23/05/2023
......
دنيا جي هر آزاد ملڪ رياست پنهنجي ڪاروهنوار کي هلائڻ لاء ڪجه اصول نظم وضبط مقرر ڪندي آھي جنهن کي دستور پاليسي يا آئين چئبو آھي...جنهن م شهرين کي ڏنل حقوق ۽ ملڪ کي هلائڻ جي طريقيڪار جو ذڪر ٿيل هوندو آھي....ائين اي اسان جو ملڪ پاڪستان به پنهنجي شھرين کي ڪجه بنيادي حقوق ڏي ٿو...جيڪي رياست کي هر حال م فراهم ڪرڻا آھن...پر مسئلو اهو آھي ته اسان جي سماج ۾ عام شهريَ کي ڪا خبر ئي نه آھي ته منهنجا به ڪي حق آھن...جيڪڏھن اسان پنهنجي حقوق بابت ڄاڻ حاصل ڪيون ۽ پراپر طريقي سان انهن کي حاصل ڪرڻ لاء ڪوشش ڪيون ته معاشري م ڪافي حد تائين انصاف جي فراهمي يقيني بڻجي ويندي ۽ ڪنهن سان به ظلم ۽ زيادتي نه ٿيندي...
#پاڪستان جو آئين آرٽيڪل اٺ کان وٺي اٺاويھ تائين ڪجه بنيادي حقوق پنهنجي شھرين کي ڏي ٿو جيڪي هن ريت آھن:👇👇👇
09, of person.
👈هر شھري کي پنهنجي زندگي بي خوف وخطر جيئڻ جو حق حاصل آهي ۽ رياست پاڪستان ڪنهن به شھري کان جيئڻ جو حق ۽ آزادي نٿي کسي سگهي...
10, as to arrest and
detention..
👈ڪنهن به ماڻھو کي اگر پوليس گرفتار ڪري ته پوليس جي مٿان اهو فرض آھي ته هن کي گرفتاري جو سبب ايف آئي آر جي ڪاپي لازمي ڏي...۽ چوويهن ڪلاڪن جي اندر ان ماڻھو کي مئجسٽريٽ جي سامهون پيش ڪري ۽ان ماڻھو کي اهو به حق حاصل آھي ته هو پنهنجي دفاع لاء مرضي جو وڪيل مقرر ڪري..
10,A, to fair trial...
👈ڪنهن به ماڻھو کي اگر ڪنهن ڏوه م گرفتار ڪيو ويو آھي ته هُن کي اهو حق حاصل هوندو ته سندس ڪيس قانوني پرويسيجر مطابق ئي هلايو ويندو ان کان هٽي ڪري ڪو ٻيو طريقيڪار استعمال نه ڪيو ويندو...
11, and forced labour., prohibited...
👈ڪير به ماڻھو ڪنهن به ماڻھو کي غلام نٿو بڻائي سگهي ۽ نه ئي ڪنهن کان ڪو جبري پورهيو ٿو ڪرائي سگهي....چوڏھن سالن کان گهٽ عمر وارو ٻار ڪنهن به فيڪٽري ...مل يا ڪنهن ٻي جاء تي جبري مشقت وارو ڪم نٿو ڪري سگهي ان تي مڪمل پابندي هوندي.
12, against retrospective punishment..
👈ڪنهن به ماڻھو کي اهڙي ڏوه يا غلطي جي سزا نه ڏني ويندي جيڪا ان ڏوه جي ڪرڻ وقت قانون م ڏوه طور لکيل نه هجي... مثال هڪ ڪار کي ڪيتري اسپيڊ تي هلائڻ گهرجي اهو ضابطو قانون م طئي نه ٿيل هجي ۽ اچانڪ ھڪ قانون تيار ڪيو وڃي ته 80 جي رفتار کان مٿي ڪير به ڪار نه هلائي ته ان صورت م قانون ٺھڻ کان ڪجه ٽائيم اڳم اگر ڪنهن 80 جي رفتار کان مٿي گاڏي هلائي آھي ته ان کي ان ڏوه جي سزا نه ڏني ويندي..
13, against double punishment and self-incrimination.
👈ڪنهن به ماڻھو کي هڪ ساڳئي ڏوه جي ٻه دفعا سزا نه ڏني ويندي ۽ نه ئي ڪنهن ماڻھو کي مجبور ڪيو ويندو ته هو پنهنجي پاڻ خلاف پاڻ گواهي ڏي.
14, of dignity of man.
👈ڪنهن به ماڻھو جي عزت نفس کي مجروح نه ڪيو ويندو نه ئي سندس گهر ۽ پرائيويسي کي پامال ڪيو ويندو ۽ نه ئي پوليس کي اهو حق حاصل آھي ته ڪنهن جي مٿان تشدد ڪري ڪنهن ڏوه جو ثبوت حاصل ڪرڻ لاء.
15, of movement.
👈هر شھري کي اهو حق حاصل آھي ته پاڪستان م ڪنهن به جاء تي وڃي گهمي ڦري به سگهي ٿو ۽ رهائش به اختيار ڪري سگهي ٿو...ڪنهن خاص قانون جو احترام ڪندي.
16, of assembly.
👈سڀني شھرين کي اهو حق حاصل آھي ته پر امن طريقي سان بغير ڪنهن هٿيارن جي ڪنهن به به جاء تي ڪا گڏجاڻي يا جلسو ڪري سگهن ٿا.
17, of association.
