دوکتور ماموسۍ زیور

دوکتور ماموسۍ زیور Dr Mamosai Zewar, Afghanistan Country Coordinator and International Digital Health Advisor for low resource countries, Former Deputy minister, MoPH Afghanistan

مس (Copper) ولې زموږ بدن ته مهم دی؟مس یو ضروري منرال دی چې بدن یې په لږ مقدار اړتیا لري. دا د ځینو مهمو انزایمونو په فعا...
29/08/2026

مس (Copper) ولې زموږ بدن ته مهم دی؟
مس یو ضروري منرال دی چې بدن یې په لږ مقدار اړتیا لري. دا د ځینو مهمو انزایمونو په فعالیت کې برخه اخلي او د کولاجن (Collagen) او الاستین (Elastin) د سالم جوړښت په ساتلو کې مرسته کوي.
کولاجن زموږ د پوستکي، هډوکو، بندونو، وینې رګونو او نورو نښلوونکو نسجونو مهمه برخه ده. مس د Lysyl oxidase په نوم د یوه انزایم لپاره ضروري دی؛ دغه انزایم د کولاجن او الاستین فایبرونه یو له بل سره پیاوړي نښلوي.
که د مس کمښت شدید وي، د نښلوونکو نسجونو، هډوکو او وینې په جوړښت کې ستونزې رامنځته کېدای شي. خو دا معنا نه لري چې د بندونو هر درد یا د کولاجن هره ستونزه د مس د کمښت له امله ده.
مس په طبیعي ډول په مغز لرونکو، تخمونو، لوبیا، بشپړو غلو، سمندري خوړو او ځینو نورو خوړو کې موندل کېږي.
د مس اضافي سپلیمنټ بې له اړتیا مه کاروئ؛ ډېر مس هم بدن ته زیان رسولی شي

پلي د وینې شکر او میتابولیزم ته څنګه ګټه رسولی شي؟پلي پروټین، فایبر او صحي غوړ لري. د خوږو او ژر هضمېدونکو خوراکونو په څ...
28/08/2026

پلي د وینې شکر او میتابولیزم ته څنګه ګټه رسولی شي؟

پلي پروټین، فایبر او صحي غوړ لري. د خوږو او ژر هضمېدونکو خوراکونو په څېر یوازې ساده کاربوهایډرېټ نه دي، نو د وینې پر شکر یې اغېز هم توپیر لري.
کله چې پلي وخورو، په کې موجود فایبر، پروټین او غوړ د خوړو هضم ورو کوي. په پایله کې کاربوهایډرېټ نسبتاً ورو هضمېږي او ګلوکوز هم ورو وینې ته داخلېږي. دا چاره د خوړو وروسته د وینې د شکر د ناڅاپي لوړېدو په کمولو کې مرسته کولی شي.
همدارنګه د پلي پروټین او فایبر د اوږدې مودې لپاره د مړښت احساس ساتي، چې د ډېر خوراک په کمولو او د وزن په کنټرول کې هم مرسته کولی شي

28/08/2026

د تریګلیسریډ د کمولو لپاره تر ټولو مهم کارونه د خوږو، خوږو مشروباتو، ډېرې سپینې ډوډۍ او وریجو کمول، منظم قدم وهل او د وزن کنټرول دي.

پلي د زړه لپاره څنګه ګټه کوي؟پلي یوازې پروټین نه لري، بلکې داسې غذایي مواد هم لري چې د زړه او وینې د رګونو روغتیا ته ګټه...
28/08/2026

پلي د زړه لپاره څنګه ګټه کوي؟

پلي یوازې پروټین نه لري، بلکې داسې غذایي مواد هم لري چې د زړه او وینې د رګونو روغتیا ته ګټه رسولی شي.
په پلي کې ډېره برخه غوړ غیرمشبوع صحي غوړ (Unsaturated fats) دي. کله چې دا غوړ د حیواني او نورو مشبوع غوړو پر ځای وخوړل شي، د وینې د غوړو په ښه تنظیم کې مرسته کوي.
په پلي کې موجود فایبر او نباتي سټیرولونه (Phytosterols) په کولمو کې د کولیسټرول جذب کمولی شي.
پلي مګنیزیم، ارجینین (Arginine)، ویټامین E او نباتي انټي‌اکسیدنټونه هم لري. دا مواد د وینې د رګونو د عادي فعالیت په ملاتړ او د اکسیدیټیف فشار او التهاب په کمولو کې رول لرلی شي.

