18/05/2026
Hər kəs tərəfindən sevilən xəngəlin tarixi sizə də maraqlı olar ...
Xəngəl Azərbaycan milli mətbəxinin qədim xəmir yeməklərindən biridir. Sadə tərkibi və doyumlu olması onu əsrlər boyu xalq arasında yaşadaraq süfrələrimizin əsas yeməklərindən birinə çevirmişdir.
Ümumiyyətlə, Qafqazda yaşayan bütün xalqların mətbəxi demək olar ki, bir-birinə oxşardır. Fərqlər əsasən ölçüdə, hazırlanma üsulunda və istifadə olunan ərzaqlardadır. Tarix çox şeyi dəyişdiyi kimi, yeməklərin adlarını da dəyişib. Lakin buna baxmayaraq, Qafqaz xalqları mətbəxlərindəki bir çox yeməyi bu gün də Oğuz dastanlarında qeyd olunan adlarla tanıyırlar.
Bəs “xəngəl” və ya “xinkali” adlanan yemək Qafqaza nə vaxt gəlib?
Türkiyəli kulinariya mütəxəssisi və yazıçısı Aylin Tan, eləcə də Çin mətbəxi üzrə ingilis mütəxəssisi Fuchsia Dunlop bildirirlər ki, mantı, xinkali (xəngəl) və müxtəlif növ köftələr haqqında məlumatlara İpək Yolu boyunca səyyahların qeydlərində rast gəlinir.
ABŞ tarixçisi, “Cuisine and Empire: Cooking in World History” kitabının müəllifi Rachel Laudan isə yazır ki, bu yemək Qafqaza ilk dəfə moğollarla birlikdə gəlib. Onun fikrincə, mantı, xinkali və köftə kimi yeməklərin yayıldığı ölkələrin xəritəsinə baxdıqda, bu ərazilərin böyük ölçüdə keçmiş Monqol İmperiyası sərhədləri daxilində olduğu görünür. Yeməyin əvvəlcə Çində formalaşdığı, daha sonra isə Böyük İpək Yolu vasitəsilə Şərqə və Qafqaza yayıldığı ehtimal edilir.
Azərbaycanda yaşayan etnik xalqlar - avarlar, saxurlar və ləzgilər bu yeməyə “xinkali”, gürcülər “xingali”, azərbaycanlılar isə “xəngəl” deyirlər. İçi ətlə doldurulub dağ və onun ətəyini xatırladan formaya malik olan növ “xinkali”, yarpaq formasında hazırlanan növ isə “xəngəl” adlandırılıb.
Gürcü mənbələrində bu yeməyin adına XVII əsrdən etibarən rast gəlinsə də, eramızın ilk beş əsrinə aid Azərbaycan qaynaqlarında “xəngəl” adlı xəmir yeməyinin adı çəkilir.
Xəngəl Azərbaycanın bir çox bölgələrində hazırlanır. Hər regionda onu öz yerli ənənələrinə uyğun şəkildə təqdim edirlər.
Ənənəvi olaraq xəngəl qatıq, sarımsaq və xüsusilə qurut ilə yeyilir. Bu yemək milli yaddaşın, bölgə mədəniyyətinin və ailə süfrələrinin ayrılmaz bir hissəsidir.
