Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel

Page d'Accueil
België
Brussels
Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel

Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel Le Service des Archives de la Ville de Bruxelles (A.V.B.)

occupe depuis 1979 les anciens magasins de tissu Jules Waucquez et Compagnie, témoin important de l’architecture commerciale du début de 20e siècle. La vingtaine de kilomètres d’archives qui y est conservée présente une source d’information capitale pour l’histoire de la ville. Outre les archives produites par le Magistrat urbain depuis le moyen âge et par l’administration communale contemporaine,

les Archives de la Ville possèdent un abondant et riche patrimoine documentaire relatif à l’histoire sociale, politique, intellectuelle, artistique et quotidienne à Bruxelles. De Archiefdienst van de Stad Brussel (ASB) vindt sinds 1979 onderdak in de voormalige stoffenhandel Jules Waucquez et Compagnie, een waardevolle getuige van handelsarchitectuur uit de vroege 20e eeuw. De twintig kilometer archief die er worden bewaard, vormen een essentiële informatiebron voor de geschiedenis van de stad. Naast de archieven van de Stadsmagistraat sinds de middeleeuwen en van het huidige stadsbestuur, bezit het Archief een omvangrijk en rijk documentair erfgoed over de sociale, politieke, intellectuele, artistieke en alledaagse geschiedenis van Brussel.

19/08/2026

De wereld volgens Buls (3)

Als schepen van Openbaar Onderwijs van 1879 tot 1881 speelde Karel Buls een belangrijke rol op het gebied van de pedagogiek in Brussel. Hij zette zich in voor de verbetering van het onderwijs, de scholing van meisjes, de promotie van de Vlaamse cultuur en de opleiding van leerkrachten. Als oprichter van de Modelschool, was Buls van mening dat het onderwijs gebaseerd moest zijn op persoonlijke ervaring en niet op louter theoretische kennis. Hij had het ambitieuze plan om een pedagogisch museum op te richten dat materiaal zou bieden voor concreet onderwijs. Dit project bleek te duur, maar leidde wel tot de wetenschappelijke vitrines in de gangen van de Modelschool ...

Het Archief van de Stad Brussel bewaart documenten over de belangstelling van Karel Buls voor pedagogiek. Deze zijn te vinden in de ‘Documenten Karel Buls’, in het archiefbestand van het pedagogisch museum (vooral boeken en krantenartikelen) of in het archiefbestand van het Openbaar Onderwijs. Hier een foto van de Modelschool (foto Alexandre) rond 1900.

Le Monde selon Buls (3)

Echevin de l’Instruction publique de 1879 à 1881, Charles Buls a joué un rôle important dans le domaine de la pédagogie à Bruxelles. Il veille à l’amélioration de l’instruction, à l’éduction des jeunes filles, à la promotion de la culture flamande et à la formation des enseignant.e.s. Fondateur de l’Ecole Modèle, Buls pense que l’enseignement doit se baser sur l’expérience personnelle et pas sur des connaissances purement livresques. Il a l’ambitieux projet de créer un musée pédagogique qui offrirait du matériel pour des études concrètes. Un projet trop coûteux qui donnera le jour aux vitrines scientifiques présentes dans les couloirs de l’Ecole Modèle...

Les Archives de la Ville de Bruxelles conservent des documents relatifs à l’intérêt de Charles Buls pour la pédagogie. On en trouve dans les Papiers Charles Buls, dans les archives du Musée pédagogique (essentiellement des ouvrages et des articles de presse) ou encore dans le Fonds de l’Instruction publique. Ici, une photographie de l’Ecole Modèle (cliché Alexandre) vers 1900.

The World According to Buls (3)

As Deputy Mayor for Public Education from 1879 to 1881, Charles Buls played an important role in the field of pedagogy in Brussels. He worked to improve education, promote schools for young girls, foster Flemish culture and train teachers. As the founder of the Ecole Modèle, Buls believed that teaching should be based on personal experience rather than purely bookish knowledge. He had an ambitious plan to create an educational museum that would provide materials for hands-on learning. This project proved too costly, but it did lead to the creation of the scientific display cases now found in the corridors of the Ecole Modèle...

