สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

หน้าหลัก
ประเทศไทย
จังหวัดนครปฐม
สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

ข้อมูลการติดต่อ, แผนที่และเส้นทาง,แบบฟอร์มการติดต่อ,เวลาเปิดและปิด, การบริการ,การให้คะแนนความพอใจในการบริการ,รูปภาพทั้งหมด,วิดีโอทั้งหมดและข่าวสารจาก สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร, หน่วยงานราชการ, 93 หมู่ 3 ถนนพุทธมณฑลสาย 5 ตำบลศาลายา อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม, จังหวัดนครปฐม.

31/08/2026

สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ขอเชิญเข้าร่วมงานเสวนาวิชาการ เรื่อง “สำนักช่างสิบหมู่ในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง” ในโครงการศึกษารวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำองค์ความรู้ด้านศิลปกรรม ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

งานเสวนาวิชาการ เป็นการรวบรวมองค์ความรู้ด้านงานศิลปกรรม นับเป็นหนึ่งในภารกิจสำคัญของสำนักช่างสิบหมู่ เพื่อสืบสานและถ่ายทอดเทคนิคกระบวนการเชิงช่าง ตลอดจนแนวทางการปฏิบัติงานด้านศิลปกรรมแบบโบราณราชประเพณี อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เสี่ยงต่อการสูญหาย ซึ่งวิทยากรในงานเสวนาวิชาการครั้งนี้ ได้รวมรวมผู้ออกแบบ ผู้ควบคุมดูแลการจัดสร้าง ผู้ปฏิบัติงานที่มีทักษะและความเชี่ยวชาญเฉพาะทางจากทุกกลุ่มงานในสังกัดสำนักช่างสิบหมู่
---------------
กำหนดการ :
https://drive.google.com/file/d/1pXYhc0NSH0B4hqPNdlA7v1rP-coCMDfs/view?usp=sharing

📅 วันเสาร์ ที่ 5 กันยายน 2569
⏰ เวลา : 08:30 - 16:00 น.
📍สถานที่ : ห้องดำรงราชานุภาพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
---------------
📢 ระยะเวลาการรับลงทะเบียน : ระหว่างวันที่ 31 สิงหาคม - 1 กันยายน 2569
(เนื่องจากพื้นที่มีจำนวนจำกัด ผู้จัดงานจึงขอคัดเลือกผู้เข้าร่วม และจะประกาศรายชื่อในลำดับถัดไป)

ช่องทางการลงทะเบียน : https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe9Lc5VZ1aYUmNsIn1_ZCLT90vx810WU49wPW0XWX2AtmekYw/viewform?usp=dialog

---------------
📢 ประกาศรายชื่อ : วันที่ 3 กันยายน 2569 ทางเพจ Facebook : สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร
ออกแบบกราฟฟิกโดยนักศึกษาฝึกประสบการณ์วิชาชีพ : นางสาวฟารีดา ก่อกุลภาวี และ นางสาวศกุนตลา มังษะชาติ กาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง

#งานเสวนาวิชาการ #ศูนย์ศิลปะและการช่างไทย #สำนักช่างสิบหมู่ #กรมศิลปากร

28/08/2026

วันศุกร์ที่ ๒๘ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๙ เวลา ๑๐.๐๐ น. กรมสรรพาวุธทหารบก จัดพิธีส่งมอบราชรถปืนใหญ่ให้กรมศิลปากร เพื่อนำไปบูรณปฏิสังขรณ์เชิงประณีตศิลป์ สำหรับงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยมีพลโท ณัฐพล ขวัญแย้ม เจ้ากรมสรรพาวุธทหารบก เป็นประธานในการส่งมอบ และมีนายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร เป็นผู้รับมอบ พร้อมทั้งร่วมลงนามในเอกสารการส่งมอบ และสักการะราชรถปืนใหญ่เพื่อความเป็นสิริมงคล ณ กรมสรรพาวุธทหารบก กรุงเทพมหานคร โดยมีผู้บริหารกรมศิลปากรเข้าร่วมพิธีดังกล่าวได้แก่นางสาวขนิษฐา โชติกวณิชย์ รองอธิบดีกรมศิลปากร นายทศพร ศรีสมาน รองอธิบดีกรมศิลปากร ผู้อำนวยการสำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ผู้อำนวยการสำนักสถาปัตยกรรม ผู้อำนวยการสำนักช่างสิบหมู่ ผู้อำนวยการสำนักบริหารกลาง ผู้เชี่ยวชาญกรมศิลปากร

