26/08/2026
26 Avqust – Laçın şəhəri günü: Zəfərdən Böyük Qayıdışa
26 avqust Laçın şəhərinin tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdən biridir. 1923-cü ildə Abdallar yaşayış məntəqəsinə Laçın adı verilməsi və şəhər statusu alması ilə başlayan şəhər tarixinin sonrakı mərhələsində Laçın Azərbaycanın strateji əhəmiyyətli yaşayış məntəqələrindən birinə çevrilib. 1930-cu ildə Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi yaradılması ilə şəhər rayonun inzibati mərkəzi olub. 1835 kvadratkilometr əraziyə malik rayon zəngin meşələri, yaylaqları, dağları və su ehtiyatları ilə seçilir. Bu gün isə Laçın təkcə zəngin tarixi və təbii sərvətləri ilə deyil, işğaldan sonra həyata keçirilən böyük qayıdış və quruculuq prosesinin miqyası ilə də Azərbaycanın diqqətçəkən şəhərlərindən biridir.
Laçının tarixində ən ağır səhifə 1992-ci il mayın 18-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi ilə bağlıdır. İşğal nəticəsində rayon əhalisi doğma torpaqlarından didərgin salınıb, yüzlərlə insan həlak olub və itkin düşüb, şəhərin və rayonun sosial, mədəni və iqtisadi infrastrukturu dağıdılıb. Tarixi və mədəni irsə qarşı törədilən vandalizm nəticəsində çoxsaylı abidələr, məktəblər, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri məhv edilib. Laçının işğalı həm də Ermənistanla keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti arasında coğrafi bağlantının yaradılması baxımından Azərbaycanın təhlükəsizliyi və ərazi bütövlüyü üçün ağır nəticələr doğurub.
2020-ci il Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər Laçının da taleyində dönüş nöqtəsi yaratdı. Üçtərəfli bəyanata əsasən, 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana qaytarıldı. 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Məhz bu tarix Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Laçın şəhəri günü kimi müəyyənləşdirildi. Bununla Laçının azadlığı ilə bağlı tarixi gün dövlət səviyyəsində əlamətdar gün statusu qazandı. Azadlıqdan sonra başlayan proses isə yalnız ərazilərin bərpası deyil, Laçının müasir və dayanıqlı şəhər kimi yenidən qurulması mərhələsinə çevrildi.
Bu gün Laçında həyata keçirilən quruculuq işləri şəhərin gələcək inkişaf modelinin bütün istiqamətlərini əhatə edir. 2025-ci ildə təsdiqlənən Laçın şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Plan şəhərin müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında inkişafını nəzərdə tutur. Burada “15 dəqiqəlik şəhər” konsepsiyasının tətbiqi sakinlərin gündəlik tələbat obyektlərinə, sosial xidmətlərə və istirahət məkanlarına rahat çıxışını təmin etməyə hesablanıb. Şəhərdə yaşayış evləri, məktəblər, xəstəxana, peşə təhsili müəssisələri, mədəniyyət və turizm obyektləri, Memorial Park və digər sosial infrastruktur yaradılır. Artıq Laçında 1000-dən çox yaşayış evi tikilib və bərpa edilib, şəhərdə yüzlərlə ailənin məskunlaşması təmin olunub.
Laçının yenidən qurulmasında mühüm istiqamətlərdən biri yaşıl enerji və müasir infrastruktur layihələridir. Rayonda ümumi gücü 65,5 MVt olan və illik 194 milyon kilovat-saat elektrik enerjisi istehsal etmək potensialına malik su elektrik stansiyalarının yaradılması nəzərdə tutulur. 2026-cı il iyulun 11-də Hoçaz çayı üzərində yeni su elektrik stansiyalarının açılışı ilə Laçının elektrik tələbatının 8-10 MVt həcmində tamamilə yaşıl enerji hesabına qarşılanması mümkün olub. Artıq enerji ölkənin ümumi enerji sisteminə ötürülür. Eyni zamanda, “Həkəriçay” su anbarının təməlqoyma mərasiminin keçirilməsi Laçının yalnız enerji deyil, regionun su təminatında da strateji mərkəzə çevriləcəyini göstərir. Layihənin reallaşması nəticəsində bir neçə rayonun yüz minlərlə sakininin içməli su təminatına mühüm töhfə veriləcək.
Laçının iqtisadi potensialının bərpası da şəhərin yeni inkişaf modelinin əsas istiqamətlərindəndir. “Laçın Aqro-Sənaye Parkı”nda müxtəlif istehsal və emal müəssisələrinin yaradılması nəzərdə tutulur. Mebel, yüngül və yeyinti sənayesi, balıqçılıq, tekstil və digər sahələr üzrə fəaliyyət göstərən müəssisələr həm iqtisadi fəallığı artırır, həm də yerli sakinlərin məşğulluğuna imkan yaradır. “LATIFA” Laçın tikiş fabriki, “PIRSHAGHI” ayaqqabı fabrikinin Laçın filialı, mebel fabriki və digər istehsal sahələri artıq bu prosesin praktiki nəticələridir. Turizm istiqamətində də mühüm layihələr həyata keçirilir. “Laçın” İstirahət Kompleksi, Həkəri çayı ətrafında yaradılan istirahət zonaları və inşası davam edən kanat yolu şəhərin turizm potensialının gələcəkdə daha geniş istifadəsinə imkan verəcək.
Laçının dirçəlişi, ilk növbədə, onun sakinlərinin doğma torpaqlarına qayıdışı ilə tamamlanır. 2023-cü il mayın 28-dən başlayan Böyük Qayıdış çərçivəsində Laçın şəhərinə, Zabux, Sus və Bəylik kəndlərinə yüzlərlə ailə köçürülüb. Yeni yaşayış məhəllələri, məktəblər, uşaq bağçaları, tibb və inzibati obyektlər, yollar, rabitə və kommunal infrastruktur sakinlərin rahat və təhlükəsiz həyatının təmin olunmasına xidmət edir. Zabux və Bəylikdə yaşıl enerji sistemlərinin tətbiqi, Sus kəndində müasir sosial infrastrukturun yaradılması kəndlərin də yeni inkişaf modelinə uyğun qurulduğunu göstərir. Beləliklə, Laçında Böyük Qayıdış sadəcə insanların öz doğma yurdlarına qayıtması deyil, həmin ərazilərdə yeni həyatın bütün imkanları ilə bərpasıdır.
Laçının bu günkü siması Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərə səfərləri zamanı müəyyənləşdirilən inkişaf strategiyasının ardıcıl nəticəsidir. 2021-ci ildən başlayaraq Laçında enerji, yol, hava nəqliyyatı, su təsərrüfatı, yaşayış, sənaye, təhsil, turizm və digər sahələr üzrə çoxsaylı layihələr həyata keçirilib. 2025-ci ildə Laçın Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi şəhərin regional əhəmiyyətini daha da artırıb. Laçının 2025-ci ildə MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi isə şəhərin yalnız quruculuq və iqtisadi potensialının deyil, mədəni əhəmiyyətinin də beynəlxalq səviyyədə diqqətə çatdırılmasına imkan yaradıb. Bu gün Laçın işğalın ağır izlərini öz üzərindən silərək yeni həyatın, quruculuğun və Böyük Qayıdışın rəmzinə çevrilir. 26 Avqust – Laçın şəhəri günü də məhz bu tarixi yolun, Zəfərin və dirçəlişin simvolu kimi qeyd olunur.
Xavər Əhmədova, Sumqayıt şəhəri, 33 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi, "Tərəqqi" medallı