22/01/2026
Dziś obchodzimy 163. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego, największego w XIX wieku polskiego zrywu narodowego. 22 stycznia 1863 roku Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego wezwał Polaków do walki o wolność. Jak zauważył historyk prof. Andrzej Nowak, „powstanie było aktem desperacji, ale nie było szaleństwem” — było świadomą odpowiedzią narodu na narastający ucisk i próbę zniszczenia polskich elit.
Nasz powiat sokołowski był świadkiem wielu starć tego heroicznego zrywu. Dziś mieliśmy zaszczyt odwiedzić miejsca pamięci i pokłonić się bohaterom tamtych wydarzeń.
Szczególnie wzruszającym momentem było dotarcie do monumentalnego dębu przy Siwym Bagnie — niemego świadka historii, na którym niestety stracono wielu powstańców. Dziś stoi on na uboczu, w Lesie Przeździeckim, cicho przypominając o dramacie i ofierze ludzi, którzy stanęli do nierównej walki z imperium rosyjskim.
Bohater naszej ziemi, ksiądz Stanisław Brzóska, ostatni dowódca Powstania Styczniowego, zginął na rynku w Sokołowie Podlaskim. Jego śmierć stała się symboliczną datą końca powstania. Odwiedziliśmy miejsce jego pojmania oraz pojmania jego adiutanta Franciszka Wilczyńskiego, a także miejsce ich stracenia — sokołowski rynek.
Oddaliśmy również hołd przy symbolicznym pomniku Władysława Rawicza, właściciela majątku w Grochowie, który aktywnie wspierał powstanie i pełnił funkcję powstańczego naczelnika województwa podlaskiego. Został stracony przez Rosjan już w listopadzie 1863 roku.
Powstanie wybuchło w atmosferze narastającego terroru — bezpośrednim impulsem była tzw. branka, czyli przymusowy pobór do armii rosyjskiej, mający rozbić polską konspirację. Mimo braku uzbrojenia i ogromnej przewagi wroga, do walki stanęło około 200 tysięcy Polaków, a na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej doszło do ponad tysiąca potyczek i bitew.
Represje po upadku powstania dotknęły również naszą lokalną społeczność. Z terenu powiatu sokołowskiego wielu uczestników i sympatyków zrywu zostało wywiezionych na Sybir, a władze carskie dokonywały licznych konfiskat majątków, uderzając w polskie rodziny, dwory i gospodarstwa. Była to świadoma próba złamania ducha oporu i zatarcia polskiej tożsamości.
To tylko symboliczne nazwiska spośród tysięcy bohaterów Powstania Styczniowego 1863 roku. Naród polski w swojej historii wielokrotnie podejmował zrywy, które z militarnego punktu widzenia skazane były na klęskę — jak Powstanie Styczniowe 1863 roku czy Powstanie Warszawskie 1944 roku — ale które były świadectwem niezłomnego ducha, patriotyzmu i miłości do Ojczyzny. Te ofiary nie poszły na marne — inspirowały kolejne pokolenia walczące o niepodległość.
Z wielką radością przyjęliśmy inicjatywę Pani Burmistrz Miasta Sokołów Podlaski dotyczącą budowy Muzeum Powstania Styczniowego na terenie dawnej Cukrowni Sokołów oraz utworzenia szlaku pamięci Powstania Styczniowego.
Cześć i chwała Bohaterom Powstania Styczniowego.
