04/22/2026
လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့တွင် ကူးစက်ဖြစ်ပွားတတ်သည့် မယ်လီအွိုက်ဒိုးစစ် (Melioidosis) ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်ရောဂါ (ဧပြီလ၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်)
🔴 အဓိကအချက်များ
🦠 လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်ပွားသော ဘက်တီးရီးယားရောဂါဖြစ်သည်။
🦠 ရောဂါပိုးဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် မြေကြီး၊ လေ သို့မဟုတ် ရေ တို့နှင့် ထိတွေ့ရာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ပျံ့နှံ့သည်။
🦠 မုန်တိုင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း နှင့် အခြားသော ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုများ ဖြစ်ပွားပြီးသည့်အချိန်တွင် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ပိုများနိုင်သည်။
🦠 အခြားအခြေအနေများနှင့် ရောထွေးတတ်သောကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်ရန် ခက်ခဲစေတတ်သည်။
🦠 ပဋိဇီဝဆေးဖြင့် ကုသနိုင်သည်။
🔴 ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
Burkholderia pseudomallei သို့မဟုတ် B. Pseudomallei အမည်ရှိသည့် ဘက်တီးရီးယားပိုးကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားသည်။
ရောဂါပိုးဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် မြေကြီး၊ ရေ သို့မဟုတ် လေ တို့နှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ရာမှတစ်ဆင့် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များသို့ ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားသည်။
မုန်တိုင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း နှင့် အခြားသော ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုများ ဖြစ်ပွားပြီးသည့်အချိန်တွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးများ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ထွက်လာသောကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ပိုများနိုင်သည်။
လူတို့တွင် အောက်ပါအချက်များကြောင့် ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
🦠 ရောဂါပိုးဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် ဖုန်မှုန့် (dust) သို့မဟုတ် အမှုန်အမွှားများ (droplets) ကို ရှူရှိုက်မိခြင်း
🦠 ရောဂါပိုးဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေကို စားမိသောက်မိခြင်း
🦠 ရောဂါပိုးဖြင့်ညစ်ညမ်းနေသည့် မြေကြီး သို့မဟုတ် ရေနှင့် ထိတွေ့ကိုင်တွယ်မိခြင်း၊ အထူးသဖြင့် အရေပြားပေါက်ပြဲသောနေရာ သို့မဟုတ် ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ရောဂါပိုးဝင်ရောက်ခြင်း။
လူတစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ရောဂါကူးစက်မှုသည် အလွန်ရှားပါး ပါသည်။
အောက်ပါ တိရစ္ဆာန်များအပါအဝင် တိရစ္ဆာန် အမျိုးအစားများစွာ ရောဂါကူးစက်ခြင်း ခံရနိုင်သည်။
🦠 သိုး၊ ဆိတ်၊ ဝက်၊ တောဝက်စသည့် ဝက်အမျိုးမျိုး၊ မြင်း၊ ကြောင်၊ ခွေး၊ နွား
B. pseudomallei ဘက်တီးရီးယားပိုးကို အပူပိုင်းဒေသများ အတွေ့ရများပြီး အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် သြစတြေးလျမြောက်ပိုင်းတွင် ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်စေတတ်သည်။
🔴 ရောဂါလက္ခဏာများ
ရောဂါလက္ခဏာများမှာ များစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီး (၁) ပတ်မှ (၃) ပတ်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အချို့သော လူနာများတွင်မူ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရပြီး လများ သို့မဟုတ် နှစ်များ ကြာပြီးချိန်မှလည်း ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ အဆိုပါရောဂါသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ စနစ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ သက်ရောက်ထိခိုက်မှု ရှိစေနိုင်သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ရောဂါအတိအကျ အမည်တပ်သိရှိနိုင်ရန်ခက်ခဲတတ်ပြီး အခြားရောဂါများနှင့် မှားယွင်းနိုင်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခန္ဓာကိုယ်တစ်နေရာထဲ၌ ကွက်၍ ဖြစ်ပွားပြီး အနာ သို့မဟုတ် အရေပြားအနာဟု ထင်ရနိုင်သည်။ ဖျားနာခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း နှင့် ကြွက်သားနာကျင်ခြင်းတို့ ခံစားရနိုင်သည်။
အဆုတ်ပိုးဝင်ခြင်းကဲ့သို့လည်း တွေ့ရများတတ်သည်။ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အဖျားကြီးခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် အစားအသောက်ပျက်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
လတ်တလော ရောဂါဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ ရှေးယခင်ကာလက ဖြစ်ဖူးသည်ဖြစ်စေ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးရှိ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုးကို ပျံ့နှံ့ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ အသည်း၊ သရက်ရွက်၊ ဆီးကျိတ်၊ အဆစ်၊ အရိုး၊ ပြန်ရည်ကြောအကျိတ်၊ အရေပြား သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တို့တွင် ပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သွေးတွင်းပိုးဆိပ်ပြန့်ခြင်း (sepsis) ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရခြင်း၏ လက္ခဏာများမှာ
