14/08/2026
Naxcıvan regional iqtisadi mərkəzlərdən birinə çevrilir
Prezident İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri zamanı Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə muxtar respublikanın qarşıdakı inkişaf mərhələsinin əsas konturlarını müəyyənləşdirən mühüm siyasi mesajlarla zəngin oldu. Müsahibənin diqqət çəkən xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Naxçıvanın gələcəyi yalnız ayrı-ayrı layihələrin icrası kontekstində deyil, təhlükəsizlik, enerji, sənaye, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, turizm, mədəni irs və idarəetməni əhatə edən vahid inkişaf konsepsiyası çərçivəsində təqdim edildi. Prezidentin sözlərindən aydın görünür ki, Naxçıvan artıq yalnız mövcud problemlərin həll edildiyi bir region kimi deyil, Azərbaycanın gələcək iqtisadi və strateji imkanlarının mühüm dayaqlarından biri kimi nəzərdən keçirilir.
Bu yanaşmanın ilk və əsas dayağı təhlükəsizlikdir. Naxçıvanın coğrafi xüsusiyyətləri, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru bağlantısının olmaması və regionun strateji mövqeyi burada müdafiə potensialının daim gücləndirilməsini zəruri edir. Prezidentin müsahibəsində Əlahiddə Ordunun yaradılması, müasir hərbi texnika ilə təchizat və yeni komando qüvvələrinin formalaşdırılması xüsusi vurğulandı. Bununla verilən mesaj aydındır: Naxçıvanın inkişafının əsas şərti onun etibarlı təhlükəsizlik mühitinin təmin edilməsidir. Bu təhlükəsizlik çərçivəsi həm də regionun iqtisadi potensialının tam reallaşdırılması üçün zəmin yaradır.
Müsahibənin mühüm istiqamətlərindən biri enerji təhlükəsizliyi və Naxçıvanın gələcəkdə enerji ixrac edən mərkəzə çevrilməsi perspektividir. Hazırda muxtar respublikanın generasiya gücünün təxminən 200 meqavat olduğu bildirildi və 300 meqavatlıq yeni istilik elektrik stansiyasının tikintisinin başlanması bu potensialı əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Bununla yanaşı, 50 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının yaradılması, 600 hektardan artıq ərazidə yeni Günəş elektrik stansiyalarının planlaşdırılması, Tivi kəndində su elektrik stansiyası layihəsi və ən azı 100 meqavatlıq batareya saxlanc qurğusunun yaradılması Naxçıvanın enerji sisteminin yeni mərhələyə keçəcəyini göstərir. Əsas məsələ isə artıq yalnız enerji ilə təminat deyil, gələcəkdə bu enerjinin Türkiyəyə, İrana və daha geniş coğrafiyaya ixrac edilməsidir.
Enerji siyasətinin sənaye siyasəti ilə paralel aparılması Naxçıvanın iqtisadi modelində mühüm dəyişiklik yarada bilər. Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması iş yerlərinin artırılması, yerli istehsalın genişləndirilməsi və muxtar respublikanın iqtisadi aktivliyinin yüksəldilməsi üçün yeni imkanlar açacaq. Burada diqqət çəkən digər məqam kənd təsərrüfatının inkişafıdır. Suvarma layihələri, artezian quyularının qazılması və müasir suvarma sistemlərinin qurulması kənd təsərrüfatı üçün istifadə olunmayan torpaqların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsinə imkan verə bilər. Beləliklə, sənaye və aqrar sektorun paralel inkişafı Naxçıvan iqtisadiyyatının daha şaxələndirilmiş strukturunun formalaşmasına xidmət edəcək.
Sosial və şəhər infrastrukturu da bu inkişaf modelinin mühüm hissəsidir. DOST və “ASAN xidmət” mərkəzlərinin fəaliyyəti dövlət xidmətlərinin əlçatanlığını artırdığı kimi, yeni elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi Naxçıvan şəhərinin nəqliyyat sisteminin müasirləşdirilməsi istiqamətində atılmış addımdır. Bundan əlavə, rayonlararası və şəhərlərarası nəqliyyat üçün 217 müasir avtobusun alınması, 420 kilometr müxtəlif kateqoriyalı yolun tikintisi və əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu layihələr yalnız infrastruktur məsələsi deyil; onlar regionda insanların gündəlik həyat keyfiyyətinə, iqtisadi fəallığa və yaşayış məntəqələrinin bir-biri ilə əlaqəsinə birbaşa təsir göstərəcək.
Naxçıvanın inkişaf modelində tarix, mədəniyyət və turizm də iqtisadi və sosial layihələrlə eyni səviyyədə nəzərdən keçirilir. Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, tarixi-mədəni abidələrin konservasiyası və Əcəmi Naxçıvaninin xatirəsinə abidənin ucaldılması milli-mədəni irsin qorunmasına yönəlmiş siyasətin davamıdır. Eyni zamanda, Naxçıvanın zəngin təbiəti, tarixi abidələri və müalicəvi imkanları turizm üçün böyük potensial yaradır. Yeni beşulduzlu hotelin tikintisinə başlanılması da bu sahənin inkişafına daha ciddi yanaşmanın göstəricisidir. Turizm infrastrukturunun genişləndirilməsi Naxçıvanın iqtisadiyyatına xidmət sektorunun daha böyük töhfə verməsinə şərait yarada bilər.
Bütün bu istiqamətləri birləşdirən əsas xətt isə idarəetmə modelinin təkmilləşdirilməsidir. Prezidentin vurğuladığı kimi, Naxçıvanda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq edilən Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi modeli həyata keçirilir. Burada məqsəd muxtar respublikanın statusunu dəyişmək deyil, idarəetmənin səmərəliliyini artırmaq, layihələrin icrasını sürətləndirmək və müxtəlif sahələr üzrə fəaliyyətləri vahid strategiya çərçivəsində əlaqələndirməkdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun inkişaf təcrübəsinin Naxçıvana uyğunlaşdırılması bu baxımdan yeni idarəetmə fəlsəfəsinin formalaşmasından xəbər verir.
Nəticə etibarilə, 11 avqust müsahibəsi Naxçıvanın gələcəyinə dair ayrı-ayrı vədlərin deyil, genişmiqyaslı inkişaf strategiyasının təqdimatı kimi qiymətləndirilə bilər. Təhlükəsizlikdən enerjiyə, sənayedən kənd təsərrüfatına, nəqliyyatdan turizmə, mədəni irsdən idarəetməyə qədər bütün istiqamətlər bir-birini tamamlayan vahid sistem təşkil edir. Əgər nəzərdə tutulan layihələr ardıcıl və səmərəli şəkildə həyata keçirilərsə, Naxçıvan yalnız Azərbaycanın digər bölgələri ilə inkişaf fərqini aradan qaldıran deyil, həm də enerji istehsal edən, yük və nəqliyyat axınlarını qəbul edən, yeni sənaye və xidmət sahələri yaradan regional iqtisadi mərkəzlərdən birinə çevrilə bilər.
Rafiq ODAY, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri, Əməkdar jurnalist