17/07/2026
KỶ NIỆM TUỔI HỌC TRÒ
Có lẽ tôi là người may mắn hơn nhiều bạn bè cùng quê, bởi nhiều năm nay tôi được sống cạnh nhà cô Phước Diệu Hy – nguyên Hiệu trưởng Trường Cấp II Đông Phong. Chính vì thế, tôi có điều kiện cùng cô ôn lại biết bao kỷ niệm đẹp của tuổi học trò từ những năm học lớp 5 đến lớp 7.
Năm nay cô đã 91 tuổi nhưng vẫn rất minh mẫn. Điều khiến tôi khâm phục nhất là trí nhớ của cô vẫn gần như nguyên vẹn. Cô nhớ từng câu chuyện nhỏ của hơn nửa thế kỷ trước, nhớ những buổi tối cầm chiếc đèn dầu đi đến từng gia đình học sinh để vận động các bậc phụ huynh cho con em đến trường. Đó là những hình ảnh bình dị nhưng đầy trách nhiệm và tình yêu nghề của những người thầy, người cô trong những năm tháng còn nhiều gian khó.
Cô nhớ tên hầu hết các thầy, cô giáo từng công tác tại trường như thầy Phùng Hợi dạy Toán, cô Chuyên dạy Văn, thầy Phùng Thế Hiền dạy Toán, thầy Ngân, thầy Trần Viết Quý... Cô còn biết ai còn, ai đã mất, ai hiện đang sinh sống ở đâu.
Đối với học trò, cô cũng nhớ rất rõ tên, họ đệm, từng em ở xóm nào, hoàn cảnh ra sao, kể cả những học sinh cá biệt. Cô thường nhắc đến anh Trần Viết Liêu. Ngày nhỏ anh rất nghịch ngợm, nhưng khi trưởng thành đã lên đường nhập ngũ. Sau khi xuất ngũ năm 1980, anh về làm Công an xã, rồi lần lượt giữ các cương vị Phó Chủ tịch UBND xã và Bí thư Đảng ủy xã trước khi nghỉ hưu năm 2014. Mỗi lần kể về học trò cũ, giọng cô đều đầy niềm tự hào và trìu mến.
Cô cũng nhớ rất rõ từng đời Chủ tịch xã như ông Mùi Lực, ông Kiều Thìn, ông Nguyễn Văn Mạch... Mỗi câu chuyện của cô đều gắn với một giai đoạn phát triển của quê hương.
Mỗi lần gặp nhau, cô trò tôi lại nhắc về ngôi Trường Cấp II Đông Phong thân yêu. Đó là một ngôi trường đẹp nằm giữa cánh đồng rộng lớn và bằng phẳng. Mái trường lợp ngói đỏ. Hai bên con đường từ đường liên xã dẫn vào trường là hai hàng phi lao cao vút. Mỗi khi gió thổi, tiếng lá phi lao rì rào như một bản nhạc của tuổi thơ. Trong sân trường là những cây xà cừ cổ thụ tỏa bóng mát, gắn bó với biết bao thế hệ học sinh.
Rồi chiến tranh ác liệt đã làm thay đổi tất cả. Ngôi trường phải sơ tán lên đồi Cây Giai, đồi Áng Thu. Những lớp học được dựng dưới lòng hầm để tránh bom đạn. Trên nền ngôi trường cũ ngày nay là trụ sở UBND xã.
Cô và tôi vẫn còn nhớ những đoàn xe bọc thép của Binh chủng Hóa học chạy trên con đường liên xã về trú quân tại các làng trong xã. Đó là những hình ảnh không thể nào quên của một thời chiến tranh.
Chúng tôi cũng thường nhắc lại những buổi liên hoan cuối năm học. Học sinh mỗi người mang theo một chiếc xoong, cái nồi, bó củi, góp gạo, góp ít tiền để cùng nhau nấu nướng. Bữa cơm tuy đơn sơ nhưng tràn ngập tiếng cười, tình bạn và niềm vui của tuổi học trò.
Đúng là tôi thật may mắn khi được sống gần cô. Nhờ những câu chuyện của cô mà cả một thời học trò tưởng đã lùi xa lại hiện lên rõ nét trong ký ức tôi, như mới chỉ hôm qua.
Cô Phước Diệu Hy vốn là nữ sinh Trường Đồng Khánh danh tiếng ở Huế. Khi đất nước bước vào thời kỳ kháng chiến, cô theo cách mạng ra vùng tự do rồi theo chồng về quê tôi. Từ năm 1964 đến năm 1978, cô gắn bó với sự nghiệp giáo dục ở quê hương tôi. Năm 1995, cô chuyển ra Hà Nội sinh sống và thật tình cờ lại trở thành người hàng xóm của tôi.
Mỗi lần nghe cô kể về Trường Đồng Khánh, tôi càng thêm cảm phục. Những ngày đầu thành lập, Hội cựu nữ sinh Đồng Khánh có hơn 300 thành viên. Đến nay, chỉ còn khoảng bảy, tám người. Dẫu tuổi đã cao, chân chậm, mắt mờ, các cô vẫn cố gắng tìm gặp nhau, cùng ôn lại kỷ niệm xưa, cùng nấu những món ăn Huế truyền thống để nhớ về một thời thiếu nữ đầy mộng đẹp.
Riêng lớp học của tôi ở quê có tới 16 bạn đồng môn. Những người từng cùng nhau chăn trâu, cắt cỏ, học dưới mái trường Đông Phong năm nào, nay có năm, sáu người đang sinh sống tại Hà Nội. Mỗi dịp 20 tháng 11 hằng năm, chúng tôi lại cùng nhau đến thăm và chúc mừng cô Hy. Đó không chỉ là lời tri ân đối với người thầy mà còn là dịp để những người bạn cũ gặp lại nhau, cùng sống lại những tháng ngày đẹp nhất của tuổi học trò.
Thời gian có thể làm đổi thay mọi cảnh vật. Mái trường xưa không còn, nhiều thầy cô và bạn bè đã đi xa, nhưng những ký ức về một thời cắp sách đến trường, về tình thầy trò, tình bạn và tình yêu quê hương sẽ mãi là hành trang quý giá theo mỗi người suốt cuộc đời.
Tuổi học trò là quãng đời đẹp nhất. Những kỷ niệm ấy không chỉ nằm trong ký ức, mà còn sống mãi trong trái tim của mỗi chúng ta, như một miền thương nhớ không bao giờ phai nhạt
