#Վահէվահեան
#Յարալէզներ #ծարեցի

Անդրանիկ Անդրէասեանի «Կարմիր ասպատակի օրագրէն» պատմուածքներու ժողովածոն սփիւռքահայ գրականութեան ուշագրաւ գործերէն մէկն է...
12/06/2026

Անդրանիկ Անդրէասեանի «Կարմիր ասպատակի օրագրէն» պատմուածքներու ժողովածոն սփիւռքահայ գրականութեան ուշագրաւ գործերէն մէկն է։ Գիրքը լոյս տեսած է Պոսթընի մէջ 1947 թուականին եւ կը բաղկանայ պատմուածքներէ, որոնք կը շօշափեն մարդկային ապրումներ, յիշողութիւններ, պայքար եւ ազգային կեանքի տարբեր երեսներ։

Հեղինակը իր պատմուածքներուն մէջ կը փորձէ ներկայացնել մարդուն ներաշխարհը՝ երբեմն իրապաշտ, երբեմն ալ յուշագրական երանգներով։ Վերնագիրը՝ «Կարմիր ասպատակի օրագրէն», իսկոյն կը յուշէ պայքարի, փորձառութեան եւ կեանքի խռովայոյզ դէպքերու մասին, որոնց արձագանգը կը լսուի պատմուածքներու մթնոլորտին մէջ։

Այս ժողովածոն արժէքաւոր վկայութիւն մըն է այն ժամանակաշրջանի հայ գրական մտածողութեան եւ սփիւռքահայ մշակութային կեանքին, ուր անձնական յիշողութիւնն ու հաւաքական ճակատագիրը յաճախ իրարու կը միանան գրական պատումի մէջ։

#անդրանիկԱնդրէասեան #կարմիր #ասպատակ

"Woman from Armenia" (Vrouw uit Armenië / L'Arménie) by Stefano della Bella.The Rijksmuseum identifies the print as a pl...
11/06/2026

"Woman from Armenia" (Vrouw uit Armenië / L'Arménie) by Stefano della Bella.
The Rijksmuseum identifies the print as a playing card from a series called Jeu de la géographie ("Geography Game"). Rather than depicting an actual Armenian individual, the image represented a personification of Armenia for an educational and entertaining card set. The card is numbered "5" and includes explanatory text below the figure.
The figure's clothingis probably a "fantasy costume" (gefantaseerde dracht). In the 17th century, European artists often created images of people from distant lands based on second-hand descriptions, earlier prints, travel books, or artistic conventions rather than direct observation. So the print tells us at least as much about European ideas of Armenia as about Armenia itself.
These kind of works reflected a growing European curiosity about geography, trade routes, diplomacy, and exotic cultures.
Museum records identifies the Armenia print by Della Bella specifically as dating from 1644


In the final decades of the sixteenth century, Europe was captivated by the horses, not merely as an animal of transport...
10/06/2026

In the final decades of the sixteenth century, Europe was captivated by the horses, not merely as an animal of transport or war, but as a symbol of nobility, empire, and the expanding horizons of the known world. Among the most fascinating images from this period is Horse from Armenia (Armenius), an elegant engraving created by Hieronymus Wierix after a design by Jan van der Straet, known as Stradanus, around 1583–1587.
The print belongs to the celebrated series Equile Ioannis Austriaci Caroli, commissioned to showcase the magnificent horses associated with Don Juan of Austria. Each engraving presents a different breed or regional type, transforming the horse into both a scientific specimen and a courtly icon. In Armenius, the Armenian horse stands proudly in profile, its posture calm yet powerful, embodying the Renaissance ideal of controlled strength and aristocratic beauty.
Here the meeting of artistic precision and imagination is amazing. Stradanus, famed for his dynamic designs and fascination with exotic subjects, conceived the horse not simply as livestock but as a creature tied to distant lands and imperial ambition. Armenia, to sixteenth-century Europeans, evoked images of remote trade routes, ancient kingdoms, and the mysterious East. The horse therefore became more than an animal. It became a visual ambassador of an unfamiliar world.
Hieronymus Wierix translated this vision into engraving with extraordinary technical skill. Every strand of mane, every shadow beneath the musculature, and every fold of the landscape demonstrates the microscopic precision for which the Wierix family became renowned in Antwerp printmaking. The result is an image that feels both naturalistic and theatrical: a carefully staged portrait of power.

