07/04/2026
Սաքինե Փերի․ Իրանի առաջին կին վիրաբույժը և ուռուցքաբանը
Իրանի պատմության մեջ հայ կանայք կարևոր դեր են խաղացել երկրի մշակութային, կրթական, գիտական կյանքում։ Նրանք իրենց համարձակությամբ և աշխատասիրությամբ կոտրել են սեռական և ազգային խտրականության սահմանները՝ դառնալով առաջամարտիկներ յուրաքանչյուրն իր ներկայացրած որոլտում։ Այդ կանանցից մեկն էլ Սաքինե Փերին է՝ Իրանի առաջին կին վիրաբույժը և ուռուցքաբանը։ Իր աշխատասիրության, հաստատակամության և նվիրումի շնորհիվ նա կարողացել է հաղթահարել բազմաթիվ դժվարություններ և նվաճել այն բարձունքը, որը մինչ այդ անհասանելի էր համարվում կանանց համար։
Նրա կենսագրության մեջ երկու իրարամերժ տեղեկություններ կան։ Որոշ աղբյուրներ նշում են, որ Սաքինեն ծնվել է Իրանում։ Հայրը եղել է պարսիկ, իսկ մայրը՝ Ռեհանեն, եղել է հայուհի։ Սաքինեն ընտանիքի երկրորդ զավակն էր։ Սակայն ըստ Սաքինեի տված միակ հարցազրույցի՝ նա ծնվել է 1902 թ–ին Ցարական Ռուսաստանի Բախչիսարայում՝ իրանահայ ընտանիքում։
Ընտանիքի՝ ԽՍՀՄ տեղափոխվելու պատճառները հայտնի չեն։ Կարծիքներ կան, որ 1917 թ-ի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո բոլշևիկյան գաղափարներով տարված իրանահայ ընտանիքը Ռուսաստանում մնալու որոշում է կայացրել։ Այդ դեպքում հարց է ծագում․ ինչո՞վ կարող էր հետաքրքրել լենինյան գաղափարախոսությունը Սաքինեի պարսիկ հորը, եթե նա իրոք պարսիկ էր․․․
Նախնական և բարձրագույն կրթություն Սաքինեն ստանում է Աստրախանում։ Ուսման տարիներին նա բախվում է բազմաթիվ դժվարությունների։ Բանն այն է, որ այդ ժամանակաշրջանում աղջիկների մուտքը բժշկության ոլորտ ողջունելի չէր։ Հաղթահարելով բոլոր դժվարությունները նրան հաջողվում է ավարտել Աստրախանի բժշկական համալսարանը։ Այնուհետև ավարտում է ասպիրանտուրան և վիրաբույժի ու ուռուցքաբանի որոկավորում ստանալուց հետո Սաքինեն աշխատում է ԽՍՀՄ հիվանդանոցներում՝ մատուցելով բժշկական տարբեր ծառայություններ։
Ծնողների մահից հետո հեռանում է Խորհրդային Միությունից․․․1934-ին վերադառնում է Իրան։ Նրա վերադարձը համընկնում է Թեհրանի համալսարանի բացման հետ, որը նոր էջ է բացում Սաքինեի կյանքում։
Շուտով նա աշխատանքի առաջարկ է ստանում «Շիլաթ» ընկերության կողմից և տեղափոխվում է Էրզրումի վիլայեթի Կարասու գավառ, որտեղ ապրում և աշխատում է 14 տարի։
1939 թ–ին Սաքինեն ամուսնանում է, սակայն անմնացորդ նվիրվելով մարդկանց բուժելու առաքելությանը նա չի հասցնում ժամանակ հատկացնել ընտանեկան կյանքին, այդ հանգամանքն էլ ամուսնալուծության պատճառ է դառնում։ Ամուսնալուծությունից հետո Սաքինեն բնակության է տեղափոխվում Իրանի Բանդարե Գեզ քաղաք, որտեղ հիմնում է իր կլինիկան՝ նպատակ ունենալով օգնել կարիքավոր մարդկանց։ Նա դասավանդելու բազմաթիվ հրավերներ է ստանում Թեհրանի համալսարանից, սակայն մերժում է՝ պատճառաբանելով, որ իր առաքելությունը մարդկանց բուժելն է, ոչ թե սովորեցնելը։
Մինչև 1968 թ-ը դոկտոր Փերին շարունակում է հիվանդներ ընդունել իր կլինիկայում։ Թեև վերջին տասնամյակում նա ֆինանսական դժվարություններ ուներ, սակայն հիվանդներին անվճար էր բուժում։ Նա մեծ ջանքեր է գործադրել քաղցկեղով հիվանդների բուժման համար՝ ծախսելով իր ամբողջ աշխատավարձը։ Իր մասնագիտական գործունեության ընթացքում նա կատարել է հազարավոր վիրահատություններ, արժանացել է բժշկական առաջին կարգի շքանշանի, բազմաթիվ շնորհակալագրերի և պարգևների։ Բացառիկ տաղանդավոր և բանիմաց բժիշկ Սաքինե Փերին մահացել է 1979 թ–ին Բանդարե Գեզ քաղաքում։
Էդուարդ Մանվելյանի «Մշուշոտ ճակատագրերի երգը» գրքից
