21/06/2026
Ol kommon land tenure long Vanuatu
Team blo CLMO hemi stap ko raon long Central Pentecost mo explainem ol tinktink ia blo ol people oli aware about olketa raet we oli kat long constitution folem nomo land tenure system we olketa oli kat long ol kastom land. Lo olketa Ples we Mifala i ranem Awareness lo hem finis, please tinkbaot olketa tinktink ia.
Wanem hemi lan Tenure?
Long simple lukluk blong hem, hemi ol fasin blong tokbaot Hao wan man,woman,group i g*t raet blong holem or stap long kraon,hemi talem Hu hemi save usum kraon, hamas yia hemi usum, ol wanem terms mo condition. Land tenure hemi save happen long fasin blong kastom or folem fasin blong loa blong kantri blong yumi we parliament hemi passem.
Long vanuatu I g*t ol different kaen tenure;
(1) kastomary onasip blong kraon: kraon we wan tribe or clan onem folem fasin blong kastom, some fala oli folem laen blong papa (partrilinial) some fala ples oli folem mama ( Matrilineal). Kraon ia ol indigenous kastom ona oli onem wetem descendant blong olgeta. Loa we yumi onem kraon wetem hemi kastom we stap finish, parliament hemi no mekem loa ia be instead konstitusen Olsem mama hemi luk save existing kastom loa ia from i stap finis
(2) lease long kastom kraon: man, woman,companies or group oli pem raet blong usum kraon long kastom ona, we g*t terms and condition long hem, I g*t also number blong yia blong usum kraon ia. Rod blong tekem lis i stap long land leases Akt we parliament hemi bin passem .land rent oli pem long kastom ona
(3) lease long state land, wan wan man ,woman or group i pem kraon,raet blong usum kraon long state area mo oli stap long hem. Oli pem land rent ko long kavaman
(4). Informal tenure sistem: hemia hemi folem ol arrangement we yumi stap mekem long ol different islands blong yumi, hemia hemi also wan fasin blong accessem raet long stap long wan kraon. Long konstitusen article 75 hemi tokbaot
Kastom hemi givim yumi kraon finis, ol tenure system oli stap, time yu save gud ol tenure system ia, Bae yu save wanem kaen raet now yu g*t long kraon we you stap long hem naia, weather hemi ownership raet or user raets, taem yu save ol raets blong yu Bae yu save understanem boundary blong wok mo toktok long kraon.