ولې ځینې خلک چې ډېر وخت په کور کې پاتې شي، ورو ورو بهر وتلو ته زړه نه ښه کوي؟کله ناکله انسان ډېر وخت په کور کې پاتې شي، ...
28/08/2026

ولې ځینې خلک چې ډېر وخت په کور کې پاتې شي، ورو ورو بهر وتلو ته زړه نه ښه کوي؟
کله ناکله انسان ډېر وخت په کور کې پاتې شي، نو ورو ورو بهر وتلو، له خلکو سره لیدلو او ورځنیو فعالیتونو ته یې زړه نه کېږي.
یو لامل یې کېدای شي تکراري فکرونه (Rumination) وي؛ یعنې انسان د تېرو ستونزو، بدو تجربو یا راتلونکو اندېښنو په اړه بیا بیا فکر کوي، خو حل ته نه رسېږي.
که دا حالت دوام وکړي، ذهن ستړی کېږي، د کار شوق کمېږي او انسان غواړي لا ډېر یوازې او په کور کې پاتې شي. په دې ډول یو عادت جوړېږي: څومره چې لږ بهر وځو، هغومره بهر وتل راته سخت ښکاري.
دا تل سستي نه ده. اوږدمهاله ذهني فشار، خپګان او اضطراب هم د انسان پر انرژۍ او هڅونې اغېز کولی شي.
🌿 د بدلون لپاره لوی کار مه پیلوئ؛ له کوچني ګام څخه یې پیل کړئ: څو دقیقې قدم وهل، لږ تازه هوا اخیستل، له یوه ملګري سره خبرې کول یا یو ساده ورځنی کار ترسره کول.

که دا حالت څو اونۍ دوام وکړي او ورځنی ژوند مو اغېزمن کړي، له ډاکټر یا رواني روغتیا متخصص سره مشوره وکړئ

حافظه څنګه پیاوړې کړو؟ نوې څېړنې څه وایي؟د حافظې د پیاوړتیا لپاره کومه جادويي ګولۍ نشته. نوې علمي څېړنې بیا هم دې خبرې ت...
27/08/2026

حافظه څنګه پیاوړې کړو؟ نوې څېړنې څه وایي؟

د حافظې د پیاوړتیا لپاره کومه جادويي ګولۍ نشته. نوې علمي څېړنې بیا هم دې خبرې ته اشاره کوي چې منظم فزیکي فعالیت، ښه خوب او سالم ژوند د مغز د روغتیا لپاره تر ټولو مهمو لارو څخه دي.
منظم حرکت: قدم وهل او نور فزیکي فعالیتونه د زړه او وینې رګونو روغتیا ښه کوي او مغز ته د وینې مناسب جریان ساتلو کې مرسته کوي. څېړنو کې منظم ورزش د حافظې او فکر له ښه فعالیت سره تړل شوی دی.
ښه او منظم خوب: د خوب پر مهال مغز د ورځې زده شوي معلومات تنظیم او پیاوړي کوي. دوامداره کم یا خراب خوب د تمرکز او حافظې ستونزې زیاتولی شي.
سالم خواړه: سبزیجات، مېوې، بشپړ غلې، لوبیا، مغز لرونکي مواد او ماهي د مغز او زړه لپاره د سالم غذایي رژیم مهمې برخې دي.
مغز ته کار ورکړئ: مطالعه، د نوي مهارت زده کړه، د نوې ژبې تمرین او نور ذهني فعالیتونه د مغز فعال ساتلو کې مرسته کوي.
ټولنیزې اړیکې وساتئ: له کورنۍ او ملګرو سره اړیکې او ټولنیز فعالیت د سالم عمر تېرولو او د مغز د روغتیا مهمه برخه ده.
د زړه روغتیا ته پام وکړئ: لوړ فشار، شکر، لوړ کولیسټرول، سګرټ او فزیکي بې‌حرکتي د وینې رګونو ترڅنګ د مغز روغتیا هم اغېزمنولی شي.
د «حافظې قوي کوونکو» مکملونو او اعلانونو په اړه احتیاط وکړئ. تر اوسه داسې مکمل یا ګولۍ نشته چې د هر سالم انسان حافظه په ثابت ډول قوي کړي.

حافظې د ساتلو لپاره حرکت وکړئ، ښه خوب وکړئ، سالم خواړه وخورئ، له خلکو سره اړیکې وساتئ او مغز مو په زده کړه بوخت وساتئ.
27/08/2026

حافظې د ساتلو لپاره حرکت وکړئ، ښه خوب وکړئ، سالم خواړه وخورئ، له خلکو سره اړیکې وساتئ او مغز مو په زده کړه بوخت وساتئ.

ولې د عمر په زیاتېدو حافظه کمزورېږي؟ نوې څېړنه څه وایي؟د ۲۰۲۶ کال د اګست په ۲۵مه په Nature Medicine کې خپرې شوې نوې څېړن...
27/08/2026