The Brussels City Archives hold documents relating to Charles Buls’s interest in pedagogy. These can be found in the Charles Buls Papers, in the archives of the Pedagogical Museum (mainly books and press articles) and in the Public Education Collection. Here is a photograph of the Ecole Modèle (taken by Alexandre) circa 1900

10/08/2026

[NL] In december 2022 opende de Stad Brussel haar nieuwe Administratief Centrum voor het publiek. Het gebouw met de naam Brucity, staat in het hart van de historische stad, in de driehoek gevormd door het De Brouckèreplein, het Sint-Katelijneplein en het Beursplein.

De recente transformaties van het stadscentrum, waar dit bouwwerk deel van uitmaakt, bieden Chloé Deligne – historica en geografe, gekwalificeerd onderzoekster bij het FNRS en docente aan de Université Libre de Bruxelles – de gelegenheid om terug te blikken op de geschiedenis van de wijk.

Ontdek deze nieuwe uitgave, die te koop is bij de receptie van het Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel en Brussels City Museum

10/08/2026

[FR] En décembre 2022, la Ville de Bruxelles ouvrait au public son nouveau centre administratif. Dénommé Brucity, le bâtiment s’élève au coeur de la ville historique, dans le triangle formé par les places de Brouckère, Sainte-Catherine et de la Bourse.

Les transformations récentes du centre ville dans lesquelles s’inscrit cette construction sont l’occasion pour Chloé Deligne, historienne et géographe, chercheuse qualifiée du FNRS et enseignante à l’Université Libre de Bruxelles, de porter un regard rétrospectif sur l’histoire du quartier.

Découvrez cette nouvelle en vente à l’accueil des Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel et Brussels City Museum

13/07/2026

The World According to Buls (2)

From a young age, Charles Buls, the future mayor of Brussels, travelled extensively. First in Europe (Italy, Greece, Germany, Spain, Bosnia, Turkey), then in Africa (Egypt, Congo), the Americas (the United States) and Asia (Siam). These journeys – which he continued to undertake well into old age – enabled him to discover the world and broaden his knowledge of art and heritage management. An aesthete, he carried sketchbooks with him in which he produced watercolours with a certain degree of talent. Later, he also took a Kodak camera – a novelty at the time – with which he captured striking images of his travels.

The City of Brussels Archives hold numerous sketchbooks by Charles Buls, as well as a series of photographs he took during his travels and in Belgium. Here we present photographs he took in the early 20th century: in the United States, in Italy and one final shot taken in the Namur region!

Le Monde selon Buls (2)

Dès sa jeunesse, le futur bourgmestre bruxellois Charles Buls voyage beaucoup. D’abord en Europe (Italie, Grèce, Allemagne, Espagne, Bosnie, Turquie) puis en Afrique (Egypte, Congo), aux Amériques (Etats-Unis) et en Asie (Siam). Ces voyages – qu’il continue à entreprendre à un âge avancé – lui permettent de découvrir le monde et d’accroître ses connaissances en art et en gestion du patrimoine. Esthète, il emmène avec lui des carnets dans lesquels il réalise des aquarelles non sans un certain talent. Plus t**d, il emporte également un appareil photographique Kodak – une nouveauté - avec lequel il fixe des images marquantes de ses périples.

Les Archives de la Ville de Bruxelles conservent de nombreux carnets de dessin de Charles Buls, mais également des séries de photographies qu'il a réalisées au cours de ses voyages et en Belgique. Nous présentons ici des photographies qu’il a faites au début du 20e siècle : aux Etats-Unis, en Italie et une dernière prise dans le Namurois !

