22/08/2026
Möhkəmlənən strateji tərəfdaşlıq və yeni əməkdaşlıq imkanları
İki qardaş ölkə – Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər ortaq tarixə, mədəniyyətə, dilə və mənəvi dəyərlərə, xalqlarımızın əsrlər boyu qoruyub saxladığı birlik, həmrəylik və qarşılıqlı rəğbətə əsaslanır.Bu möhkəm tarixi-mənəvi bünövrə dövlətlərarası əlaqələrin inkişafı üçün etibarlı zəmin yaradıb.
Son illərdə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri dinamik inkişaf edərək keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Dövlət başçılarının siyasi iradəsi, qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi və xalqlarımız arasında mövcud olan möhkəm dostluq münasibətləri iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə genişlənməsinə mühüm töhfə verir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişaf perspektivləri baxımından mühüm siyasi mesajlar ehtiva edir. Dövlət başçısının fikirləri bir daha göstərir ki, Azərbaycanla Özbəkistan arasında münasibətlər artıq yalnız tarixi-mədəni yaxınlıq və qardaşlıq hissləri ilə məhdudlaşmır.
Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında formalaşan münasibətlər siyasi müttəfiqliyin iqtisadi, enerji, nəqliyyat, humanitar və regional əməkdaşlıqla tamamlandığı çoxşaxəli tərəfdaşlıq modelidir. Bu modelin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, ikitərəfli əlaqələr həm xalqlarımızın tarixi və mədəni yaxınlığına, həm də müasir dövlət maraqlarının üst-üstə düşməsinə əsaslanır.
Dövlət başçılarının siyasi iradəsi bu möhkəm təməli konkret müqavilələr, institusional mexanizmlər və birgə layihələrlə daha da möhkəmləndirir. Başqa sözlə, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində qardaşlıq hissləri artıq konkret dövlət siyasəti və uzunmüddətli strateji əməkdaşlıq mexanizmləri ilə tamamlanır.
Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi də siyasi dialoqun dinamik inkişafının mühüm göstəricisidir. Son beş ildə həyata keçirilən 15 yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfər iki ölkə arasında siyasi münasibətlərin yüksək tempdə inkişaf etdiyini göstərir.
2024-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana, 2025-ci ildə isə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfərləri zamanı imzalanmış sənədlər, o cümlədən Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə iki ölkə arasındakı münasibətlərin hüquqi-siyasi bazasını daha da gücləndirib.
2023-cü ildə yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə Azərbaycan və Özbəkistan arasında yüksək səviyyəli siyasi dialoqun institusional əsaslarını möhkəmləndirən mühüm mexanizmlərdən biridir. Bu platforma iki ölkənin strateji əməkdaşlığının prioritet istiqamətlərini müəyyənləşdirmək və əldə olunan razılaşmaların icrasını əlaqələndirmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsi iqtisadi əlaqələrin inkişafına da ciddi təsir göstərir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsinin artması, investisiya əməkdaşlığının genişlənməsi və birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi iqtisadi tərəfdaşlığın getdikcə daha sistemli xarakter aldığını göstərir.
2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması, 2026-cı ilin yanvar–may aylarında isə daha 33 faiz yüksəlməsi müsbət dinamikanın mühüm göstəricisidir.
Bu rəqəmlər Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əlaqələrin yalnız ticarət mübadiləsi ilə məhdudlaşmadığını göstərir. İki ölkə getdikcə daha çox birgə istehsal, investisiya, sənaye kooperasiyası və texnoloji əməkdaşlıq modelinə keçir. Bu isə münasibətlərin iqtisadi əsaslarını daha da möhkəmləndirərək onları uzunmüddətli xarakterə gətirir.
Azərbaycan və Özbəkistanın sənaye potensialının, investisiya imkanlarının və nəqliyyat-logistika üstünlüklərinin bir-birini tamamlaması gələcəkdə yeni birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Qarşılıqlı investisiyaların artması isə iqtisadi əlaqələrin daha dayanıqlı və şaxələndirilmiş xarakter almasına xidmət edir.
Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirakı ikitərəfli münasibətlərin mənəvi-siyasi mahiyyətini nümayiş etdirən xüsusi istiqamətlərdən biridir.
Bu iştirak yalnız iqtisadi və ya infrastruktur layihəsi kimi qiymətləndirilə bilməz. Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi dəstək qardaş ölkənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə münasibətinin, siyasi mövqeyinin və həmrəyliyinin konkret ifadəsidir.
Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin yaradılması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Layihə iki xalq arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin yalnız siyasi bəyanatlarda deyil, konkret əməli fəaliyyətlərdə də öz əksini tapdığını nümayiş etdirir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq da yeni məzmun qazanır. Neft-qaz sektorunda mövcud əməkdaşlıq artıq praktiki nəticələrlə müşayiət olunur. Bununla yanaşı, qarşıdakı dövr üçün daha böyük perspektivlərdən biri yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.
Bu proses Azərbaycanın yalnız ənənəvi enerji ixracatçısı kimi deyil, eyni zamanda enerji tranziti və yaşıl enerji bağlantılarının əsas iştirakçılarından biri kimi mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə imkan yarada bilər.
Beləliklə, enerji sahəsində əməkdaşlıq iki ölkənin ikitərəfli münasibətləri çərçivəsindən çıxaraq daha geniş regional enerji təhlükəsizliyi və enerji bağlantıları kontekstində əhəmiyyət qazanır.
Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də nəqliyyat və logistika sahəsidir. Azərbaycanın Şərqlə Qərbi birləşdirən əsas nəqliyyat marşrutları üzərində yerləşməsi, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi və nəqliyyat mərkəzlərindən biri olması iki ölkənin bu sahədə əməkdaşlığını strateji əhəmiyyətli edir.
2025-ci ildə iki ölkə arasında tranzit daşımalarının 1,4 milyon tona çatması və 2026-cı ilin ilk yarısında artımın davam etməsi Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin getdikcə yüksəldiyini göstərir.
Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat imkanları ilə Özbəkistanın regiondakı mövqeyinin uzlaşdırılması yeni logistika marşrutlarının inkişafı üçün geniş perspektivlər açır.
Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığına yalnız ikitərəfli münasibətlər kontekstində yanaşmaq kifayət deyil. Bakı–Daşkənd xətti Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiyanı birləşdirən daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi xəttin mühüm elementinə çevrilir.
İqtisadi, siyasi və nəqliyyat əməkdaşlığı ilə yanaşı, mədəni-humanitar əlaqələr də Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Çünki iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın dayanıqlığını təmin edən əsas amillərdən biri xalqların bir-birinə olan tarixi və mənəvi yaxınlığıdır.
Azərbaycan və Özbəkistanın mədəniyyət günləri, Şuşa Günləri, elmi və ədəbi tədbirlər, təhsil proqramları, qarşılıqlı nümayəndə heyətlərinin səfərləri xalqlarımız arasında birbaşa əlaqələri daha da genişləndirir.
Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetinin Nizami Gəncəvinin adını daşıması, Bakıda “Özbəkistan” parkının salınması iki xalqın ortaq mədəni irsə verdiyi dəyərin simvolik ifadələrindəndir.
Bu cür layihələr göstərir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində mədəniyyət yalnız humanitar əməkdaşlıq sahəsi deyil, eyni zamanda xalqlar arasında qarşılıqlı etimadı və uzunmüddətli tərəfdaşlığı gücləndirən mühüm amildir.
Azərbaycan və Özbəkistanın Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal mövqeyi də ikitərəfli münasibətlərin regional və beynəlxalq əhəmiyyətini artırır. Özbəkistanın Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna qoşulması ortaq tarixi və mədəni irsin qorunması baxımından mühüm addım olmaqla yanaşı, türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin daha da dərinləşməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı isə Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında regionlararası əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar formalaşdırır. Beləliklə, Bakı–Daşkənd münasibətləri yalnız iki ölkənin ikitərəfli əməkdaşlığı baxımından deyil, bütövlükdə Türk dünyasının siyasi və iqtisadi inteqrasiyası baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini də aydın şəkildə ortaya qoyur. Formalaşan əməkdaşlıq modelinin siyasi dayaqlarını qarşılıqlı etimad və siyasi iradə, iqtisadi əsaslarını investisiya və istehsal əməkdaşlığı, geoiqtisadi dayaqlarını nəqliyyat və enerji layihələri, mənəvi əsaslarını isə ortaq türk irsi təşkil edir.
Bakı ilə Daşkənd arasında qurulan bu yeni münasibətlər modeli həm iki ölkənin milli maraqlarına, həm də bütövlükdə regionda sülhün, sabitliyin, iqtisadi inkişafın və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
