Az Qməvşaib Biləsuvar, https://goo. gl/maps/a84YLiUK4Pm7SkHj 9, Muganly (2026)

Birliyin məqsədi, fəaliyyət prinsipləri və vəzifələri:

Birliyin məqsədi Qarabağ müharibəsi əlillərinin, şəhid ailələrinin və veteranlarının qanuni mənafelərini və hüquqlarını müdafiə etməkdir.

06/05/2026

Avropa Parlamentinə sərt tənqid
Prezident İlham Əliyev: “Avropa Parlamenti ksenofobiya, islamofobiya, anti-semitizm, miqrasiya, rəqabətçilik, evsiz insanların məsələsi kimi fundamental problemləri həll etmək əvəzinə, böhtan və yalan yayaraq Azərbaycanı hədəfə alır”
Qarabağ münaqişədən sonrakı dövrdə yaranmış yeni reallıqlar, sülh danışıqlarının intensivləşməsi və beynəlxalq aktorların prosesə artan marağı regionu qlobal gündəmin ön sıralarına çıxarıb. Bu kontekstdə 2026-cı il mayın 4-də keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci Zirvə toplantıları yalnız Avropa üçün deyil, həm də qonşu regionlar üçün mühüm siyasi platforma rolunu oynayır. Bu Zirvə toplantısında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin videobağlantı vasitəsilə etdiyi çıxış xüsusilə diqqət çəkdi. Dövlət başçısı çıxışında Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesi, regional əməkdaşlıq imkanları və bəzi Avropa institutlarının mövqeyi ilə bağlı mühüm məqamlara toxunaraq həm mövcud vəziyyəti dəyərləndirdi, həm də gələcək perspektivlərə dair mesajlar verdi.Prezident çıxışında qeyd etdi ki, son illərdə Azərbaycan regionda yeni reallıqlar yaradıb. Xüsusilə 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda separatçılığa son qoyulması ilə ölkə öz ərazi bütövlüyünü tam bərpa edib. Bu addımın hüquqi əsasını isə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən 1993-cü ildə qəbul edilmiş, lakin uzun illər icra olunmayan qətnamələr təşkil edirdi. Bu kontekstdə İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycan faktiki olaraq beynəlxalq hüququ özü təmin edib və bununla regionda sülh üçün yeni mərhələ açılıb. Onun fikrincə, artıq həm Azərbaycan, həm də Ermənistan sülhün real nəticələrini görməkdədir.
Çıxışda xüsusi yer tutan məsələlərdən biri də regional nəqliyyat və iqtisadi layihələr oldu. Prezident “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” adlandırdığı təşəbbüsün Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcəyini və bunun Orta Dəhliz layihəsinin tərkib hissəsinə çevriləcəyini bildirdi. Bu marşrut yalnız Azərbaycan üçün deyil, ümumilikdə Avrasiya regionu üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. O, Şərq və Qərb arasında yük daşımalarını sürətləndirərək yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər. Prezidentin fikrincə, bu cür layihələr sülhün praktik faydalarını nümayiş etdirir və tərəfləri əməkdaşlığa təşviq edir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Avropa Komissiyasının Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinə yanaşmasını müsbət qiymətləndirdi. O qeyd etdi ki, bu qurum sülh prosesində daha balanslı və konstruktiv mövqe nümayiş etdirir. Lakin Prezident vurğuladı ki, bütün Avropa institutları eyni mövqeni bölüşmür. Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) sərt tənqid olundu. Onun sözlərinə görə, bu qurumlar Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi və sonrakı proseslərdə ikili standartlar nümayiş etdirirlər. Prezident çıxışında Azərbaycanın Avropa Şurası ilə münasibətlərinə də toxundu. O xatırlatdı ki, Azərbaycan 2001-ci ildən bu qurumun üzvüdür və uzun müddət konstruktiv əməkdaşlıq aparıb. İlham Əliyev özü də vaxtilə AŞPA-da Azərbaycan nümayəndə heyətinə rəhbərlik edib. Onun sözlərinə görə, 2024-cü ilin yanvarına qədər Azərbaycan nümayəndə heyətinə qarşı heç bir məhdudiyyət tətbiq olunmayıb. Lakin Qarabağda keçirilən antiterror tədbirlərindən cəmi bir neçə ay sonra AŞPA tərəfindən sanksiyaların tətbiqi Prezident tərəfindən “ədalətsiz və qərəzli qərar” kimi qiymətləndirildi. Bu baxımdan cənab İlham Əliyev bildirdi ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü digər ölkələrin ərazi bütövlüyü ilə eyni dəyərə malikdir və bu məsələdə fərqli yanaşmalar qəbuledilməzdir.
Çıxışın əsas mesajlarından biri Avropa institutlarında müşahidə edilən ikili standartlar idi. Prezident qeyd etdi ki, bəzi qurumlar beynəlxalq hüququ selektiv şəkildə tətbiq edir və bu da regionda sülh səylərinə mənfi təsir göstərir. Onun fikrincə, davamlı sülh yalnız ədalətli və balanslı yanaşma əsasında mümkündür. Əks halda, beynəlxalq vasitəçilik mexanizmlərinə etimad azalır və tərəflər arasında qarşılıqlı inamsızlıq dərinləşir. Çıxışda Avropa institutları ilə münasibətlər, Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesi və regional siyasi dinamika baxımından mühüm mesajlarla yadda qaldı. Xüsusilə Prezidentin Avropa Parlamenti ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər çıxışın ən diqqət çəkən və müzakirə doğuran hissələrindən biri oldu. Prezident İlham Əliyev çıxışında Avropa Parlamentini kəskin şəkildə tənqid edərək bildirdi ki, bu qurum öz əsas funksiyalarından uzaqlaşaraq qərəzli fəaliyyət göstərir. Onun sözlərinə görə, Avropanın üzləşdiyi ksenofobiya, islamofobiya, anti-semitizm, miqrasiya böhranı, sosial bərabərsizlik və evsizlik kimi fundamental problemlər mövcud olduğu halda, Avropa Parlamenti diqqətini bu məsələlərin həllinə yönəltmək əvəzinə Azərbaycan əleyhinə kampaniyalar aparır. Prezident vurğuladı ki, bu yanaşma təkcə siyasi ədalətsizlik deyil, həm də prioritetlərin yanlış müəyyən olunmasının göstəricisidir. Onun fikrincə, Avropa Parlamenti beynəlxalq münasibətlərdə konstruktiv rol oynamaq əvəzinə, bəzi hallarda destruktiv mövqe tutur.
Qarşıdakı dövrdə Avropa institutları ilə münasibətlərin necə inkişaf edəcəyi həm regionun siyasi sabitliyi, həm də beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Cənab Prezidentin bu çıxışı Avropa ilə münasibətlərdə mövcud fikir ayrılıqlarını açıq şəkildə ortaya qoydu. Xüsusilə Avropa Parlamenti ilə bağlı səsləndirilən sərt tənqidlər, qəbul edilmiş qətnamələrə verilən siyasi qiymət və Azərbaycanın cavab addımları münasibətlərin gərginləşdiyini göstərir. Eyni zamanda çıxışdan aydın olur ki, Azərbaycan tərəfi sülh prosesini davam etdirməkdə maraqlıdır, lakin bunu yalnız ədalətli və balanslı yanaşma əsasında mümkün hesab edir.
Prezident İlham Əliyevin Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə toplantısındakı çıxışı bir neçə əsas istiqaməti əhatə etdi: Azərbaycanın post-münaqişə reallıqları, regional nəqliyyat layihələri, sülh prosesində irəliləyişlər və Avropa institutlarına yönəlmiş tənqidlər. Bu çıxış göstərir ki, Azərbaycan sülh gündəliyini irəli aparmaqla yanaşı, beynəlxalq platformalarda öz mövqeyini daha açıq və sərt şəkildə ifadə etməyə davam edir. Eyni zamanda, regionda iqtisadi inteqrasiya və nəqliyyat layihələrinin inkişafı sülhün əsas dayaqlarından biri kimi təqdim olunur. 2026-cı il mayın 4-də səsləndirilən bu mesajlar yalnız cari siyasi vəziyyətin deyil, həm də Cənubi Qafqazın gələcək inkişaf trayektoriyasının konturlarını müəyyən edən mühüm siyasi bəyanat kimi qiymətləndirilə bilər.

