Հայաստանի ազգային գրադարանը, որպես հայ գրատպության խոշորագույն պահոց և գրադարանագիտական, կրթական, մշակութային, տեղեկատվական խոշոր հաստատություն, ստեղծում է անհրաժեշտ պայմանները տեղեկության հավաքագրման, մշակման և այն ընթերցողներին բոլոր հնարավոր ուղիներով հասանելի դարձնելու համար։
Ազգային գրադարանի ֆոնդերը ձևավորվել են պետական, հասարակական և մշակութային նշանավոր գործիչների՝ Ա․ Մյասնիկյանի, Ն․ Արղո
ւթյանի, Բ․ Ղորղանյանի, Լեոյի և այլոց անձնական գրադարանների, կրթական և ուսումնական հաստատությունների հավաքածուների ու նվիրատվությունների հիման վրա։
Գրադարանն ունի հարուստ հավաքածու (գիրք, հանդես, թերթ, ազդագիր, ձայնապնակ, դրամ, ատենախոսություն և այլն), որի կազմում առանձնանում են հայերեն առաջին տպագիր գիրքը՝ «Ուրբաթագիրքը» (1512թ․, Վենետիկ), հայերեն առաջին պարբերականը՝ «Ազդարարը» (1794-1796թթ., Մադրաս), հայատառ առաջին տպագիր քարտեզը՝ «Համատարած_Աշխարհացույցը» (1695թ., Ամստերդամ)։ Գրադարանի գործառույթները բազմապիսի են և բազմօրինակ՝ ընթերցողների սպասարկում, տպագիր նյութերի համալրում, մշակում, պահպանում և թվայնացում, ինչպես նաև մատենագիտական-հետազոտական աշխատանքների կատարում և հրատարակում։
ՀԱԳ-ի պատմության սկիզբը համարվում է 1832թ., երբ հիմնադրվեց Երևանի Գավառական գիմնազիայի գրադարանը, որի 18.000 միավորի հիման վրա կազմավորվեց Հայաստանի ազգային գրադարանի հավաքածուն: 1919թ․ հուլիսի 4-ին Հայաստանի Մինիստրների Խորհրդի նիստում ընդունվեց «Պետական հանրային մատենադարանի մասին» օրենքը. 1999 թվականից հուլիսի 4-ը նշվում է որպես Հայաստանի ազգային գրադարանի օր։ 2019թ․լրացավ օրենքի ընդունման 100-ամյակը։
2017թ. սեպտեմբերի 25-ին Հայաստանի ազգային գրադարանում բացվեց Գրատպության_թանգարանը․ այստեղ տպագրության պատմությունն արտացոլված է վեց սրահներում՝ Գրի ակունքներ, Հայոց Այբուբեն, Հայ գրատպագրության առաջնեկներ, Հայկական գրատպության սփյուռք, Գրահրատարակչություն և Գրի հավերժություն։ Թանգարանում ներկայացված են հնատիպ գրքեր, տպագրական մեքենաներ, կիշեներ և այլն։
ՀԱԳ-ը ունի 4 մասնաշենք, որոնցից ամենահինը Ալ. Թամանյանի նախագծած գլխավոր մասնաշենքն է (1939թ․). վերջինիս կառուցումը ֆինանսավորել են Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը և «Գրիգոր ու Կարապետ Մելքոնյան» հիմնադրամը։ Այնուհետև շենքը հիմնանորոգվել է 2008-2011թթ․՝ ՀՀ կառավարության ֆինանսավորմամբ։ Գրադարանը համագործակցում է աշխարհի 40 երկրների 160 կազմակերպությունների, գրադարանների ու անհատների հետ։ ՀԱԳ-ը գրքափոխանակություն է իրականացնում Ռուսաստանի ազգային (Սանկտ Պետերբուրգ) և պետական (Մոսկվա) գրադարանների, ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանի (Վաշինգտոն), Անգլիայի, Ֆրանսիայի, Իրանի, Կորեայի, Լեհաստանի, Ռումինիայի, Բուլղարիայի, Գերմանիայի, Հունգարիայի, Բելառուսի, Ճապոնիայի և մի շարք այլ երկրների ազգային և համալսարանական գրադարանների հետ։ Միջազգային գրքափոխանակության միջոցով, ՀԱԳ-ի հավաքածուները տարեկան համալրվում են 1000-1200 միավոր գրականությամբ: ՀԱԳ-ը համագործակցում է Հայաստանում գործող հավատարմագրված 21 դեսպանատների, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպությունների գրասենյակների հետ։
Գրադարանն ունի ընթերցողների լայն շրջանակ։ Տարբեր տարիներին գրադարան են այցելել հայ նշանավոր գրողներ Ա․ Իսահակյանը, Պ․ Սևակը, Դ․ Դեմիրճյանը, Ն․ Զարյանը, հայտնի և անվանի գիտնականներ Վ․ Համբարձումյանը, Ջ․ Կիրակոսյանը, Ս․ Մերգելյանը, Է․ Ջրբաշյանը և շատ ուրիշներ։
-----------------------------
Национальная библиотека Армении как крупнейшее в мире хранилище армянской издательской продукции, а также как библиотековедческий и информационный центр, создает все условия для сбора и обработки информации и обеспечивает ее полную доступность для читателей всеми возможными способами.
