06/11/2017
ĐỀ:CẢM NHẬN "THU ĐIẾU" CỦA NGUYỄN KHUYẾN (2)
PHẦN 2:
Hai câu thơ đề mở ra trước mắt người đọc một không gian khoáng đạt,rộng mở,đầy bao quát:
''Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo''.
''Ao'' là hình ảnh rất đỗi thân thuộc,gắn liền với đời sống sinh hoạt của nông dân vùng đồng bằng Bắc Bộ,Ấy thế nhưng phải đến Nguyễn Khuyến,hình ảnh cái ao mới đi vào trong thơ ông một cách tự nhiên,bình dị và đáng yêu đến thế.Ông đã miêu tả cảnh ao thu như thế nào mà đến tận bây giờ,người đọc vẫn còn truyền tụng.Đó là ''Ao thu lạnh lẽo nước trong veo''.''Trong veo'' là tính từ gợi tả độ trong của nước,trong đến độ tinh khiết,tưởng như có thể nhìn thấy đáy,nhìn thấy từng cọng rong,cọng rêu.Thi nhân không chỉ cảm nhận cảnh sắc ao thu bằng thị giác mà còn bằng xúc giác.Câu thơ cũng không chỉ vẽ nên cảnh ''ao thu'' với tông màu lạnh,trong suốt mà còn đem đến chút hơi thở lạnh lẽo của tiết trời mùa thu năm ấy.Có thể nói,bằng biện pháp vẽ mây nẩy trăng,tác giả miêu tả ao thu nhưng vẫn cho người đọc cảm được khí trời se lạnh lúc vào thu.
Cảnh sông nước nào mà không xuất hiện chiếc thuyền câu thế nhưng chiếc thuyền câu của Nguyễn Khuyến mới thực sự đặc biệt,lôi cuốn người đọc.Phải chăng tính từ ''bé'' gợi hình ảnh một chiếc thuyền câu xinh xắn,đáng yêu đã để lại ấn tượng trong lòng bạn đọc.Kích cỡ ấy dường như tương xứng,hài hòa với số lượng ít ỏi ''một chiếc thuyền câu''.Nhưng từ láy''tẻo teo'' mới thực sự đặc tả hình ảnh con thuyền,mang nghĩa là vô cùng bé nhỏ.Tâm trạng người thi sĩ thế nào mà nhìn đâu cũng thấy sự vật đều nhỏ bé thế kia?Hẳn là một nỗi niềm cô đơn khó nói thành lời nên kẻ sĩ mới bất đắc dĩ chọn thơ ca làm người bạn tâm giao.
Xuôi theo dòng cảm nhận của thi nhân,hai câu thơ thực đưa người đọc từ không gian xa rộng về không gian gần ngay trước mắt:
''Sóng biếc theo làn hơi gợn ti
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo''.
Gần sóng biếc lăn tăn...Lại một lần nữa,bút pháp vẽ mây nẩy trăng xuất hiện nhưng lần này lại đem đến cho người đọc một cảm nhận mới mẻ,tinh khôi.Trời phải xanh trong,phải thật cao;gió phải thật lặng;tiết trời phải thật yên ả,tĩnh lặng thì sóng mới biếc trong,lăn tăn và dịu nhẹ đến thế.''Gợn tí'' gợi hình ảnh những vân sóng lăn tăn rồi dần tan trên mặt nước ao thu trong suốt.Sóng nước tan dần,chuẩn bị đi vào độ tĩnh lặng,im ắng vốn có thì ''Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo'' lại làm khuấy động mặt nước phẳng lặng.Nhưng sự khuấy động đó không đáng kể,chẳng phải từ ''khẽ'' và từ ''vèo'' đã cho ta biết điều đó hay sao?''Khẽ'' trong ''khẽ khàng''là những chuyển động nhẹ nhàng,hầu như không có lấy một tiếng động."Vèo'' là từ gợi chuyển động nhanh của các loại lá nhẹ,khô và thuôn dài.Phải chăng là loại lá đã níu giữ bước chân của kẻ đi và người ở lại trong ''Người lên ngựa kẻ chia bào/Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san'' hay là loại lá ''kìa trông lại,đã hóa thơ'',hóa thành cái phong vị thâm trầm,thành hồn người thi sĩ ''Trận gió thu phong rụng lá vàng/Lá rơi hàng xóm lá bay sang''?Không.Chẳng cần đến cả một ''rừng phong'' hay ''trận gió thu phong'',chỉ một chuyển động khẽ khàng của một chiếc lá khô cũng đủ sức mời gọi nàng tiên mùa thu bước vào trong thơ của Nguyễn Khuyến.Mùa thu quê hương,mùa thu Bắc Việt mến thương với biết bao đường nét,bao chuyển động tinh tế đang dần hiện ra...