Today, Horse from Armenia (Armenius) survives not only as a masterpiece of Renaissance engraving but also as evidence of Europe’s growing desire to classify, collect, and admire the wider world. In a single horse, the print captures the intersection of art, science, aristocracy, and geography. A quiet yet enduring monument to the Renaissance imagination.


The 1690 engraving “Coptic, Armenian and Chinese Alphabet” by Jan Luyken is interesting because it shows how Europeans i...
09/06/2026

The 1690 engraving “Coptic, Armenian and Chinese Alphabet” by Jan Luyken is interesting because it shows how Europeans in the 17th century tried to connect the world’s writing systems into one universal history.
Europeans believed ancient scripts might share a common origin, often linked to Biblical history or Egyptian hieroglyphs.

The print treats Chinese writing as an “alphabet,” even though Chinese is actually a logographic system, not an alphabet.

Scholars at the time mistakenly thought Chinese characters were related to Egyptian hieroglyphs because both looked symbolic and ancient.

The work reflects the Dutch Republic’s growing contact with Asia, the Middle East, and early global scholarship.

It also influenced European decorative art such as Chinoiserie and Delftware designs.

Today, we know the scripts developed independently:

Coptic comes mainly from Greek,
Armenian was created in the 5th century,
Chinese writing evolved separately in East Asia.

The print is valuable because it captures an early European attempt to study world languages comparatively.

«Առաջին տպագիր հայերեն Աստուածաշունչ․ 350 տարի - Ամստերդամ» գիրքը կարեւոր մշակութային եւ պատմական ուսումնասիրութիւն մըն ...
09/06/2026

«Առաջին տպագիր հայերեն Աստուածաշունչ․ 350 տարի - Ամստերդամ» գիրքը կարեւոր մշակութային եւ պատմական ուսումնասիրութիւն մըն է, որ կը ներկայացնէ հայ տպագրութեան մեծագոյն նուաճումներէն մէկը՝ 1666-1668 թուականներուն Ամստերդամի մէջ լոյս տեսած առաջին ամբողջական հայերէն տպագիր Աստուածաշունչը։ Գիրքին հեղինակները՝ Աննա Մատտաար եւ Ռենե Բեկիուս, մանրամասն կերպով կը ներկայացնեն ոչ միայն այս բացառիկ հրատարակութեան պատմութիւնը, այլ նաեւ անոր ազդեցութիւնը հայ մշակոյթին, կրօնական կեանքին եւ ազգային ինքնութեան վրայ։

Ամստերդամը 17-րդ դարուն միջազգային առեւտուրի եւ տպագրութեան կարեւոր կեդրոն մըն էր, եւ հոն հայ վաճառականներու ու մտաւորականներու գործունէութիւնը հնարաւոր դարձուց այս մեծ ձեռնարկը։ Գիրքը լոյս կը սփռէ Ոսկան Երեւանցիի եւ իր գործակիցներուն ջանքերուն վրայ, որոնք մեծ նուիրումով եւ դժուար պայմաններու տակ իրականացուցին հայ ժողովուրդի համար աննախադէպ այս հրատարակութիւնը։

Հատորը հարուստ է պատմական փաստաթուղթերով, նկարներով եւ գիտական բացատրութիւններով, որոնք ընթերցողին կը մօտեցնեն հայկական վաղ տպագրութեան աշխարհին։ Միաժամանակ, գիրքը կը շեշտէ Ամստերդամի դերը որպէս մշակութային կամուրջ Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ։

Այս աշխատութիւնը արժէքաւոր ներդրում մըն է հայ մշակութային ժառանգութեան ուսումնասիրութեան մէջ եւ հետաքրքրական ընթերցում մը՝ բոլոր անոնց համար, որոնք հետաքրքրուած են հայ պատմութեամբ, գրականութեամբ եւ տպագրութեան զարգացումով։

#ծարեցի

«Հայկական խոհանոց» գիրքը, որ խմբագրուած է Ա․ Ս․ Փիրուզեանի կողմէ, հայկական աւանդական խոհարարական մշակոյթի արժէքաւոր հաւա...
08/06/2026