K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun PHŞ-nin Uşaq Bərpa Mərkəzinin Təsərrüfat bölmə müdiri Ağayev Nəbi Baba oğlu

06/05/2026

Yeni geosiyasi reallıq və balans siyasəti
Prezident İlham Əliyev: “Ermənistan “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə görüşünün 2028-ci ildə Azərbaycanda keçirilməsini dəstəkləyib”
Cənubi Qafqazda son illərdə baş verən geosiyasi dəyişikliklər regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini yenidən müəyyənləşdirir. Uzun müddət davam edən qarşıdurmalardan sonra formalaşan yeni reallıqlar əməkdaşlıq, dialoq və qarşılıqlı etimad kimi anlayışları ön plana çıxarır. Məhz belə bir dövrdə Prezident İlham Əliyevin 4 may tarixində Avropa Siyasi Birliyi Zirvə toplantısında videobağlantı formatında etdiyi çıxış regionda sülh prosesinin hazırkı vəziyyətini və gələcək perspektivlərini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu çıxışda səsləndirilən fikirlər təkcə Azərbaycanın mövqeyini deyil, həm də bütövlükdə regionda formalaşmaqda olan yeni siyasi atmosferi aydın şəkildə əks etdirir. Prezident çıxışında qeyd etdi ki, Azərbaycan hər zaman regional və beynəlxalq platformalarda balanslı yanaşmanın tərəfdarı olub. Bir il əvvəl Tiranada keçirilən görüş zamanı António Costa və Ursula von der Leyen tərəfindən 2026-cı ildə zirvə toplantısının Ermənistanda keçirilməsi ideyası müzakirəyə çıxarıldıqda, Azərbaycan tərəfi bu təşəbbüsü dəstəkləyib. Bu addım rəsmi Bakının regional sabitliyə və qarşılıqlı etimada verdiyi önəmin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda, Prezident İlham Əliyev tarazlığın qorunması məqsədilə növbəti zirvə görüşlərindən birinin Azərbaycanda keçirilməsini təklif edib. Bu təklifin qəbul olunması Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan nüfuzunun və etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinin bariz nümunəsidir.
Çıxışın ən diqqətçəkən məqamlarından biri Ermənistanın Azərbaycanın namizədliyini dəstəkləməsi oldu. Bu fakt regionda uzun illər davam edən qarşıdurmadan sonra yeni siyasi atmosferin formalaşdığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, bu addım Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün real olmasının açıq göstəricisidir. Xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, tərəflər cəmi doqquz aydır sülh şəraitindədir və bu müddət ərzində qarşılıqlı münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bu, həm də onu göstərir ki, əvvəlki illərin gərginliyi tədricən yerini dialoq və əməkdaşlığa verir. 2028-ci ildə “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə görüşünün Azərbaycanda keçirilməsi ölkənin beynəlxalq siyasi platformalardakı rolunu daha da gücləndirəcək. Bu tədbir Azərbaycanın həm Avropa, həm də daha geniş region üçün strateji əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirəcək.
Zirvə görüşünün Azərbaycanda təşkili yalnız siyasi baxımdan deyil, həm də iqtisadi və diplomatik baxımdan ölkəyə əlavə imkanlar yaradacaq. Bu cür tədbirlər ölkənin beynəlxalq əlaqələrini genişləndirir, investisiya mühitini yaxşılaşdırır və turizm potensialını artırır. Prezident İlham Əliyevin çıxışı göstərir ki, Azərbaycan regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş siyasət yürüdür. Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, qarşılıqlı dəstək addımları və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq bu siyasətin əsas komponentləridir. “Avropa Siyasi Birliyi” kimi platformalar isə bu prosesdə mühüm rol oynayır. Bu təşkilat Avropa ölkələri arasında siyasi dialoqu gücləndirməklə yanaşı, regionlararası əməkdaşlığa da töhfə verir.
Prezident İlham Əliyevin Avropa Siyasi Birliyi Zirvə toplantısında səsləndirdiyi fikirlər Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin – real sülh və praktik əməkdaşlıq dövrünün başlandığını göstərən mühüm faktlarla zəngindir. Bu çıxışda xüsusi diqqət çəkən məqam isə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin artıq təkcə siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, konkret iqtisadi və humanitar addımlar müstəvisində inkişaf etməsidir. Prezident çıxışında ötən ilin avqustunda Ağ Evdə keçirilmiş görüşü xatırladaraq vurğuladı ki, Azərbaycan və Ermənistan liderləri burada Birgə Bəyannamə imzalayıblar. Bu sənəd regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş tarixi addım kimi qiymətləndirilir. Görüşdə Donald Trumpın şahid qismində imza atması isə prosesə beynəlxalq siyasi çəkidarlıq qazandıran mühüm amildir. Eyni zamanda hər iki ölkənin xarici işlər nazirlərinin sülh sazişinin mətnini paraflaması göstərir ki, tərəflər arasında razılaşmalar artıq konkret hüquqi çərçivəyə salınıb. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, həm Azərbaycan, həm də Ermənistan üçün sülh artıq əldə olunmuş reallıqdır.
Sülhün əldə olunmasının ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycanın Ermənistana qarşı 1990-cı illərin əvvəllərindən tətbiq etdiyi bütün tranzit məhdudiyyətlərini birtərəfli qaydada aradan qaldırmasıdır. Bu addım regionda iqtisadi inteqrasiyanın və qarşılıqlı asılılığın formalaşması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Nəticə etibarilə, qısa müddət ərzində Ermənistan istiqamətində Azərbaycan ərazisi vasitəsilə 28 min ton yük daşınıb. Bu göstərici təkcə iqtisadi aktivliyin artdığını deyil, həm də tərəflər arasında etimadın praktik müstəvidə gücləndiyini nümayiş etdirir. Azərbaycanın atdığı ən diqqətçəkən addımlardan biri də ilk dəfə olaraq Ermənistana neft məhsullarının ixracına başlamasıdır. Benzin və dizel kimi strateji əhəmiyyətli məhsulların təchiz edilməsi tərəflər arasında münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Bu günə qədər 12 min ton neft məhsulunun Ermənistana ixrac edilməsi ticarət əlaqələrinin artıq formalaşdığını sübut edir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq isə adətən uzunmüddətli və qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlərin göstəricisi hesab olunur. Ticarət münasibətlərinin başlanması region üçün yeni iqtisadi imkanlar açır. Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi əlaqələrin qurulması yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz üçün inteqrasiya perspektivlərini genişləndirir. Bu proses gələcəkdə nəqliyyat dəhlizlərinin açılması, logistika imkanlarının genişlənməsi və regional bazarların birləşdirilməsi kimi mühüm nəticələrə gətirib çıxara bilər. Beləliklə, sülh yalnız siyasi sabitlik deyil, həm də iqtisadi inkişaf üçün əsas platformaya çevrilir. Cənab Prezidentin 2026-cı il 4 may tarixli çıxış yalnız bir tədbirin yekun bəyanatı deyil, həm də regionun gələcəyinə dair mühüm siqnallar toplusudur. Ermənistanın Azərbaycanın namizədliyini dəstəkləməsi və Azərbaycanın qarşılıqlı təşəbbüslərə açıq olması göstərir ki, Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq mərhələsi başlayır. Bu kontekstdə 2028-ci ildə Azərbaycanda keçiriləcək zirvə görüşü təkcə diplomatik hadisə deyil, həm də sülhün və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsi yolunda simvolik bir addım olacaq.

Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

01/04/2026

31 Mart-Azərbaycan xalqının tarixi yaddaş günü
Bu gün 31 Mart soyqrımının qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilir, onların yaşadığı ağrı və itkilər unudulmamaq üçün gələcək nəsillərə ötürülür
Azərbaycan tarixində ən faciəli səhifələrdən biri olan 31 Mart hadisələri xalqın kollektiv yaddaşında dərin iz buraxmışdır. 1918-ci il Mart hadisələri zamanı azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar öz miqyasına və qəddarlığına görə XX əsrin ən ağır humanitar faciələrindən biri kimi qiymətləndirilir. 1918-ci ilin əvvəllərində Cənubi Qafqaz regionu mürəkkəb siyasi vəziyyətlə üz-üzə idi. Oktyabr inqilabı sonrası yaranmış hakimiyyət boşluğu müxtəlif qüvvələrin qarşıdurmasına səbəb olmuşdu. Bakı şəhərində hakimiyyət Bakı Soveti tərəfindən idarə olunurdu və bu qurumun hərbi dayağını əsasən bolşevik və daşnak silahlı dəstələri təşkil edirdi.
1918-ci ilin 30 mart - 3 aprel tarixlərində Bakı şəhərində, eləcə də Qarabağ, Naxçıvan, Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Salyan, Zəngəzur, İrəvan və digər ərazilərdə Bakı Soveti qoşunları və daşnak erməni silahlı dəstələri 30 mindən çox azərbaycanlını qətlə yetirmiş, 10 minlərlə insanı öz torpaqlarından qovmuşlar. Hadisələrin ən ağır tərəfi ondan ibarət idi ki, qırğınlar əsasən silahsız və müdafiəsiz insanlara qarşı yönəlmişdi. Qadınlar, uşaqlar və yaşlılar xüsusi qəddarlıqla öldürülmüş, insanlar işgəncələrə məruz qalmışdır. Evlər talan edilmiş, kəndlər yandırılmış, dini və mədəni abidələr məhv edilmişdir. Şahid ifadələri və sonrakı araşdırmalar göstərir ki, insanlara qarşı qeyri-insani rəftar halları geniş yayılmışdı. Bu isə hadisələrin təsadüfi deyil, planlı və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Bu qırğınlar nəticəsində regionun demoqrafik xəritəsi ciddi şəkildə dəyişdi. Minlərlə ailə parçalandı, yaşayış məntəqələri boşaldı. Əhali arasında qorxu və qeyri-sabitlik uzun illər davam etdi. İnsanların doğma torpaqlarından zorla çıxarılması bölgədə sosial və iqtisadi həyatın dağılmasına səbəb oldu. Qırğınların miqyası müxtəlif tarixi sənədlər, arxiv materialları və arxeoloji tapıntılarla təsdiqlənir. Xüsusilə Quba kütləvi məzarlığı bu hadisələrin real sübutlarından biri kimi böyük əhəmiyyət daşıyır. Burada aşkar edilən insan qalıqları həmin dövrdə törədilmiş zorakılıqları əyani şəkildə nümayiş etdirir.
Dinc azərbaycanlıların qırğınında Bakı Sovetinin 6 min silahlı əsgəri, eyni zamanda “Daşnaksutyun” partiyasının 4 minlik silahlı dəstəsi iştirak etmişdir. Qırğın zamanı erməni silahlıları bolşeviklərin köməyi ilə azərbaycanlıların yaşadıqları məhəllələrə qəflətən basqınlar etmiş, uşaqdan böyüyədək hər kəsi qətlə yetirmişlər. Bu qanlı hadisələr təkcə bir xalqın deyil, bütövlükdə regionun çoxmillətli əhalisinin üzləşdiyi böyük humanitar fəlakət kimi yadda qalmışdır. Həmin dövrdə dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar misilsiz qəddarlıqla müşayiət olunmuşdur. Silahsız insanlar – uşaqlar, qadınlar və qocalar heç bir fərq qoyulmadan amansızcasına qətlə yetirilmişdir. İnsanlar yalnız etnik və dini mənsubiyyətlərinə görə hədəf alınmış, yaşayış yerləri mühasirəyə alınaraq yandırılmış, ailələr bütövlükdə məhv edilmişdir. Bu hadisələr insanlıq əleyhinə törədilmiş ağır cinayətlər kimi tarixə həkk olunmuşdur.
Faciənin ən ağrılı tərəflərindən biri onun yalnız azərbaycanlılara qarşı yönəlməməsi idi. Qırğınlar zamanı minlərlə ləzgi, yəhudi, rus, avar və talış milliyyətinə mənsub insanlar da eyni qəddarlıqla öldürülmüşdür. Bu fakt göstərir ki, baş verənlər sadəcə etnik qarşıdurma deyil, ümumilikdə dinc əhaliyə qarşı yönəlmiş genişmiqyaslı zorakılıq aktı olmuşdur.