🦠 ဖျားခြင်း
🦠 ခေါင်းကိုက်ခြင်း
🦠 အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း
🦠 ဝမ်းဗိုက် (အစာအိမ်) သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း/ နာခြင်း
🦠 ကြွက်သားနာကျင်ခြင်း
🦠 ဝေဝါးခြင်း (စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း)
🦠 တက်ခြင်း
🔴 ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားသော အချက်များ
ကျန်းမာသောသူများလည်း ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်သော်လည်း အောက်ပါရောဂါအခံများရှိပါက ရောဂါကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားစေနိုင်သည်။
🦠 ဆီးချိုရောဂါ
🦠 အရက်သေစာ အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း
🦠 အသည်းရောဂါ
🦠 ကျောက်ကပ်ရောဂါ
🦠 Thalassemia သွေးရောဂါ
🦠 ကင်ဆာ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားစနစ်အားနည်းစေသည့် အခြေအနေရှိသူများ
🦠 နာတာရှည်အဆုတ်ရောဂါများ (cystic fibrosis, chronic obstructive pulmonary disease (COPD), or bronchiectasis)
အချို့အခြေအနေများတွင်လည်း ရောဂါပိုးနှင့် ထိတွေ့ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေမြင့်မားတတ်ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
🦠 ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများသည့် နေရာဒေသများသို့ ခရီးသွားခြင်း။
🦠 မုန်တိုင်း သို့မဟုတ် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း စသည့် ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုဖြစ်ပြီးပွားနောက် ရောဂါပိုးများဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် အမှုန်အမွှားများ သို့မဟုတ် မြေမှုန့်၊ ဖုန်မှုန့်များကို ရှူရှိုက်မိခြင်း။
🦠 ရောဂါပိုးများဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသည့် မြေကြီး သို့မဟုတ် ရေ တို့ဖြင့် ထိတွေ့ရနိုင်သော အလုပ်လုပ်သူများ သို့မဟုတ် အဆိုပါနေရာများသို့ ဝါသနာအရ သွားရောက်သူများ
🦠 ပိုးသတ်ထားခြင်းမရှိသော သို့မဟုတ် ကလိုရင်းရေသန့်ဆေး မခတ်ထားသော သောက်သုံးရေကို သောက်သုံးခြင်း။
🔴 ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချခြင်း
🦠 အရေပြားပေါက်ပြဲသည့် အနာရှိသူများ သို့မဟုတ် ဆီးချို၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ ကဲ့သို့ နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများသည် မြေကြီးနှင့် ရေဝပ်ရေသေ တို့ကို ထိတွေ့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
🦠 စိုက်ပျိုးရေးလုပ်သူများ သို့မဟုတ် မြေကြီး၊ ရေဝပ်ရေသေတို့နှင့် ထိတွေ့ရနိုင်ခြေများသည့် အလုပ်၊ ဝါသနာရှိသူများအနေဖြင့် ခြေထောက်မှတစ်ဆင့် ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရခြင်းကို ကာကွယ်ရန် လည်ရှည်ဖိနပ်၊ ဘွတ်ဖိနပ်ရှည်များ ဝတ်ဆင်ပါ။
🦠 ရောဂါရှိသူများကို ကုသပေးရသည့် ကျန်းမာရေးလုပ်သားများသည် ရောဂါကာကွယ်ရန် သတ်မှတ်ထားသည့် စံပြုကြိုတင်ကာကွယ်နည်းလမ်းများကို လိုက်နာအသုံးပြုပါ။ အဆိုပါရောဂါဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါက ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လုပ်ကိုင်သူများကို ကာကွယ်ရန် ဓာတ်ခွဲနမူနာများကို လေဘယ်လ်အမှတ်အသား သေချာကပ်သင့်သည်။
🦠 ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လုပ်ကိုင်သူများသည် PPE အကာအကွယ်ဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူခြင်းဆိုင်ရာ အကာအကွယ်များကို သင့်လျော်မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုခြင်းအပါအဝင် ကောင်းမွန်သည့် ဓာတ်ခွဲခန်းအလေ့အကျင့်များ လိုက်နာသင့်သည်။
🔴 ကုသခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ခြင်း
ရောဂါကူးစက်ခံရသည်ဟု အတည်ပြုသတ်မှတ်ပြီးပါက မည်မျှကြာအောင် ကုသမှုခံယူရမည်ကို ရောဂါကူးစက်ခံရမှု မည်မျှဆိုးဝါးသည့်အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကုသသည့်ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်လိမ့်မည်ဖြစ်ပါသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့်
🦠 သွေးပြန်ကြောမှတစ်ဆင့် ပဋိဇီဝဆေး ထိုးသွင်းခြင်းကို (၂) ပတ်မှ (၈) ပတ်အထိ ထိုးနှံပြီးနောက်
🦠 ပဋိဇီဝသောက်ဆေးကို (၃) လမှ (၆) လအထိ ဆက်လက်သောက်သုံးရနိုင်ပါသည်။
ရောဂါကူးစက်ခံရမှု အပြီးအပြတ်ပျောက်ကင်းစေရန် ကုသမှုကို ပြီးဆုံးသည်အထိ ခံယူရန် အရေးကြီးသည်။
🔴 အဆိုပါရောဂါဖြစ်စေသည့် ဘက်တီးရီးယားပိုးကို ဇီဝလက်နက် တိုက်ခိုက်မှု (biological attack) များတွင် အသုံးပြုနိုင်ခြေ ရှိမရှိကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပညာရှင်များက သုတေသနပြုလျက်ရှိပါသည်။
ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ
Source: US CDC
#မယ်လီအွိုက်ဒိုးစစ်