«Հայկական խոհանոց» գիրքը, որ խմբագրուած է Ա․ Ս․ Փիրուզեանի կողմէ, հայկական աւանդական խոհարարական մշակոյթի արժէքաւոր հաւաքածոյ մըն է։ Գիրքը առաջին անգամ հրատարակուած է 1963 թուականին եւ կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդի բազմադարեան խոհանոցային աւանդութիւնները, ուտեստներու պատրաստման եղանակները եւ ազգային ճաշերու հարուստ աշխարհը։

Այս աշխատութիւնը ոչ միայն բաղադրատոմսերու ժողովածու մըն է, այլ նաեւ մշակութային վկայութիւն մը՝ հայկական կենցաղին, հիւրասիրութեան եւ ընտանեկան աւանդութիւններուն մասին։ Անիկա կը ներառէ բազմաթիւ ճաշատեսակներ՝ տոլմայէն մինչեւ խորոված, ապուրներէն մինչեւ անուշեղէններ, որոնք սերունդէ սերունդ փոխանցուած են հայ ընտանիքներուն մէջ։

Գիրքը այսօր եւս կը պահպանէ իր կարեւորութիւնը, որովհետեւ հայկական խոհանոցը կը նկատուի աշխարհի հնագոյն եւ հարուստ խոհանոցային աւանդութիւններէն մէկը։

#խոհանոց #տոլմա #խորոված

Խաղբակեանք կամ Պռոշեանք հայոց պատմութեան մէջ կարեւոր իշխանական տոհմերէն մէկն էին, որոնք մեծ դեր խաղացած են միջնադարեան Հ...
07/06/2026

Խաղբակեանք կամ Պռոշեանք հայոց պատմութեան մէջ կարեւոր իշխանական տոհմերէն մէկն էին, որոնք մեծ դեր խաղացած են միջնադարեան Հայաստանի քաղաքական, մշակութային եւ հոգեւոր կեանքին մէջ։ Այս տոհմը յատկապէս նշանաւոր եղած է Վայոց Ձորի եւ Սիւնիքի շրջաններուն մէջ իր ազդեցութեամբ եւ ազգային ծառայութեամբ։

Գարեգին Կաթողիկոս Յովսէփեան իր աշխատութեան մէջ մանրամասնօրէն կը ներկայացնէ Պռոշեան իշխաններու ծագումը, անոնց քաղաքական գործունէութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց կապը հայկական եկեղեցւոյ եւ մշակոյթի հետ։ Հեղինակը կը շեշտէ, թէ Պռոշեանք ոչ միայն զինուորական եւ քաղաքական առաջնորդներ էին, այլեւ կրթութեան եւ ճարտարապետութեան հովանաւորներ։

Պռոշեան իշխանները բազմաթիւ վանքեր եւ եկեղեցիներ կառուցած ու վերանորոգած են։ Անոնց անունը կապուած է Գեղարդի վանքին, ուր անոնք մեծ աջակցութիւն ցուցաբերած են։ Այս տոհմին գործունէութիւնը մեծապէս նպաստած է հայկական ինքնութեան պահպանման՝ օտար տիրապետութիւններու դժուար ժամանակաշրջաններուն։

Յովսէփեան իր ուսումնասիրութեան մէջ կը փորձէ պատմական աղբիւրներու հիման վրայ վերականգնել այս իշխանական տան պատմութիւնը եւ արժեւորել անոնց ներդրումը հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ։ Անոր գործը այսօր եւս կարեւոր աղբիւր կը նկատուի միջնադարեան Հայաստանի պատմութիւնը ուսումնասիրողներուն համար։

Այսպիսով, «Խաղբակեանք կամ Պռոշեանք հայոց պատմութեան մէջ» աշխատութիւնը ոչ միայն պատմագիտական ուսումնասիրութիւն է, այլ նաեւ յիշեցում մը՝ հայ իշխանական տոհմերու ազգային եւ մշակութային ծառայութեան մասին։

#խաղբակեան #Պռոշեան #ծարեցի

Adres

Krom Boomssloot 22
Amsterdam
1011GW

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Mateos Tsaretsi bibliotheek nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Contact De Organisatie

Stuur een bericht naar Mateos Tsaretsi bibliotheek:

Delen