ولې د عمر په زیاتېدو حافظه کمزورېږي؟ نوې څېړنه څه وایي؟

د ۲۰۲۶ کال د اګست په ۲۵مه په Nature Medicine کې خپرې شوې نوې څېړنې د حافظې او ذهني وړتیا د کمزورېدو یو مهم میکانیزم روښانه کړی دی. څېړونکو موندلې چې ستونزه یوازې د عصبي حجرو (Neurons) پورې محدوده نه ده؛ د مغز هغه حجرې چې Oligodendrocytes نومېږي هم مهم رول لري. (Nature)
دا حجرې د عصبي تارونو شاوخوا مایلین (Myelin) جوړوي. مایلین د برېښنايي تار د پوښ په څېر د عصبي تارونو ساتنه کوي او د مغز د پیغامونو په چټک انتقال کې مرسته کوي.
څېړنې وښودله چې په هغو کسانو کې چې د عمر په تېرېدو یې حافظه، فکر او د معلوماتو د پروسس وړتیا په چټکۍ کمېدله، د مایلین او Oligodendrocyte حجرو غیرطبیعي بدلونونه موجود وو. څېړونکو د NRF2 په نوم د یوې مهمې دفاعي لارې فعالیت هم کم موندلی و. (Nature)
په ساده ژبه، د حافظې کمزوري کېدل ښايي یوازې د عصبي حجرو د له منځه تلو مسئله نه وي؛ د هغو حجرو خراب فعالیت چې د مغز عصبي اړیکې ساتي هم پکې ونډه لرلی شي.
💡 دا موندنه ځکه مهمه ده چې NRF2 او د مایلین جوړوونکې حجرې ښايي په راتلونکي کې د عمر پورې تړلې ذهني کمزورۍ د مخنیوي یا درملنې لپاره نوي هدفونه وګرځي.

که هېرېدل ورځ تر بلې زیاتېږي او د ورځني ژوند کارونه اغېزمنوي، یوازې یې د عمر برخه مه ګڼئ؛ طبي ارزونه مهمه ده

سرچینه: Nature Medicine، 25 August 2026. (Nature)

ولې له ډوډۍ وروسته خوب راځي؟له ډوډۍ وروسته خوب او سستي راتلل ډېر عام دي، په ځانګړي ډول که خواړه ډېر یا درانه وي. دې حالت...
27/08/2026

ولې له ډوډۍ وروسته خوب راځي؟

له ډوډۍ وروسته خوب او سستي راتلل ډېر عام دي، په ځانګړي ډول که خواړه ډېر یا درانه وي. دې حالت ته له خوړو وروسته خوبولي (Postprandial sleepiness) وایي.
کله چې موږ خواړه وخورو، معده او کولمې د هضم کار پیلوي. په همدې وخت کې له کولمو څخه هورموني او عصبي پیغامونه مغز ته رسېږي او مغز ته د خوړو، مړښت او د بدن د انرژۍ د حالت په اړه معلومات ورکوي.
په مغز کې Orexin (Hypocretin) د ویښ، فعال او هوښیار پاتې کېدو په تنظیم کې مهم رول لري. د خوړو او د بدن د انرژۍ له حالت سره د Orexin او نورو ویښوالي شبکو فعالیت بدلېدای شي. له همدې امله د خوړو، کولمو او مغز ترمنځ دا اړیکې د ډوډۍ وروسته په خوبولۍ کې رول لرلی شي.
که ډوډۍ ډېره او درنه وي، په ځانګړي ډول ډېر خواږه، سپینې وریجې، سپینه ډوډۍ او نور ژر جذبېدونکي کاربوهایډرېټونه ولري، د وینې ګلوکوز او انسولین کې چټک بدلونونه رامنځته کېدای شي. په ځینو کسانو کې دا میتابولیک بدلونونه د ستړیا او خوبولۍ له احساس سره تړاو لري، خو یوازې د وینې شکر د دې حالت بشپړ علت نه دی.
د بدن طبیعي ساعت (Circadian rhythm) هم مهم دی. د غرمې او ماسپښین په لومړیو ساعتونو کې د ډېرو خلکو د ویښوالي کچه په طبیعي ډول لږ راټیټېږي. که په همدې وخت کې درنه ډوډۍ هم وخوړل شي، خوبولي لا زیاتېدای شي.
دا مشهوره خبره چې «له ډوډۍ وروسته وینه معدې ته ځي، مغز ته وینه کمه رسېږي او ځکه خوب راځي» سمه علمي تشریح نه ده. بدن عموماً مغز ته د وینې جریان ساتي.
د خوبولۍ د کمولو لپاره ډېر درانه خواړه مه خورئ، سبزي، فایبر او پروټین زیات کړئ، ډېر خواږه او تصفیه شوي کاربوهایډرېټونه محدود کړئ او له ډوډۍ وروسته ۱۰–۱۵ دقیقې ورو ورو قدم ووهئ.

څېړنه:
Kaneda H, et al. Nutrients, 2025
DOI: 10.3390/nu17203217 DOI: 10.3390/nu17203217

د شکر دوا د بل چا په مشوره یا د ټولنیزو رسنیو د اعلانونو له مخې مه کاروئ. هره دوا د هر ناروغ لپاره مناسبه نه ده
27/08/2026

د شکر دوا د بل چا په مشوره یا د ټولنیزو رسنیو د اعلانونو له مخې مه کاروئ. هره دوا د هر ناروغ لپاره مناسبه نه ده

Address

Reston Metro Plaza
Kabul
20190

Telephone

+93202301350

Website

,

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when دوکتور ماموسۍ زیور posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to دوکتور ماموسۍ زیور:

Shortcuts

Share