27/08/2026

เครื่องหมายราชการจังหวัดลพบุรี(ใหม่)

ออกแบบ/ปรับแก้แบบ
โดย นายปกรณ์ ปรีชาวนา
ตำแหน่ง นักวิชาการช่างศิลป์ปฏิบัติการ
กลุ่มศิลปประยุกต์และเครื่องเคลือบดินเผา
สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

26/08/2026

📌ประกาศรับสมัครบุคคลเพื่อเลือกสรรเป็นพนักงานราชการ
กลุ่มจิตรกรรม สำนักช่างสิบหมู่ ในตำเเหน่ง “ จิตรกร ” จำนวน 1 อัตรา

https://finearts.go.th/main/categorie/job-news

#กลุ่มจิตรกรรม #สำนักช่างสิบหมู่ #กรมศิลปากร #ประกาศสมัครบุคคลเพื่อเลือกสรรเป็นพนักงานราชการ

26/08/2026

เมื่อ “ฝรั่ง” ไม่ได้เป็นเพียงคนแปลกหน้า แต่เป็นส่วนหนึ่งของการปั้นสยาม (ใหม่)

วันเสาร์ที่ ๒๒ สิงหาคม ๒๕๖๙ นายอติ กองสุข ผู้อำนวยการกลุ่มประติมากรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ได้รับเชิญเป็นวิทยากรร่วมบรรยาย หัวข้อ “ฝรั่งปั้นสยาม” สำรวจบทบาทของชาวต่างชาติที่เข้ามารับราชการและมีส่วนสำคัญต่อแวดวงศิลปกรรมในสยาม ตั้งแต่การเรียนการสอน การสร้างอนุสาวรีย์ ไปจนถึงพัฒนาการของแนวคิดเรื่อง “ศิลปกรรมแห่งชาติ” ในยุคหลังอาจารย์ฝรั่ง

สถานที่ : ท้องพระโรง หอศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร กรุงเทพฯ
กิจกรรมนี้เป็นส่วนหนึ่งของนิทรรศการ “สนทนาสยามร่วมสมัย : ตอนคนแปลกหน้า” (THAI DIALOGUE : FOREIGN QUOTE: A TEMPORARY EXHIBITION ๒๐๒๖ ) จัดโดย สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (มิวเซียมสยาม) สำนักพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) หอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากร และมิวเซียมภูเก็ต
https://www.facebook.com/share/p/1DNC7bJqA2/

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (มิวเซียมสยาม)
หอศิลป์มหาวิทยาลัยศิลปากร
นายอติ กองสุข สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

23/08/2026

ขอเชิญชมนิทรรศการพิเศษ เรื่อง ดอนยายทอง : ปฐมบทอารยธรรมเมืองเพชรบุรี โดยสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
🗓️ วันที่ 24-28 สิงหาคม 2569
⏰ 09.00 - 15.30 น.
📍 พระตำหนักสันถาคารสถาน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี

จัดแสดงโบราณวัตถุที่ค้นพบ ได้แก่ เครื่องประดับทองคำ ลูกปัด กลองมโหระทึก ภาชนะดินเผา/สำริด อีกทั้ง "สาธิตการปฏิบัติงานอนุรักษ์โบราณวัตถุ โดยเจ้าหน้าที่กลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ วันที่ 24 สิงหาคม 2569"

*พิธีเปิด วันจันทร์ที่ 24 สิงหาคม พ.ศ.2569 โดย นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม

**ทั้งนี้ในวันจันทร์ที่ 24 สิงหาคม 2569 ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าชมได้ในเวลา 13.00 น. เป็นต้นไป