Şahidlərin ifadələrinə və tarixi mənbələrə görə, insanlara qarşı son dərəcə qeyri-insani üsullarla işgəncələr verilmişdir. Bəzi hallarda insanlar diri-diri yandırılmış, kütləvi şəkildə qılıncdan və süngüdən keçirilmişdir. Bu cür vəhşiliklər cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinə vurulan ağır zərbə idi və uzun illər insanların yaddaşında qorxu və ağrı ilə yaşamışdır. Bununla yanaşı, maddi və mədəni irs də ciddi şəkildə məhv edilmişdir. Tarixi əhəmiyyətə malik binalar, milli memarlıq inciləri, məktəblər və xəstəxanalar dağıdılmış, Bakı və digər bölgələrdə yerləşən məscidlər və mədəni abidələr yandırılmış və ya yerlə-yeksan edilmişdir. Bu, təkcə insanların fiziki məhvi deyil, həm də onların tarixinin, kimliyinin və mədəniyyətinin silinməsinə yönəlmiş bir siyasət idi. Prezident İlham Əliyev 29 mart 2005 il-ci ildə 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü münasibətilə Azərbaycan xalqına müraciətində bu hadisələrin tarixi köklərinə toxunmuşdur: “Tarixi Azərbaycan torpaqları olan Qarabağ və Zəngəzura XIX əsrin əvvəllərindən başlayaraq erməni əhalisinin yerləşdirilməsi, demoqrafik vəziyyətin zorla dəyişdirilməsi, 1905, 1918-ci illərdə azərbaycanlı əhalini qorxutmaq və qovmaq məqsədi güdən kütləvi qırğınlar, 1920-ci illərdə Zəngəzurun Ermənistana verilməsi, 1948-1953-cü illərdə yüz minlərlə azərbaycanlının indiki Ermənistan ərazisindəki əzəli yurdlarından köçürülməsi xalqımıza qarşı erməni təcavüzünün qanlı səhifələridir”. Bu qanlı faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında yalnız bir tarixi hadisə kimi deyil, həm də milli yaddaşın, kimliyin və birliyin formalaşmasında mühüm rol oynayan acı bir dərs kimi qalır. Bu gün həmin hadisələrin qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilir, onların yaşadığı ağrı və itkilər unudulmamaq üçün gələcək nəsillərə ötürülür. Tarixin bu qaranlıq səhifəsinin öyrənilməsi və dünyaya çatdırılması, insanlığa qarşı törədilmiş bu cür cinayətlərin bir daha təkrarlanmaması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan xalqına qarşı müxtəlif dövrlərdə törədilmiş kütləvi qırğınların obyektiv şəkildə qiymətləndirilməsi və tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması müstəqillik dövründə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Bu baxımdan Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərman xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 1998-ci il martın 26-da imzalanan bu Fərman Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş soyqırımı hadisələrinə ilk dəfə olaraq dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsi baxımından tarixi sənəd hesab olunur. Fərmanın əsas məqsədi yalnız 1918-ci il Mart hadisələri deyil, ümumilikdə müxtəlif dövrlərdə azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilmiş zorakılıq və qırğınların sistemli şəkildə araşdırılması, onların beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və qurbanların xatirəsinin əbədiləşdirilməsi idi. Bu sənəd, eyni zamanda, Azərbaycan dövlətinin öz tarixinə, xalqının taleyinə və ədalətin bərpasına verdiyi önəmin bariz nümunəsidir. Bu gün də həmin Fərmanın ruhuna uyğun olaraq, 31 Mart faciəsinin qurbanları ehtiramla yad edilir, tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Bu gün 31 Mart Azərbaycan xalqı üçün həm matəm, həm də yaddaş günüdür. Bu faciənin unudulmaması, tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi hər bir vətəndaşın borcudur.

