09/05/2023
Na današnji dan, 9. maja 1945. godine Njemačka je potpisala bezuslovnu kapitulaciju u Drugom svjetskom ratu, u kojem je živote izgubilo više od 50 miliona ljudi. Iako je rat zvanično završen tek nekoliko mjeseci kasnije, kapitulacijom carskog Japana, u svim zemljama Evrope 9. maj se obilježava kao Dan pobjede nad fašizmom i Dan Evrope.
Napadom i okupacijom Kraljevine Jugoslavije i osnivanjem NDH, aprila 1941. godine njemačko-italijanski agresor uspostavio je potpunu kontrolu nad novoosvojenom teritorijom. Samim tim i područje BiH odnosno Zavidovića našlo se pod okupacijom, a uskoro i pod upravom novostvorene marionetske tvorevine NDH.
Poredak koji je Njemačka uspostavljala diljem porobljene Evrope, uspostavljen je i na našim prostorima, prožet idealima nacizma, uz osobitu pomoć domaćih pristalica sličnih ideja.
Brojni su primjeri zvjerstava počinjenih u ime te i takve ideologije tih kobnih godina i na području naše općine. Doba pod okupacijom nisu preživjeli brojni Zavidovićani, prije svega oni za koje rasni zakoni Trećeg rajha nisu predviđali milost.
Međutim progresivni dijelovi čovječanstva stupili su u odlučnu brobu protiv takve nemani i konačno joj priredili poraz nekoliko godina kasnije.
Među tim progresivnim dijelovima nalazile su se i snage NOVJ. NOV se borila za uništavanje takvog poretka koji je tlačio naše narode, među njima i naše sugrađane a organizovala ga je KPJ. Uspjeli su u tome aprila 1945. godine.
Borbe za oslobođenje Zavidovića vodila je 27. istočnobosanska divizija.
Dvadesetsedma istočnobosanska divizija NOVJ formirana je 10. oktobra 1943. u oslobođenoj Tuzli od Druge krajiške, 17. majevičke, 18. istočnobosanske brigada, i dijelova Birčanskog NOP odreda. 24. oktobra u njen sastav ušla je Devetnaesta brčanska brigada. Iz sastava divizije izašle su 18. brigada (2. decembra 1943) i 2. krajiška (5. maja 1944). Umjesto njih u diviziju su ušle Šesnaesta muslimanska brigada 15. marta 1944. i Dvadeseta romanijska brigada 19. maja 1944.
Divizija je bila u sastavu Trećeg udarnog korpusa NOVJ i njena borbena dejstva odvijala su se pretežno na teritoriji istočne Bosne.
Prema Zavidovićima je 27. divizija krenula 8. aprila, prethodno je preko Breze, Vareša i Zvijezde stigla u dolinu Krivaje. krajem 11. aprila izbila je pred taj, tada najveći centar drvne industrije u BiH.
Kada je izbila pred Zavidoviće pred njom se nalazila njemačka 181. divizija čiji zadatak je bio da prihvati trupe koje su se povlačile iz pravca Zenice. Grad je branjen sa okolnih brda ali i sa više lokacija unutar samog grada.
Napad partizana počeo je u 2 sata, 12. aprila 1945. godine. Grad je dobro branjen iz razloga što je bio glavna odstupnica njemačkim snagama za povlačenje dolinom Bosne i glavnim putevima. Akcije su nastavljene i narednog dana, 12. aprila.
Koliko su bile uporne i ogorčene borbe govori i sam podatak da su položaji oko naselja Potklečje koje je još prve noći bilo zauzeto 12 p**a prelazio iz ruke u ruku.
Ponosni smo što su naš grad i naši sugrađani dali svoj doprinos u pobjedi nad fašizmom!