De wereld volgens Buls (2)

Van jongs af aan reisde de toekomstige Brusselse burgemeester Karel Buls veel. Eerst in Europa (Italië, Griekenland, Duitsland, Spanje, Bosnië, Turkije), daarna in Afrika (Egypte, Congo), naar Amerika (Verenigde Staten) en naar Azië (Siam, het huidige Thailand). Door deze reizen – die hij tot op hoge leeftijd bleef ondernemen – kon hij de wereld ontdekken en zijn kennis van kunst en erfgoedbeheer vergroten. Als estheet nam hij schetsboeken mee waarin hij met een zeker talent aquarellen schilderde. Later nam hij ook een Kodak-fototoestel mee – een nieuwigheid – waarmee hij indrukwekkende beelden van zijn reizen vastlegde.

Het Archief van de Stad Brussel bewaart talrijke schetsboeken van Karel Buls, maar ook reeksen foto’s die hij tijdens zijn reizen en in België heeft gemaakt. Hier presenteren we foto’s die hij aan het begin van de 20e eeuw heeft gemaakt: in de Verenigde Staten, Italië en een laatste foto genomen in de omgeving van Namen!

12/07/2026

Bonne vacances !!! - Vrolijke zomervakantie !!! - Happy Holidays !!!

La salle de lecture des Archives de la Ville de Bruxelles fermera ses portes du mardi 28 juillet au vendredi 7 août 2026 inclus. Nous serons heureux de vous accueillir à nouveau à partir du mardi 11 août 2026.
Pour plus d’informations et détails pratiques, nous vous renvoyons vers notre site web : https://archives.bruxelles.be/infos-pratiques

De leeszaal van het Stadsarchief Brussel zal haar deuren sluiten van dinsdag 28 juli tot en met vrijdag 7 augustus 2026. We kijken ernaar uit u op dinsdag 11 augustus 2026 opnieuw te verwelkomen.
Voor meer informatie en praktische details, zie onze website : https://archief.brussel.be/praktische-informatie

The reading room of the Brussels City Archives will close its doors from Tuesday July 28 till Friday August 7th 2026 included. We are looking forward to welcome you again from Tuesday August 11th 2026.
For more information and practical details, see our website : https://archives.brussels.be/practical-information

06/07/2026

Le Monde selon Buls (1)

Fils d’un orfèvre, Charles Buls aurait dû poursuivre ses activités. Mais le destin en décide autrement pour l’élève de l’Athénée de Bruxelles. Après des voyages en France et en Italie au cours desquels son goût pour les arts s’aiguise, il rentre à Bruxelles. S’il débute une carrière d’orfèvre, celle-ci est balayée par ses passions dévorantes : les arts et l’enseignement. Profondément attaché au jeune Léon Vanderkindere, il partage avec lui l’amour de la philosophie et une volonté de changer le monde. Ils s’entourent d’esprits brillants, libres et engagés socialement. La politique arrive plus t**d. Conseiller communal à Bruxelles en 1877, Buls décroche le poste de maïeur en 1881. Il y a 145 ans ! Il l’occupera durant 18 ans.

Les papiers de Charles Buls sont conservés aux Archives de la Ville de Bruxelles. C’est une source essentielle pour comprendre l’homme extraordinaire qu’il fut. Outre l’importante correspondance avec Léon Vanderkindere, on y trouve des notes prises durant ses voyages et des carnets de croquis de sa main. Ici, la photographie d’un buste de Buls dédicacée par le sculpteur Jef Lambeaux.

De wereld volgens Buls (1)

Als zoon van een goudsmid had Karel Buls logischerwijze dezelfde weg moeten inslaan. Maar het lot besliste anders voor deze leerling van het Atheneum van Brussel. Na reizen naar Frankrijk en Italië, waarbij zijn liefde voor de kunsten steeds sterker werd, keerde hij terug naar Brussel. Hoewel hij effectief een carrière als goudsmid begon, werd deze verdrongen door zijn allesoverheersende passies: kunst en pedagogiek.
Hij raakte zeer gehecht aan de jonge Léon Vanderkindere en deelde met hem de liefde voor filosofie en de wil om de wereld te veranderen. Ze omringden zich met briljante, vrijgevochten en maatschappelijk geëngageerde mensen. De politiek kwam pas later. In 1877 werd Buls gemeenteraadslid in Brussel en in 1881 werd hij burgemeester. Dat is 145 jaar geleden! Hij bekleedde deze functie 18 jaar lang.

