04/08/2026
31 İyul Bəyanatı: Bakı və Bişkek Arasında Yeni Geosiyasi İnteqrasiyanın Kodları.
31 iyul 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Qırğızıstan Respublikasının Prezidenti Sıdır Japarovun birgə bəyanatı yalnız ikitərəfli diplomatiyanın növbəti mərhələsi deyil, həm də Mərkəzi Asiya və Güney Qafqaz regionlarının geosiyasi xəritəsində yeni güc balansının formalaşmasını göstərən mühüm sənəddir. Liderlərin verdiyi ismarışları diqqətlə təhlil edildikdə, bəyanatın dərin siyasi və ideoloji şifrələrə malik olduğu aydın görünür.
1. Siyasi Şifrələr: Praqmatizm və Strateji Tərəfdaşlıq
Mətbuat bəyanatının siyasi mahiyyəti regional güclərin dəyişən strategiyalarına və yeni logistik reallıqlara söykənir. Mərkəzi Asiya və Güney Qafqaz Körpüsü Avrasiyada Yeni Güc Mərkəzinin formalaşmasına töfhə verəcək. Bakı və Bişkek Mərkəzi Asiya və Güney Qafqazı vahid siyasi-iqtisadi məkan kimi birləşdirmək kursunu sürətləndirir. Bu, iki regionun ayrı-ayrı geosiyasi subyektlər deyil, bütöv bir Avrasiya platforması kimi çıxış etməsi deməkdir.
Orta Dəhlizin (Middle Corridor) Geostrateji Çəkisi: Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutunda Azərbaycan əsas tranzit qovşağı, Qırğızıstan isə Mərkəzi Asiyanın logistik qapısı rolunu oynayır. Bəyanatda nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin inkişafına verilən vurğu, region ölkələrinin xarici geosiyasi təzyiqlərdən azad müstəqil tranzit dəhlizi yaratmaq istəyini göstərir.
Şuşa Bəyannaməsi Ruhunda İnstitusional Əməkdaşlıq
Liderlərin çıxışlarında Dövlətlərarası Şura kimi mexanizmlərin fəallaşdırılması xüsusi yer tutur. Bu, diplomatik əlaqələrin protokol xarakterindən çıxaraq konkret qərarlar qəbul edən strateji müstəviyə keçdiyini təsdiqləyir.
2. İdeoloji Şifrələr: Türk Birliyi və Milli Suverenlik
Bəyanatın ideoloji təməli təkcə ikitərəfli maraqlara deyil, daha geniş kimlik və suverenlik prinsiplərinə dayanır. Bu prinsip strateji baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT)-Şərqdən Qərbə Vahid Kimlik kontekstində qiymətləndirilməlidir.
"Dil, Fikir, İşdə Birlik" Prinsipi: Liderlərin çıxışlarında TDT çərçivəsində inteqrasiyanın dərinləşdirilməsinə verilən dəstək təsadüfi deyil. Türk dünyasının konsolidasiyası artıq mədəni bağlardan çıxaraq hərbi-siyasi və iqtisadi platformaya çevrilir.
Mənəvi və Mədəni Bağların Yenidən Canlanması: Qırğızıstanın Ağdamda məktəb tikintisi kimi layihələrlə Qarabağın bərpasında iştirak etməsi qardaşlıq münasibətlərinin rəmzi ideoloji göstəricisidir. Bu, Türk dünyasının həmrəyliyini əməli müstəvidə nümayiş etdirməklə yanaşı, post-münaqişə reallıqları və Suverenlik Modelinin Qəbulunu qaçılmaz edir.
Ərazi Bütövlüyünə Qeyd-Şərtsiz Dəstək: Qırğızıstan Prezidentinin Azərbaycanın Qarabağda suverenliyini tam bərpa etməsini dəstəkləyən bəyanatları, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin də beynəlxalq hüquq və milli suverenlik prinsiplərinə üstünlük verdiyini göstərir.
Kənar Müdaxilələrə Yox: Hər iki lider regional problemlərin məhz region ölkələri tərəfindən çözülməsi (regional mülkiyyət prinsipi) ideyasını irəli sürür. Bu, kənar güclərin regiona diktə etmək cəhdlərinə qarşı kollektiv ideoloji cavabdır.
Nəticə etibarı ilə İlham Əliyevin və Sadır Japarovun 31 iyul birgə bəyanatı sadəcə iki dövlət başçısının görüşü kimi dəyərləndirmək olmaz. Bu bəyanatın ideoloji şifrəsi "Güclü Türk Dünyası və Suveren Region", siyasi şifrəsi isə "Mərkəzi Asiyanı Qafqaz vasitəsilə Avropaya bağlayan yeni geoiqtisadi ox"dur.Bakı və Bişkek bu addımlarla Avrasiyanın mərkəzində kənar təsirlərdən asılı olmayan, öz resurslarına və nəqliyyat imkanlarına arxalanan yeni bir strateji ittifaqın əsasını möhkəmləndirirlər.
Jalə Həsənova
YAP Yevlax rayon təşkilatının fəalı