21/02/2026
Polska jest domem dla wielu gatunków sów, ale dziś bierzemy pod lupę dwa skrajnie różne gatunki, które łączy fascynujący, nocny tryb życia:
największej – Puchacza (Bubo bubo) oraz małej „mistrzyni kamuflażu” – Włochatce (Aegolius funereus)🦉
👉1. Puchacz to król nocy, potężny drapieżnik, podczas gdy włochatka to niewielka, tajemnicza sowa leśna. Waga puchacza wynosi od 2,5 do 4 kg, a jego rozpiętość skrzydeł może sięgać nawet 188 cm. Włochatka, z kolei, jest znacznie mniejsza, osiągając rozmiary zbliżone do sójki. Waży zaledwie 90-200 g, a rozpiętość skrzydeł wynosi ok. 50-60 cm🦉
👉2. Puchacz jest gatunkiem osiadłym, występującym lokalnie w całym kraju, z największym zagęszczeniem w północno-wschodniej Polsce (Podlasie, Mazury), na Pojezierzu Drawieńskim, w Borach Noteckich oraz w Sudetach i Karpatach. Preferuje stare lasy, często w pobliżu zbiorników wodnych, a także tereny górskie i nizinne. Gniazda zakłada na drzewach, skałach lub na ziemi🪹
Włochatka najliczniej występuje w rozległych puszczach, głównie w Karpatach, na Mazurach, w Puszczy Białowieskiej, Puszczy Knyszyńskiej oraz w borach sosnowych na północy i wschodzie Polski. Jest rzadsza w centralnej części kraju. Preferuje dojrzałe, bory sosnowe z domieszką świerka, często w sąsiedztwie bagien, łąk i śródleśnych polan. Włochatka jest silnie związana z dziuplami, często korzystając z tych wykutych przez dzięcioła czarnego🌲🪵
👉3. Puchacz jest aktywny głównie nocą, polując na zróżnicowaną zdobycz, od gryzoni, przez zające i jeże, aż po inne gatunki sów (kanibalizm międzygatunkowy). Zjada również padlinę, gady, płazy i owady. Jego upierzenie ma brązowo-płową barwę z gęstymi, ciemnymi kreskami i plamkami, co doskonale imituje korę drzew, skały i suche liście, sprawiając, że staje się niemal niewidzialny w ciągu dnia🐇🍂
Włochatka to typowy nocny myśliwy, który ma doskonały wzrok i słuch, dzięki czemu potrafi usłyszeć i zlokalizować małe gryzonie poruszające się pod śniegiem lub w gęstwinie. Jej upierzenie jest brązowe z licznymi białymi plamkami, co przypomina nakrapiane światło przenikające przez gęsty świerkowy las, który jest jej głównym siedliskiem. Włochatka natomiast preferuje norniki, myszy, mniejsze ptaki (zięby, sikory, drozdy), owady oraz ryjówki🐀 🦟Obie sowy wykazują oportunizm, dostosowując swoją dietę do lokalnej dostępności pokarmu.
👉4. Puchacz posiada wyraźne, długie kępki piór na czubku głowy, potocznie nazywane „uszami”. Nie są to uszy anatomiczne, a jedynie pęki piór. Włochatka nie ma „uszu” z piór; jej głowa jest okrągła, gładka i pozbawiona sterczących piór🦉
👉5. Puchacz wydaje bardzo niski, huczący, donośny głos, który można opisać jako „uu-ho” lub głębokie „bubo”. Dźwięk ten jest słyszalny z dużej odległości (nawet kilku kilometrów) i brzmi bardzo dostojnie. Włochatka ma zupełnie inny głos – to szybka, rytmiczna seria gwiżdżących pohukiwań, brzmiąca jak „pu-pu-pu-pu-pu”. Jej głos jest wysoki, melodyjny i przypomina „leśny budzik”⏰
👉6. Samica puchacza wysiaduje jaja (zazwyczaj 2–4), podczas gdy samiec aktywnie poluje i przynosi pożywienie dla niej i młodych. Młode puchacze opuszczają gniazdo, zanim jeszcze dobrze latają, i poruszają się po okolicy pod opieką rodziców. W przypadku włochatki, samica wysiaduje jaja (3–7) przez około miesiąc, nie opuszczając gniazda, a samiec przynosi jej pokarm. Młode opuszczają gniazdo po około miesiącu od wyklucia, ale przez pewien czas są jeszcze dokarmiane przez rodziców🪺
👉7. Zarówno puchacz zwyczajny, jak i włochatka zwyczajna są w Polsce objęte ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że prawo chroni nie tylko same ptaki, ale także ich siedliska, ostoje oraz miejsca rozrodu🌳🍁
Jak je odróżnić?
Odróżnienie puchacza od włochatki jest stosunkowo proste, głównie ze względu na ogromne różnice w wielkości i ubarwieniu. Puchacz ma jaskrawe, pomarańczowo-żółte oczy, podczas gdy włochatka posiada bardzo duże, intensywnie żółte oczy, osadzone w charakterystycznej, jasnej szlarze (twarzy), co sprawia, że wygląda na nieustannie zdziwioną👀
Ciekawostka:
Dawna pisownia: Do 1936 roku poprawną pisownią było „Puhacz” (przez „ch”), zmieniono po reformie ortograficznej. Włochatka piszemy przez „ch” swoją nazwę zawdzięcza upierzonym nogom i palcom📝
Monogamia: Puchacz jest trwałym monogamistą, podczas gdy włochatka wykazuje sezonową monogamię, choć w zależności od warunków środowiskowych mogą występować odstępstwa od tej zasady💚
Sowa „mruga” górną powieką jak człowiek, ale podczas snu zamyka oczy dolną powieką, co jest typowe dla większości ptaków👁️
📸 Izabela Sitek
🖋️ Marek Bomba
