01/06/2026
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐇𝐚𝐦𝐞𝐭𝐢𝐧 𝐊𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐆𝐥𝐨𝐛𝐚𝐥 𝐁𝐚 𝐑𝐞𝐝𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐊𝐢'𝐚𝐤 [TT PT EN]
𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠, 𝟐𝟖/𝟎𝟓/𝟐𝟎𝟐𝟔: 𝐕𝐢𝐜𝐞 𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮 𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐫𝐞𝐚𝐟𝐢𝐫𝐦𝐚 𝐢𝐦𝐩𝐨𝐫𝐭𝐚́𝐧𝐬𝐢𝐚 𝐤𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐢𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐬𝐢𝐨𝐧𝐚́𝐥 𝐡𝐨𝐝𝐢 𝐩𝐫𝐨𝐦𝐨𝐯𝐞 𝐫𝐞𝐝𝐮𝐬𝐚𝐮𝐧 𝐤𝐢'𝐚𝐤 𝐧𝐨 𝐝𝐞𝐳𝐞𝐧𝐯𝐨𝐥𝐯𝐢𝐦𝐞𝐧𝐭𝐮 𝐬𝐮𝐬𝐭𝐞𝐧𝐭𝐚́𝐯𝐞𝐥 𝐢𝐡𝐚 𝐅𝐨́𝐫𝐮𝐦 𝐆𝐥𝐨𝐛𝐚𝐥 𝐏𝐨𝐯𝐞𝐫𝐭𝐲 𝐑𝐞𝐝𝐮𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐚𝐧𝐝 𝐃𝐞𝐯𝐞𝐥𝐨𝐩𝐦𝐞𝐧𝐭 (𝐆𝐏𝐏𝐀𝐃) 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐢𝐡𝐚 𝐂𝐡𝐢𝐧𝐚-𝐁𝐞𝐢𝐣𝐢𝐧𝐠.
Iha entrevista husi Media Nasional no International sira iha China, Vise-Primeiru Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rural no Habitasaun Komunitária Eng Marisno ASSANAMI Sabino hatete, estabelesimentu Parseiria Global ba Redusaun kiak no Promove Dezenvolvimentu hanesan pasu estratéjiku ida hodi responde ba dezafiu sira ne'ebé seidauk rezolve barak nasaun hanesan ki'ak, seguransa ai-han no limitasaun infraestrutura.
Nia dehan katak, la iha nasaun ida ne'ebé bele rezolve problema hirak ne'e mesak. Tanba ne'e, solidariedade no kooperasaun global sai faktór importante atu garante dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável.
Timor-Leste mos fó apresiasaun aas ba papel Repúblika Populár Xina nian iha apoiu dezenvolvimentu ba nasaun dezenvolvente sira. Liu husi susesu boot ne'ebé hasai ema rihun atus barak husi ki'ak, Xina mos kontinua fahe esperiénsia, teknolojia no oportunidade dezenvolvimentu ho parseiru sira iha mundu tomak.
Iha kuadru kooperasaun bilateral, Timor-Leste hakarak hametin tan relasaun ho Xina iha área prioridade sira hanesan modernizasaun agrikultura, sistema irrigasaun, dezenvolvimentu hare hibridu, pekuária, formasaun vokasionál, infraestrutura rural, seguransa ai-han no programa redusaun ki'ak.
Vice Primeiru Ministru mos subliña importánsia Belt and Road Initiative (BRI) hanesan plataforma kooperasaun internasionál ne'ebé kontribui ona ba dezenvolvimentu infraestrutura, edukasaun, servisu públiku no kapasidade rekursu umanu iha Timor-Leste.
Ba futuru, Timor-Leste espera atu aumenta kooperasaun iha ekonomia dijitál, enerjia renovável, turizmu, formasaun ba juventude no investimentu ne'ebé bele lori benefísiu direta ba povu.
Iha setór dezenvolvimentu agrikultura, nu'udar elementu importante atu fortalese seguransa ai-han nasional. Programa ne'e la aumenta produsaun agríkula, maibé mos ajuda hasa'e kapasidade agrikultór sira, melhora sistema irrigasaun, transfere koñesimentu tékniku no promove dezenvolvimentu rural.
Hodi partilla esperiénsia durante nia vizita sira ba provínsia oioin iha Xina, Vice Primeiru Ministru hateten katak nia hakfodak ho rezultadu programa revitalizasaun rural ne'ebé integra infraestrutura, turizmu, komérsiu dijitál no agrikultura moderna hodi kria dezenvolvimentu sustentável.
Nia hateten katak Timor-Leste sei la kopia modelu Xina ba dezenvolvimentu ne'ebé ejiste, maibé atu aprende espírito no prinsipiu sira ne'ebé sustenta susesu sira, hanesan planeamentu tempu naruk, implementasaun forte, investimentu ba ema no garantia katak rezultadu dezenvolvimentu hetan benefísiu direta ba komunidade sira.
"Redusaun ki'ak bele alkansa liu husi kompromisu forte, polítika pratika no kooperasaun sustentável entre nasaun sira," dehan Vice Primeiru Ministru.
=====
[PT]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐃𝐞𝐟𝐞𝐧𝐝𝐞 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐜̧𝐚̃𝐨 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐜𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐜𝐨𝐦𝐨 𝐂𝐡𝐚𝐯𝐞 𝐩𝐚𝐫𝐚 𝐂𝐨𝐦𝐛𝐚𝐭𝐞𝐫 𝐚 𝐏𝐨𝐛𝐫𝐞𝐳𝐚
O Vice-Primeiro-Ministro de Timor-Leste, Mariano Assanami Sabino, defendeu o reforço da cooperação internacional como instrumento essencial para a redução da pobreza e promoção do desenvolvimento sustentável, durante a sua participação no Fórum Global sobre Redução da Pobreza e Desenvolvimento (GPPAD) 2026, realizado em Pequim.