De documenten van Karel Buls worden bewaard in het Archief van de Stad Brussel. Dit is een essentiële bron om inzicht te krijgen in de buitengewone man die hij was. Naast de omvangrijke briefwisseling met Léon Vanderkindere, zijn er aantekeningen te vinden die hij tijdens zijn reizen maakte en door hemzelf gevulde schetsboeken. Hier een foto van een buste van Buls, gesigneerd door de beeldhouwer Jef Lambeaux.

The World According to Buls (1)

As the son of a goldsmith, Charles Buls should have followed in his father’s footsteps. But fate had other plans for the pupil of the Athénée de Bruxelles. After travelling in France and Italy, during which his taste for the arts was honed, he returned to Brussels. Although he began a career as a goldsmith, this was swept aside by his all-consuming passions: the arts and pedagogy. Deeply attached to the young Léon Vanderkindere, he shared with him a love of philosophy and a desire to change the world. They surrounded themselves with brilliant, free-thinking and socially committed minds. Politics came later. Elected as a municipal councilor in Brussels in 1877, Buls was elected mayor in 1881 – 145 years ago! He held the post for 18 years.

Charles Buls’s papers are held at the Brussels City Archives. They are an essential source for understanding what an extraordinary man he was. In addition to his extensive correspondence with Léon Vanderkindere, they include notes taken during his travels and sketchbooks in his own hand. Here is a photograph of a bust of Buls, inscribed by the sculptor Jef Lambeaux.

15/06/2026

Plaques de cuivre, redécouverte d’une collection (4)

Fils d’un tonnelier, Edmé Quenedey des Riceys (Ricey-Haut 1756-Paris 1830) s’installe dans la capitale française au milieu des années 1780. Dessinateur, il y devient miniaturiste, secondé par ses filles. Ayant appris la technique du physionotrace (un appareil qui permet de reporter les contours du profil d’un individu sur une surface plane), Edmé se lance dans la production de portraits en séries. Après la Révolution, il s’installe à Bruxelles, puis à Anvers avant de gagner Hambourg. Il rentre à Paris au début du 19e siècle, y poursuivant ses activités qui ont fait sa renommée. On connaît de lui des portraits de divers hommes politiques de son temps, mais aussi un portrait de jeunesse du futur roi Léopold Ier. On considère ces portraits comme de lointains ancêtres de la photographie.

Les Archives de la Ville de Bruxelles ont fait l’acquisition en 2024 de ce beau portrait réalisé par Edmé Quenedey. Il s’agit d’une petite plaque de cuivre de 6,3 cm sur 7,4 cm qui devait servir de matrice à la production de gravures. Malheureusement, le modèle est inconnu.

Copper plates: the rediscovery of a collection (4)

The son of a cooper, Edmé Quenedey des Riceys (Ricey-Haut 1756–Paris 1830) moved to the French capital in the mid-1780s. Originally a draftsman, he became a miniaturist there, assisted by his daughters. Having learnt the technique of the physionotrace (a device used to transfer the contours of a person’s profile onto a flat surface), Edmé began producing portraits in series. After the Revolution, he moved to Brussels, then to Antwerp before settling in Hamburg. He returned to Paris at the beginning of the 19th century, continuing the work for which he was renowned. He is known for portraits of various politicians of his time, as well as a portrait of the young future King Leopold I. These portraits are regarded as the distant forerunners of photography.

In 2024, the Archives of the City of Brussels acquired this fine portrait by Edmé Quenedey. It is a small copper plate measuring 6.3 cm by 7.4 cm, which was intended to serve as a matrix for the production of engravings. Unfortunately, the subject is unknown.