21/08/2026

รู้ หรือ ไม่ กระเพาะปัสสาวะหมูเคยถูกใช้เป็นหลอดสี ของศิลปิน

กระเพาะปัสสาวะของหมูเป็นภาชนะเก็บสีที่ดีที่สุดในยุคสมัย ก่อนเจาะถุง สีน้ำมันที่อยู่ในถุงจะสามารถอยู่ได้นานถึง ๓ เดือน แต่หลังจากจิตรกรเจาะรูครั้งแรกด้วยหมุดเล็กๆ ที่ทำจากงาช้าง (ซึ่งใช้อุดรู) เพื่อบีบสีออกมา สีจะอยู่ได้เพียงไม่กี่สัปดาห์ก่อนจะแข็งตัวจนใช้ไม่ได้ แถมกระเพาะปัสสาวะหมูก็มีปัญหารั่วง่ายและอุดรูที่เจาะแล้วไม่ค่อยได้ เท่ากับบังคับว่าเวลาวาดรูป จิตรกรจะต้องขลุกอยู่ในสตูดิโอเท่านั้น เผื่อสีรั่วออกมาจะได้รีบเปลี่ยนถุงใหม่ได้ทันท่วงทีก่อนที่สี

“หลอดสี” สิ่งประดิษฐ์มหัศจรรย์ของ “จอห์น จี. แรนด์” ปฏิวัติวงการศิลปะ “อิมเพรสชันนิสม์”

หลอดสีของ จอห์น จี แรนด์ ทำมาจากดีบุกแบบยืดหยุ่นพับได้ คุณสมบัติของมันไม่ทำปฏิกิริยากับสีที่บรรจุด้านใน ทำให้เมื่อเปิดใช้งานจากฝาเกลียวก็ไม่ต้องกังวลว่าเม็ดสีจะเสื่อมคุณภาพเร็วเหมือนที่ผ่าน ๆ มา

หลอดสีของ จอห์น จี แรนด์ ก็เป็นที่นิยมในหมู่นักวาดรูปมากมาย จนสหรัฐอเมริกาออกสิทธิบัตรให้สิ่งประดิษฐ์ ชิ้นนี้เป็นอุปกรณ์ปฏิวัติวงการศิลปะ

การที่ศิลปินจะสร้างผลงานของตนเองหนึ่งชิ้น จะต้องใช้เวลาอุดอู้อยู่ในสตูดิโอเป็นเวลานาน ส่วนหนึ่งต้องการควบคุมแสง และทำให้ภาพสมบูรณ์แบบที่สุด เหตุผลหนึ่งการนำสีติดตัวไปด้านนอกเป็นเรื่องยาก จิตรกรส่วนใหญ่จึงใช้เวลาอยู่แต่ในห้องสตูดิโอของตน

จึงปฏิเสธไม่ได้ นวัตกรรม “หลอดสี” ของจอห์น จี. แรนด์ เป็นส่วนช่วยสำคัญที่ก่อ ให้เกิดศิลปะ “อิมเพรสชันนิสม์” ฌ็อง เรอนัวร์ ลูกชายของ ปีแยร์-โอกุสต์ เรอนัวร์ จิตรกรชื่อดังยุคนั้น กล่าวไว้ว่า

“สีในหลอดทั้งหลาย ง่ายต่อการพกพาไปในที่ต่าง ๆ ซึ่งทำให้เราสามารถออกไปทำงานกับธรรมชาติ และอยู่กับธรรมชาติอย่างแท้จริง หากปราศจากหลอดสีพวกนี้ ก็คงไม่มีศิลปินอย่าง
เซซานน์ โมเนต์ ปีซาร์โร และศิลปะอิมเพรสชันนิสม์”