Em declarações à comunicação social nacional e internacional, o também Ministro Coordenador dos Assuntos Sociais e Ministro do Desenvolvimento Rural e Habitação Comunitária sublinhou que os desafios relacionados com a pobreza, a insegurança alimentar e as limitações infraestruturais continuam a afetar muitos países em desenvolvimento, exigindo respostas conjuntas da comunidade internacional.
“Nenhum país consegue resolver sozinho estes desafios. A solidariedade e a cooperação global são fundamentais para garantir um desenvolvimento inclusivo e sustentável”, afirmou.
Durante a sua intervenção, Mariano Assanami Sabino destacou o contributo da República Popular da China para o desenvolvimento dos países do Sul Global, enaltecendo os resultados alcançados pelo país asiático na redução da pobreza e a sua disponibilidade para partilhar conhecimento, tecnologia e experiências de desenvolvimento.
O governante timorense manifestou ainda o interesse de Timor-Leste em aprofundar a cooperação bilateral com a China em áreas estratégicas como a modernização da agricultura, os sistemas de irrigação, o desenvolvimento do arroz híbrido, a pecuária, a formação profissional, a segurança alimentar e as infraestruturas rurais.
Outro dos temas abordados foi a Iniciativa Faixa e Rota (Belt and Road Initiative – BRI), considerada por Mariano Assanami Sabino uma importante plataforma de cooperação internacional que já contribuiu para o desenvolvimento das infraestruturas, da educação, dos serviços públicos e da capacitação de recursos humanos em Timor-Leste.
Para os próximos anos, o Governo timorense pretende igualmente reforçar a cooperação com a China nos domínios da economia digital, energias renováveis, turismo, formação da juventude e investimento produtivo.
✔️Aprender com a experiência chinesa
Durante a sua estadia na China, o Vice-Primeiro-Ministro visitou diversas províncias e contactou com projetos de revitalização rural que combinam infraestruturas modernas, agricultura, turismo e comércio digital.
Segundo Mariano Assanami Sabino, a principal lição a retirar da experiência chinesa não passa pela reprodução integral do seu modelo de desenvolvimento, mas pela adaptação dos princípios que sustentaram o seu sucesso.
“Planeamento de longo prazo, forte capacidade de implementação, investimento nas pessoas e benefícios concretos para as comunidades são fatores que podem inspirar o caminho de desenvolvimento de Timor-Leste”, afirmou.
O governante concluiu defendendo que o combate à pobreza deve continuar a ser uma prioridade global e apelou ao fortalecimento das parcerias internacionais para garantir oportunidades de desenvolvimento mais equitativas e sustentáveis para todos os povos.
=====
[EN]
𝐓𝐢𝐦𝐨𝐫-𝐋𝐞𝐬𝐭𝐞 𝐂𝐚𝐥𝐥𝐬 𝐟𝐨𝐫 𝐒𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠𝐞𝐫 𝐈𝐧𝐭𝐞𝐫𝐧𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐂𝐨𝐨𝐩𝐞𝐫𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 𝐭𝐨 𝐂𝐨𝐦𝐛𝐚𝐭 𝐏𝐨𝐯𝐞𝐫𝐭𝐲
Timor-Leste’s Deputy Prime Minister, Mariano Assanami Sabino, has called for stronger international cooperation as a key instrument for reducing poverty and promoting sustainable development during his participation in the **2026 Global Poverty Reduction and Development Forum (GPPAD)**, held in Beijing.
Speaking to national and international media, the Deputy Prime Minister, who also serves as Coordinating Minister for Social Affairs and Minister for Rural Development and Community Housing, emphasised that challenges such as poverty, food insecurity and infrastructure deficits continue to affect many developing countries and require a collective international response.
> “No country can overcome these challenges alone. Solidarity and global cooperation are essential to ensuring inclusive and sustainable development,” he stated.
During his remarks, Mariano Assanami Sabino highlighted the contribution of the People’s Republic of China to the development of countries across the Global South, praising the country’s achievements in poverty alleviation and its willingness to share knowledge, technology and development experience with international partners.
The Timorese leader also expressed Timor-Leste’s interest in deepening bilateral cooperation with China in strategic sectors, including agricultural modernisation, irrigation systems, hybrid rice development, livestock production, vocational training, food security and rural infrastructure.
Another key topic addressed was the **Belt and Road Initiative (BRI)**, which Mariano Assanami Sabino described as an important platform for international cooperation that has already contributed to the development of infrastructure, education, public services and human resource capacity-building in Timor-Leste.
Looking ahead, the Timorese Government intends to strengthen cooperation with China in areas such as the digital economy, renewable energy, tourism, youth training and productive investment.
✔️Learning from China’s Experience
During his visit to China, the Deputy Prime Minister travelled to several provinces and observed rural revitalisation projects that successfully integrate modern infrastructure, agriculture, tourism and digital commerce.
According to Mariano Assanami Sabino, the most valuable lesson from China’s experience is not to replicate its development model in its entirety, but rather to adapt the principles that underpin its success.
“Long-term planning, strong implementation capacity, investment in people and ensuring that development delivers tangible benefits to communities are factors that can inspire Timor-Leste’s development path,” he said.
The Deputy Prime Minister concluded by stressing that poverty reduction must remain a global priority and called for stronger international partnerships to create more equitable and sustainable development opportunities for all nations.