K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun PHŞ-nin Uşaq Bərpa Mərkəzinin Təsərrüfat bölmə müdiri Ağayev Nəbi Baba oğlu

01/04/2026

Gələcək nəsillər üçün mühüm dərs
Prezident İlham Əliyev: “1918-ci ilin mart-iyul aylarında erməni quldur dəstələri Azərbaycanın demək olar ki, bütün ərazilərində dinc əhaliyə qarşı soyqırımı törətmişlər”
31 mart tarixi Azərbaycanda hər il faciəvi və eyni zamanda ibrətamiz bir gün kimi qeyd olunur. Bu gün 1918-ci il Mart hadisələri zamanı azərbaycanlı dinc əhaliyə qarşı törədilmiş kütləvi qırğınların xatirəsinə həsr olunmuşdur. Bu hadisələr XX əsrin əvvəllərində regionda baş verən siyasi qarışıqlıq, hakimiyyət uğrunda mübarizə və etnik qarşıdurmalar fonunda baş vermişdir. 1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş Oktyabr inqilabı nəticəsində imperiya dağılmış, onun tərkibində olan ərazilərdə hakimiyyət boşluğu yaranmışdı. Bu boşluq müxtəlif siyasi qüvvələrin, o cümlədən bolşeviklərin və millətçi silahlı dəstələrin fəallaşmasına səbəb oldu. Bakı şəhərində hakimiyyət əsasən bolşeviklərin və erməni daşnak silahlı birləşmələrinin əlində idi.
1918-ci ilin mart ayının son günlərində Bakı şəhərində vəziyyət gərginləşdi. Bakı Soveti rəhbərliyi altında olan silahlı qüvvələr şəhərdə yaşayan azərbaycanlı əhaliyə qarşı genişmiqyaslı hücumlara başladılar. Bu hadisələr tarixə “Mart qırğınları” kimi daxil olmuşdur. Qısa müddət ərzində Bakı şəhərində minlərlə dinc sakin qətlə yetirildi. Evlər yandırıldı, məscidlər və digər dini abidələr dağıdıldı. İnsanlar yalnız etnik və dini mənsubiyyətlərinə görə hədəf alınırdı. Faciə yalnız Bakı ilə məhdudlaşmadı. Qırğınlar Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrinə yayıldı. Şamaxı – şəhər demək olar ki, tamamilə dağıdılmış, minlərlə insan öldürülmüşdür. Quba – burada kütləvi məzarlıqlar sonradan aşkarlanmış və qırğınların miqyası sübut edilmişdir. Salyan və Lənkəran – bölgələrdə də dinc əhali amansız şəkildə qətlə yetirilmişdir. Bu ərazilərdə qadınlar, uşaqlar və yaşlılar xüsusi qəddarlıqla öldürülmüş, insanlara işgəncələr verilmiş, bəzən onların bədən üzvləri kəsilmiş və fiziki qüsurlar yetirilmişdir.
Mart-aprel aylarında baş verən hadisələr sırf hərbi əməliyyat xarakteri daşımırdı. Bu, sistemli şəkildə həyata keçirilən etnik təmizləmə siyasəti idi. Qırğınlar zamanı dinc əhali məqsədli şəkildə hədəf alınmışdır. İnsanlara qarşı qeyri-insani işgəncələr tətbiq olunmuşdur. Mədəni və dini irs məhv edilmişdir. Yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilmişdir. Bu faktlar hadisələrin sadəcə qarşıdurma deyil, planlı qırğın olduğunu göstərir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu hadisələrə dövlət səviyyəsində hüquqi qiymət verilmişdir. 1998-ci ildə Heydər Əliyev tərəfindən 31 mart “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan edilmişdir. Bu qərar tarixi həqiqətlərin tanıdılması və qurbanların xatirəsinin əbədiləşdirilməsi baxımından mühüm addım olmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyev bu soyqırımı haqqında demişdir: “1998-ci ildən başlayaraq hər il 31 mart azərbaycanlıların soyqırımı günü kimi dövlət səviyyəsində qeyd olunur. Həmin gün soyqırımı qurbanlarının anma tədbirləri keçirilir, dünya