#จิตรกรรม
#สำนักช่างสิบหมู่
#กรมศิลปากร

21/08/2026

วันที่ ๒๑ สิงหาคม ๒๕๖๙

คณะอาจารย์และนักศึกษา สาขาวิชาการออกแบบ วิทยาลัยอาชีวศึกษานครปฐม เข้าศึกษาดูงานด้านศิลปกรรม ณ ห้องนิทรรศการ อาคารศูนย์ศิลปะและการช่างไทย สำนักช่างสิบหมู่ เพื่อเสริมสร้างประสบการณ์ด้านศิลปะและการออกแบบ และนำความรู้ไปต่อยอดในการศึกษา ต่อไป

ขัอมูลรูปภาพ:ศูนย์ศิลปะและการช่างไทย สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร /ขอบคุณข้อมูลรูปภาพจากอาจารย์วิทยาลัยอาชีวศึกษานครปฐม

21/08/2026

วันพฤหัสบดีที่ 20 สิงหาคม พุทธศักราช 2569 สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร นำโดยนางวีรยา จันทรดี ผู้อำนวยการสำนักช่างสิบหมู่ พร้อมบุคลากรกลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต กลุ่มประณีตศิลป์ ศูนย์ศิลปะและการช่างไทย และฝ่ายบริหารงานทั่วไป เข้าร่วมพิธีบวงสรวงตัดไม้จันทน์หอม เพื่อใช้ในงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ณ อุทยานแห่งชาติกุยบุรี อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

โดยพลอากาศเอก สมคิด สุขบาง กรมวังผู้ใหญ่ประจำพระองค์ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา เป็นประธานในพิธีบวงสรวง ตัดไม้จันทน์หอม เพื่อใช้ในงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา โดยมี นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นายปรเมศ โพธารากุล ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม นายสิทธิชัย สวัสดิ์แสน ผู้ว่าราชการจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ นายอรรถพล เจริญชันษา อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร และนางวีรยา จันทรดี ผู้อำนวยการสำนักช่างสิบหมู่ ร่วมในพิธีฯ

พลอากาศเอก สมคิด สุขบาง ประธานในพิธีเดินทางถึงมณฑลพิธี เริ่มพิธีบวงสรวง เวลา 11.09 น. ประธานฯ หลั่งน้ำเทพมนต์ เจิมขวานสําหรับใช้ตัดต้นจันทน์หอม จุดเทียนเงิน เทียนทอง ธูปที่โต๊ะบวงสรวง จุดธูปหางปักที่เครื่องบวงสรวง จุดธูปเทียนเครื่องทองน้อย นายฉัตรชัย ปิ่นเงิน หัวหน้าฝ่ายโหรพราหมณ์ อ่านโองการบวงสรวง เมื่อหัวหน้าฝ่ายโหรพราหมณ์ อ่านโองการบวงสรวง จบแล้ว ประธานฯ ไปยังบริเวณหน้าต้นจันทน์หอม ประพรมน้ำเทพมนต์ที่ต้นจันทน์หอม แล้วใช้ขวานฟันที่ต้นจันทน์หอม เป็นปฐมฤกษ์ และโปรยดอกไม้รอบบริเวณต้นจันทน์หอม โดยทำพิธีตัดต้นจันทน์หอม จำนวน 3 ต้น ในโอกาสนี้ได้ปลูกต้นจันทน์หอมทดแทนอีกด้วย

สำนักพระราชวัง ได้ร่วมกับกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดำเนินการสำรวจคัดเลือกต้นจันทน์หอมที่ยืนต้นตายตามธรรมชาติ จำนวน 20 ต้น เพื่อใช้ในการจัดสร้างพระโกศไม้จันทน์ พระหีบไม้จันทน์ และเครื่องประกอบไม้จันทน์ งานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา โดยอุทยานแห่งชาติกุยบุรีจะดำเนินการตัดและแปรรูปไม้จันทน์หอม จำนวน 370 ท่อน 1,350 แผ่น ส่งมอบให้แก่สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ในลำดับต่อไป ซึ่งสำนักช่างสิบหมู่ได้จัดเตรียมบุคลากรไว้พร้อมแล้ว เพื่อดำเนินการตามแผนงานที่วางไว้ ให้มีความวิจิตร งดงาม และสมพระเกียรติยศสูงสุด