👈سڀني شھرين کي اهو حق حاصل آھي ته پنهنجي حقن جي حاصلات لاء ڪا تنظيم.يونين يا ڪا ايسوسيئشن ٺاھي سگهن ٿا پر اها ملڪي خودمختياري ۽ اخلاقيات جي خلاف نه هجي.
18, of trade,business or profession.
👈هر شھري کي اهو حق حاصل آھي ته هو قانون طرفان جائز قرر ڏنل ڪو به ڪاروبار ڌنڌو يا واپار ڪري سگهي ٿو (نوٽ)ڪجھ ڪاروبارن لاء لائسنس هئڻ لازمي آھي.
19, of speech.
👈هر شھري کي اهو حق حاصل آھي ته هو ڳالهائي تقرير ڪري ڪا شي تحرير ڪتاب لکي سگهي ٿو.(نوٽ)مذھب اسلام يا ملڪ جي خودمختياري يا پاڪستان جي ڪنهن دوست ملڪ ۽ ڪورٽ سڳوري ۽ اخلاقيات جو خيال رکيو ويندو.
19_A to information.
👈هر شھري کي اهو حق حاصل آھي ته هو عوامي بهتري جي لاء متعلقا ادارن مان گهربل ڄاڻ حاصل ڪري سگهي...مثال طور توهان جي پاڙي جو اسڪول اسپتال انجو بجيٽ ڪيترو آيو ڪٿي خرچ ٿيو ان جي ڪارڪردگي بابت توهان ان اداري جي جي انتظاميا کان ڊيٽا حاصل ڪري سگهو ٿا..(نوٽ) قانوني حدن م رهندي.
20 to profess religion and manage religious institutions.
👈هر ماڻھو کي اهو حق حاصل آھي ته هو ڪوبه مذھب يا عقيدو پنهنجي مرضي موجب قبول ڪري سندس مذھب ۽ فرقي جي تبليغ ڪري ۽ ادارو قائم ڪري...
21 against texation for purposes of any particular religion.
👈ڪنهن به ماڻھو کي ڪير مجبور نٿو ڪري سگهي ته هو ڪنهن خاص فرقي يا مذھب لاء ڪو چندو يا ٽيڪس ڏي..
22. as to educational institution in respect of religion.
👈ڪنهن به ماڻھو کي مجبور نه ڪيو ويندو ته هو ڪنهن مذھبي عبادت يا گڏجاڻي يا ڪنهن اداري م داخل ٿئي جنهن کي هو مڃيندڙ نه هجي....
هر مذھبي ڪميونٽي کي اها اجازت هوندي ته هو پنهنجي ڪميونٽي جي ٻارن کي مذھبي روايات ۽ ادارا کولي ڏي.
ڪنهن به ڪميونٽي کي رنگ نسل ۽ مذھب جي بنياد تي اهڙي اداري م داخل ٿيڻ کان منع نه ڪيو ويندو جيڪو پبلڪ ٽيڪسز مان ٺھيل هجي
23 as to property.
👈هر شھري کي اهو حق حاصل آھي ته پاڪستان م ڪنهن به جاء تي ڪا پراپرٽي زمين خريد يا وڪرو سگهي..قانون طرفان بندش پيل جاء کان علاوه.
24 of property rights.
👈ڪنھن به ماڻهو کي پنهنجي جائداد جي حق ملڪيت کان محروم نه ڪيو ويندو.
نوٽ:جيڪڏھن گورنمنٽ پبلڪ انٽريسٽ لاء ڪا جائداد يا زمين ڪنهن کان وٺندي ته ان کي ڪمپنسيشن ادا ڪئي ويندي.
25 of citizens.
👈رياست قانون جي نظر م سڀ شھري برابر آھن جنس جي بنياد تي ڪوبه فرق نه آھي
نوٽ:
رياست کي اهو حق حاصل آھي ته عورتن ۽ ٻارن جي ڀلائي لاء ڪو اسپيشل قانون ٺاھي سگهي.
25,A to education.
👈رياست جي جي اها ذميواري آھي ته پنجن سالن کان وٺي سورنهن سالن جي عمر تائين هر شھري کي لازمي بنيادي تعليم مهيا ڪري.
26, discrimination in respect of access to public places.
👈ڪنهن به پبلڪ انٽرٽينمنٽ جي جاء تي ڪنهن کي اچڻ کان منع نه ڪيو نه ڪيو ويندو رنگ نسل مذھب يا جنس جي بنياد تي
27, against discrimination against services.
👈ڪنهن به شھري کي پاڪستان جي خدمت ڪرڻ ڪنهن اداري يا نوڪري جنهن کي حاصل ڪرڻ جو ھو لائق هجي رنگ نسل مذھب يا ڄمڻ جي هنڌ جي بنياد تي منع نه ڪيو ويندو.
نوٽ:
28, of language script and culture.
👈هر ڪميونٽي کي پنهنجي ٻولي ثقافت جي تحفظ جو حق حاصل آھي ته هو ان جي بچاء ۽ واڌاري لاء ڪوشش ڪري ادارا قائم ڪري...
👇
اهي بنيادي حقوق رياست پاڪستان اسان کي مهيا ڪري ٿي...جيڪڏھن توهان سمجهو ٿا توهان جي ڪنهن بنيادي حق جي تلفي ٿي رهي آھي ته توهان آئين جي آرٽيڪل 199 تحت هاء ڪورٽ سڳوري ۾ درخواست ڏئي سگهو ٿا اميد ته توهان کي ضرور انصاف ملندو...