ictimaiyyətinin diqqəti xalqımıza qarşı aparılan cinayətkar siyasətə cəlb olunur. Həm də qeyd olunmalıdır ki, xalqımıza qarşı yeridilmiş soyqırımı siyasətinin uzun tarixi olsa da, bu barədə əsl həqiqətlər yalnız Azərbaycan rəhbərliyinin qətiyyəti sayəsində son illərdə dünya ictimai fikrinə çatdırılmağa başlamışdır. Bu işdə Azərbaycan vətəndaşlarının, ictimaiyyətin, xarici ölkələrdəki azərbaycanlı icmalarının üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Xalqımıza qarşı törədilmiş soyqırımı haqqında həqiqətləri real faktlar, dəlillər əsasında dünya dövlətlərinə, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlara çatdırmaq, saxta erməni təbliğatı nəticəsində formalaşmış yalan təsəvvürləri dəyişdirmək, ona hüquqi-siyasi qiymət verdirmək nə qədər çətin olsa da, şərəfli və müqəddəs bir iş kimi bu gün də, gələcəkdə də davam etdirilməlidir. Bu, soyqırımı qurbanlarının xatirəsi qarşısında indiki nəslin müqəddəs borcudur”.
2007-ci ildə Quba kütləvi məzarlığı aşkar edilmişdir. Bu məzarlıq 1918-ci il hadisələrinin canlı sübutu hesab olunur. Burada yüzlərlə insanın qalıqları tapılmış, onların zorakılıqla öldürüldüyü müəyyən edilmişdir. Bu tapıntı tarixçilər üçün mühüm dəlil rolunu oynayır. Məzarlıqdan tapılan insanların cəsədləri üzərində tibbi ekspertiza, antropoloji araşdırmalar aparıldı. Məzarlıqda 500-dək insan kəlləsi vardı. Onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara aid idi. Bu adamların 1918-ci ildə ermənilərin Qubada törətdiyi soyqırımı qurbanları olduğu sübuta yetirildi. Bu həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycan xalqının gələcək nəsillərinin milli yaddaşının qorunması və soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 30 dekabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə Quba şəhərində “Soyqırımı memorial kompleksi“nin yaradılmasına qərar vermişdir. Memorial kompleks 2012-2013-cü illərdə Quba şəhərində Qudyalçayın sol sahilində inşa edilmiş və 2013-cü il sentyabrın 18-də açılmışdır. Kompleksin ümumi sahəsi 3,5 hektardır və 5 hissədən ibarətdir.
Prezident İlham Əliyev Soyqırımı memorial kompleksinin açılışı zamanı demişdir: “1918-ci ilin mart-iyul aylarında erməni quldur dəstələri Azərbaycanın demək olar ki, bütün ərazilərində dinc əhaliyə qarşı soyqırımı törətmişlər. Beş ay ərzində 50 mindən çox soydaşımız erməni faşizminin qurbanı olmuşdur. Bakıda, Qubada, Şamaxıda, Qusarda, İrəvanda, Naxçıvanda, Zəngəzurda, Qarabağda, Lənkəranda, demək olar ki, bütün Azərbaycan torpaqlarında bizə qarşı soyqırımı törədilmişdir... Bakı soyqırımı, Quba soyqırımı, İkinci Dünya müharibəsində erməni faşizminin törətdiyi cinayətlər və keçən əsrin sonlarında növbəti dəfə erməni faşizminin təzahürləri Azərbaycan tarix elmində geniş şəkildə tədqiq edilməlidir”.
31 Mart hadisələri Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış faciələrdən biridir. Bu hadisələr təkcə keçmişin ağrılı səhifəsi deyil, həm də gələcək nəsillər üçün mühüm dərsdir. Tarixi həqiqətlərin öyrənilməsi və dünyaya çatdırılması bu cür faciələrin təkrarlanmaması üçün vacibdir. Bu gün Azərbaycan xalqı həmin hadisələrdə həyatını itirmiş minlərlə günahsız insanın xatirəsini ehtiramla yad edir və onların ruhuna dualar oxuyur.