ไม้จันทน์หอมถือเป็นไม้มงคลมีกลิ่นหอม เป็นไม้เนื้อแข็งลักษณะเนื้อไม้มีสีน้ำตาลอ่อน เสี้ยนตรง เนื้อละเอียด สำหรับไม้จันทน์หอมที่ใช้ในงานพระราชพิธีฯ นี้ เป็นต้นไม้จันทน์ที่ยืนต้นตายตามธรรมชาติ มีลำต้นเปลาตรง พบบริเวณป่าดิบแล้งเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ที่อุทยานแห่งชาติกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

บันทึกภาพโดย : นายสิทธิพล ขันทอง นักวิชาการช่างศิลป์ปฏิบัติการ ศูนย์ศิลปะและการช่างไทย สำนักช่างสิบหมู่ และกลุ่มเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร

18/08/2026

การรับรู้เรื่องจักรวาลแบบใหม่ : ในสังคมไทยสมัยรัชกาลที่ ๔

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ถือเป็นยุคที่มีการเปิดรับภูมิปัญญาและวัฒนธรรมจากตะวันตกเข้ามาอย่างจริงจัง ทั้งในด้านของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ การแพทย์ สื่อสิ่งพิมพ์ และรูปแบบงานศิลปกรรม เป็นต้น

กระบวนการทางความคิด และ หลักฐานข้อมูลใหม่ๆ จากตะวันตก มีผลต่อการรับรู้แบบใหม่ของชาวสยามในขณะนั้น และเป็นการฉีกความเชื่อแบบเดิมของชาวสยามให้กลับมามีมุมมองแบบใหม่เกิดขึ้น ดังจะเห็นได้จากแนวความคิดเรื่องระบบจักรวาลแบบตะวันตกที่เกิดจากผลการค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์ และดาราศาสตร์ นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสนพระราชหฤทัย และศึกษาดาราศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี และคณิตศาสตร์แบบตะวันตก รวมถึงทรงคำนวณ และคาดการณ์วันเวลา เกิดสุริยุปราคา ในวันที่ ๑๘ สิงหาคม พ.ศ ๒๔๑๑ ได้อย่างถูกต้อง

จากแนวความคิดเรื่องระบบจักรวาลแบบตะวันตกส่งผลให้ความเชื่อเรื่องจักรวาลแบบสยามก่าเริ่มเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งเดิมที สยามเรามีความเชื่อเรื่องจักรวาลมีรูปแบบตามคติไตรภูมิโลกสัณฐาน ที่มีเขาพระสุเมรุเป็นแกนกลางจักรวาล และมีเขาสัตบริพันธ์ล้อมรอบ

ความเชื่อเรื่องระบบจักรวาลแบบไตรภูมิ ได้ถูกหักล้างลงด้วยแนวคิดใหม่แบบตะวันตก ทั้งนี้ในสมัยรัชกาลที่ ๔ เจ้าพระยาทิพากรวงศ์( ขำ บุนนาค) ได้แต่งหนังสือแสดงกิจจานุกิจ อธิบายเรื่องราวระบบจักรวาล ที่ถูกอธิบายด้วยดาราศาสตร์และวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ โดยละทิ้งความเชื่อเรื่องจักรวาลวิทยาแบบไตรภูมิเดิม เช่นโลกแบน เขาพระสุเมรุ หรือปลาอานนท์หนุนดิน

นอกจากนี้จิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถสมัยรัชกาลที่ ๔ มีแนวคิดที่จะตามกระแสนิยมแบบตะวันตก คือไม่นิยมเขียนภาพไตรภูมิไว้ในพระอุโบสถ ซึ่งเป็นรูปแบบที่ทำกันมายาวนานตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา หากแต่หันมาเขียนภาพเทพชุมนุม และภาพปริศนาธรรม เป็นต้น ดังจะเห็นได้จากจิตรกรรมฝาผนัง ในพระอุโบสถวัดบรมนิวาส ที่เขียนขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๔ มีการเขียนภาพเทพชุมนุม ภาพปริศนาธรรม และที่สำคัญปรากฎภาพดวงดาวในระบบจักรวาลที่มีรูปแบบเสมือนจริง