Фонды Национальной библиотеки сформированы на основе личных библиотек, коллекций и дарений видных государственных, общественных и культурных деятелей: А.Мясникяна, Н.Аргутяна, Б.Горганяна, Лео и др.
Библиотека имеет богатую коллекцию (книга, журнал, газета, объявления, пластинка, монеты, диссертации и др.), в которой особо выделяются первая армянская печатная книга «Урбатагирк» («Книга пятницы», Венеция, 1512г.), первое армянское периодическое издание «Аздарар» («Вестник», Мадрас, 1794г.) и первая печатная карта «Аматарац Ашхарацуйц» («Всеобщий указатель мира», Амстердам, 1695 г.)
К различным функциям, придающим Национальной библиотеке Армении значение научной структуры, относятся обслуживание читателей, комплектование печатных материалов, хранение библиотечных фондов и их оцифровка, также библиографические исследования.
Началом истории Национальной библиотеки Армении принято считать 1832 г., когда была основана библиотека Ереванской мужской гимназии. На основе коллекции гимназии, которая насчитывала 18.000 единиц, была основана Национальная библиотека Армении. 4 июня 1919 г. на заседании Совета министров был принят закон «О государственном книгохранилище», и потому 4 июля 1999 года отмечается как День Национальной библиотеки Армении. В 2019 г. исполнилось 100-летие со дня принятия закона.
Первым директором библиотеки был Степан Канарян (1919-1921 гг.), стараниями которого удалось собрать, купить и внести в один реестр библиотеки армянских организаций, учебных заведений Тифлиса, Баку, Ахалцихе и Карса и переместить в Ереван. В 1924 г. библиотека получила обязательные бесплатные экземпляры всей печатной продукции, издаваемой в Армении. С 1925 по 1990 гг. библиотека носила имя государственного и общественного деятеля Александра Мясникяна, а в 1990г. была переименована в Национальную библиотеку Армении. В 1982 г. в связи со 150-летием основания библиотека была награждена орденом «Дружба народов».
25 сентября 2017 г. в Национальной библиотеке Армении открылся музей Книгопечатания, здесь история изданий отражена в 6 залах: Истоки книги, Армянский алфавит, Пионеры армянского книгопечатания, Диаспора армянского книгоиздания, Типография книги и Бессмертие Письма. В музее представлены раритетные книги, машины для книгопечатания, клише и др.
Библиотека располагается в четырех корпусах. Старейшее из них было построено по проекту архитектора Александра Таманяна в 1939 году. Строительство Таманянского корпуса было финансировано правительством Советской Армении и благотворительным фондом «Григор и Карапет Мелконяны».
НБА осуществляет книгообмен с Национальной (Санкт-Петербург) и государственной (Москва) библиотеками РФ, с библиотекой Конгресса США (Вашингтон), Национальными и университетскими библиотеками Англии, Франции, Ирана, Польши, Румынии, Болгарии, Германии, Венгрии, Беларуси, Японии и целого ряда стран. Посредством международного книгоообмена, коллекции НБА ежегодно пополняются на 1000-1200 единиц литературы. НБА сотрудничает с действующим в Армении 21 аккредитованным посольством, а также с офисами международных организаций.
В 2008-2011 годах здание было реконструировано, на этот раз при финансовой поддержке правительства РА. Круг читателей библиотеки достаточно широк. В разные годы библиотеку посещали известные армянские писатели Аветик Исаакян, Дереник Демирчян, Паруйр Севак, Наири Зарян, также известные ученые Виктор Амбарцумян, Сергей Мергелян, Джон Киракосян, Сергей Мергелян, Эдуард Джрбашян и другие.
-----------------------------
The National Library of Armenia, as the world’s largest repository of Armenian published works, as well as a center of library science and information, collects, processes and preserves the published materials of the Republic of Armenia and ensures its full accessibility for readers through all available means. The rich collection of the library includes the first Armenian printed book, “Urbatagirk” (“Friday Book,” Venice, 1512), the first Armenian periodical, “Azdarar” (“The Monitor Monthly,” Madras, 1794) and the first printed map, “Hamatarats Ashkharatsuyts” (“Large World Map,” Amsterdam, 1695). The various functions of the library include reader services (membership, interlibrary loan, reading rooms, etc.), acquisition of printed materials, preservation and digitization of library materials, as well as bibliographic research. The library’s long history began in 1832, with the founding of the library of the Yerevan Men’s Gymnasium. From 1925 to 1990, the library bore the name of the statesman and public figure Alexander Myasnikyan, and in 1990 was renamed the National Library of Armenia. The library is located in four buildings, the oldest of which was built by architect Alexander Tamanyan in 1939. The construction of the Tamanyan building was financed by the government of Soviet Armenia and the charitable foundation “Grigor and Karapet Melkonyan.”
From 2008 to 2011, the building was reconstructed, this time with the financial support of the government of the Republic of Armenia. In general, the range of readers who visit the library is varied. Throughout its history, it has been visited by famous Armenian writers such as Avetik Isahakyan, Derenik Demirchyan, Paruyr Sevak, Nairi Zaryan, as well as the scientists Viktor Hambardzumyan, Sergey Mergelyan, John Kirakosyan, Edward Jrbashyan and others.