Rüstəmova Aybəniz Vilayət qızı, Avrasiya universitetinin Humanitar fənlər və regionşünaslıq kafedrasının müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

17/02/2026

Azərbaycanın artan enerji ixrac potensialı
Prezident İlham Əliyev: “Hazırda Azərbaycanın energetika sahəsində ixrac potensialı 2 giqavata bərabərdir və bu göstərici yaxın illərdə artacaq”
Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında diplomatik münasibətlər qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanır. İki ölkə arasında əlaqələr müstəqillik dövründə formalaşaraq, zamanla strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. Hər iki dövlət beynəlxalq münasibətlərdə suverenlik, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərini əsas götürür. Bu ortaq mövqe siyasi dialoqun möhkəm təməlini təşkil edir və ikitərəfli münasibətlərin davamlı inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanın yerləşdiyi geostrateji mövqe onu Şərq ilə Qərb arasında mühüm nəqliyyat qovşağına çevirir. Serbiya isə Cənub-Şərqi Avropada tranzit və logistika baxımından əhəmiyyətli mövqeyə malikdir. Nəqliyyat dəhlizləri və logistika layihələri sahəsində əməkdaşlıq regional iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirə və ticarət əlaqələrini daha da inkişaf etdirə bilər. Bu istiqamətdə birgə təşəbbüslər iki ölkənin strateji rolunu artırır. İkitərəfli münasibətlər yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır. Humanitar və mədəni əməkdaşlıq da əlaqələrin vacib tərkib hissəsidir. Təhsil, mədəniyyət, turizm və idman sahələrində qarşılıqlı proqramlar xalqlar arasında yaxınlaşmanı gücləndirir. Mədəni tədbirlər və qarşılıqlı səfərlər ictimai diplomatiyanın inkişafına töhfə verir və münasibətlərin sosial bazasını möhkəmləndirir.
Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlər qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanır. Strateji tərəfdaşlıq modeli siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Gələcəkdə birgə investisiya layihələrinin artırılması, enerji və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, həmçinin beynəlxalq platformalarda koordinasiyanın davam etdirilməsi ikitərəfli münasibətlərin daha da güclənməsinə xidmət edəcək.
2026-cı il fevralın 15-də Prezident İlham Əliyevin Serbiya Respublikasına səfəri çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Serbiya münasibətlərində energetika sahəsinin strateji əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Prezidentin bəyanatı göstərdi ki, iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığı artıq sadəcə təchizat səviyyəsində deyil, çoxşaxəli və uzunmüddətli tərəfdaşlıq formatında inkişaf edir. Azərbaycan bir müddət əvvəl Serbiyaya təbii qaz ixracına başlayıb. Bu addım Serbiyanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı tərəflər qaz ixracının həcminin artırılması barədə razılığa gəldilər ki, bu da əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində konkret və praktik addımdır. Serbiya ixrac edilən Azərbaycan qazını elektrik enerjisinə çevirərək həm daxili bazarın tələbatını ödəmək, həm də gələcəkdə ixrac imkanlarını artırmaq niyyətindədir. Bu model enerji zəncirinin daha səmərəli qurulmasına və əlavə iqtisadi dəyərin yaradılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, qazdan istifadə etməklə daha təmiz elektrik enerjisinin əldə olunması ekoloji baxımdan da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, hazırda Azərbaycanın energetika sahəsində ixrac potensialı 2 giqavata bərabərdir və bu göstərici yaxın illərdə artacaq. Azərbaycan yalnız ənənəvi enerji resursları ilə deyil, eyni zamanda bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələrlə də öz ixrac imkanlarını genişləndirir. Ölkədə günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi sürətlə davam edir. 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücünün əldə olunması planlaşdırılır. Bu, Azərbaycanın enerji balansında əhəmiyyətli dönüş yaradacaq və ixrac yönümlü strategiyanı daha da gücləndirəcək. Əldə olunacaq əlavə gücün böyük hissəsinin ixraca yönəldilməsi Azərbaycanın regional və qlobal enerji bazarındakı rolunu daha da artıracaq.
Energetika əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də bərpaolunan enerji sahəsində birgə fəaliyyət imkanlarıdır. Azərbaycan bu sahədə geniş təcrübə və investisiya potensialına malikdir. Serbiya isə Avropa məkanında yerləşməsi və enerji bazarına inteqrasiya imkanları ilə cəlbedici tərəfdaşdır. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində texnologiya mübadiləsi, birgə investisiya layihələri və enerji infrastrukturu sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət perspektivləri mövcuddur. Yaşıl enerji sahəsində tərəfdaşlıq iki ölkənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirməklə yanaşı, Avropa bazarına çıxışı da asanlaşdıra bilər.
Artan ixrac potensialı yeni və daha genişhəcmli transmissiya imkanlarının yaradılmasını zəruri edir. Elektrik enerjisinin və qazın Avropa bazarlarına təhlükəsiz və fasiləsiz çatdırılması üçün müasir infrastruktur layihələri əsas prioritetlərdən biridir. Azərbaycanın əsas ixrac istiqamətinin Avropa məkanı olması bu məsələyə xüsusi strateji məzmun verir. Yeni enerji güclərinin formalaşması ilə paralel olaraq, ötürücü xətlərin və regional enerji dəhlizlərinin genişləndirilməsi vacib olacaq. Bu, həm Azərbaycan, həm də tərəfdaş ölkələr üçün uzunmüddətli sabitlik və iqtisadi gəlir təmin edə bilər.
Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı energetika sahəsində səsləndirilən bəyanatlar iki ölkə arasında əməkdaşlığın strateji xarakter daşıdığını göstərir. Qaz ixracının artırılması, elektrik enerjisi istehsalında əməkdaşlıq, bərpaolunan enerji layihələri və yeni transmissiya imkanlarının yaradılması Azərbaycan–Serbiya tərəfdaşlığını keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxarır. 2032-ci ilə qədər planlaşdırılan əlavə 8 giqavat enerji gücü Azərbaycanın qlobal enerji bazarındakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Bu isə həm Serbiya, həm də Avropa məkanı üçün yeni imkanlar açacaq və qarşılıqlı faydalı, uzunmüddətli enerji əməkdaşlığının əsasını təşkil edəcək.
Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlərin yeni mərhələsi göstərir ki, tərəflər qlobal və regional çağırışlar fonunda bir-birinə etibarlı tərəfdaş kimi yanaşır. Açıq-aydın planların mövcudluğu isə əməkdaşlığın davamlı və məqsədyönlü xarakter daşıdığını sübut edir. Siyasi həmrəylik, iqtisadi inteqrasiya, energetika və nəqliyyat sahələrində genişlənən tərəfdaşlıq Azərbaycan–Serbiya münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırır. Bu əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə dəstəyə və praqmatik maraqlara əsaslanır. Məhz bu prinsiplər isə iki ölkə arasında uzunmüddətli və dayanıqlı tərəfdaşlığın əsas təminatıdır.
Nurullayeva Zenfira İslam qızı
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Address

Https://goo. Gl/maps/a84YLiUK4Pm7SkHj 9
Muganly

Telephone

+994516014412

Website

http://vetennamine.az/

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Az Qməvşaib Biləsuvar posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Az Qməvşaib Biləsuvar:

Az Qməvşaib Biləsuvar

06/05/2026

06/05/2026

01/04/2026

01/04/2026

17/02/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Category