วัดบรมนิวาสเป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดราชวรวิหาร เดิมเรียกกันว่า “วัดนอก” เนื่องจากอยู่นอกเขตกำแพงเมือง (แต่ ในบางตำรา เรียกวัดบรมสุข) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อครั้งยังทรงผนวชอยู่ที่วัดบวรนิเวศฯ เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๗๗ เพื่อให้เป็นวัดฝ่ายอรัญวาสี หรือวัดป่า คู่กับวัดบวรนิเวศวิหาร ซึ่งเป็นวัดฝ่ายคามวาสี หรือวัดในชุมชน ของคณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุต เมื่อสร้างเสร็จแล้วได้พระราชทานนามใหม่ว่า “วัดบรมนิวาส” นอกจากนี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังโปรดให้ “ขรัวอินโข่ง” พระสงฆ์ผู้เป็นจิตรกรเอกในสมัยนั้น วาดภาพจิตรกรรมฝาผนังตามแบบอย่างของศิลปะตะวันตก โดยเปลี่ยนแนวการเขียนภาพแบบเล่าเรื่อง มาเป็นการเสนอความคิดเป็นภาพปริศนาธรรม แทนการเขียนพุทธประวัติ

ขรัวอินโข่งใช้การเขียนภาพแบบตะวันตก ที่มีระยะใกล้-ไกลตามหลักทัศนีวิทยา(perspective) และเขียนภาพให้มีแสงและเงา เป็นภาพเหมือนจริง ภาพปริศนาธรรมทั้งหมดเขียนตามแบบอย่างของศิลปะตะวันตก และอาคารบ้านเรือน ผู้คนที่ปรากฏในภาพ ล้วนเป็นชาวตะวันตกทั้งสิ้น รวมถึงมีการเขียนภาพจักรวาลวิทยาแบบวิทยาศาสตร์แต่ไม่ใช่จักรวาลแบบไทย ๆ ที่มีโลกเป็นศูนย์กลางจักรวาล แต่เป็นระบบสุริยจักรวาลที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง ประกอบด้วยดวงอาทิตย์ และดวงดาวอีก ๘ ดวง รวมเป็น ๙ ดวง

เมื่อมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง ภาพของดวงอาทิตย์จึงอยู่บริเวณผนังสกัดหลังด้านหลังพระประธาน เป็นดวงดาวที่ส่องแสงสว่างบนท้องฟ้า โดยที่ผนังสกัดหน้ามีดวงจันทร์ เป็นดวงดาวสีขาวลอยเด่น และยังมีดวงจันทร์อีกดวงที่มีลักษณะดวงดาวที่มีด้านมืดและด้านสว่าง ตรงกับลักษณะทางกายภาพของดวงจันทร์ ส่วนดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ น่าเสียดายว่ามีเพียงดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์เท่านั้นที่แสดงลักษณะอย่างชัดเจน โดยดาวพฤหัสบดีเป็นดาวดวงใหญ่ที่มีริ้วและมีดวงจันทร์บริวาร ๔ ดวง คือ ไอโอ ยูโรปา แกนีมีด และคัลลิสโต ส่วนดาวเสาร์นั้นเป็นดาวที่มีวงแหวน โดยมีวงแหวน ๒ วงที่มีช่องว่างระหว่างกัน ในขณะที่อีก ๕ ดวงนั้นไม่ได้แสดงลักษณะเด่นใด ๆ ออกมา

กล่าวได้ว่า จิตรกรรมฝาผนังที่วัดบรมนิวาส เป็นหลักฐานสำคัญที่มีการจำลองระบบสุริยจักรวาลตามแบบวิทยาศาสตร์มาไว้ในประเทศไทยเป็นแห่งแรก แม้ว่าจะปรากฏดาวเคราะห์ไม่ครบทุกดวงก็ตาม

#วันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ #กลุ่มจิตรกรรม
#สำนักช่างสิบหมู่ #กรมศิลปากร