Koperen platen, de herontdekking van een collectie (4)

Edmé Quenedey des Riceys (Ricey-Haut 1756 - Parijs 1830), zoon van een kuiper, vestigde zich halverwege de jaren 1780 in de Franse hoofdstad. Als tekenaar werd hij daar miniaturist, bijgestaan door zijn dochters. Hij leerde de techniek van de physionotrace, een apparaat waarmee de contouren van iemands profiel op een vlak oppervlak kunnen worden overgebracht. Daarna begon Edmé met het maken van portretseries. Na de revolutie vestigde hij zich achtereenvolgens in Brussel, Antwerpen en Hamburg. Begin 19e eeuw keerde hij terug naar Parijs, waar hij zijn activiteiten voortzette die hem beroemd hadden gemaakt. Hij is bekend om zijn portretten van diverse politici uit zijn tijd, maar ook om een jeugdportret van de toekomstige koning Leopold I. Deze portretten worden beschouwd als verre voorlopers van de fotografie.

Het Archief van de Stad Brussel heeft in 2024 dit prachtige portret aangekocht, gemaakt door Edmé Quenedey. Het gaat om een kleine koperen plaat van 6,3 cm bij 7,4 cm, die waarschijnlijk als drukplaat voor gravures diende. Helaas is het model onbekend.

08/06/2026

Copper plates: the rediscovery of a collection (3)

Part of our collections, the copper plate we are presenting today measures 21.8 cm by 52.4 cm. It bears the caption : ‘Perspective view of the city of Brussels taken from the Anderlecht road’. Dated 1785, this beautiful panorama is the work of the engraver A. Pris, based on a drawing by Speeckaert. With fields in the foreground where a few cows graze peacefully, we can see the city in the distance with its walls, its windmills and, on the left, the tower of the Town Hall as well as the silhouette of the Church of Saints Michael and Gudula. Despite a few recognizable landmark buildings, it seems clear that the artist conceived his image largely from his imagination!

In addition to this copper plate, the Archives of the City of Brussels hold two copies of the engravings made from it.

Plaques de cuivre, redécouverte d’une collection (3)

Pièce faisant partie de nos collections, la plaque que nous présentons aujourd’hui mesure 21,8 cm sur 52,4 cm. Elle est légendée : « Vue perspective de la ville de Bruxelles prise depuis la chaussée d’Anderlecht ». Daté de 1785, ce beau panorama est l’œuvre du graveur A. Pris, d’après un dessin réalisé par Speeckaert. Avec, à l’avant-plan, des champs où paissent paisiblement quelques vaches, on découvre la ville au loin avec son enceinte, ses moulins à vent et, à gauche, la tour de l’Hôtel de Ville ainsi que la silhouette de l’église Saints-Michel-et-Gudule. Malgré quelques bâtiments emblématiques reconnaissables, il semble bien que le dessinateur ait surtout conçu son image à partir de son imagination !

Les Archives de la Ville de Bruxelles possèdent, outre cette plaque de cuivre, deux exemplaires des gravures réalisées à partir de celle-ci.

Koperen platen, de herontdekking van een collectie (3)

De plaat uit onze collectie die we vandaag voorstellen, meet 21,8 bij 52,4 centimeter. Ze heeft het onderschrift: ‘Perspectiefgezicht van de stad Brussel, vanaf de Anderlechtsesteenweg’. Dit prachtige panorama uit 1785 is het werk van de graveur A. Pris, naar een tekening van Speeckaert. Op het voorplan zien we velden, waar enkele koeien rustig grazen. In de verte verschijnt de stad met haar stadsmuren, haar windmolens en, links, de toren van het stadhuis en het silhouet van de Sint-Michiels-en-Sint-Goedelekerk. Ondanks enkele herkenbare, iconische gebouwen lijkt het erop dat de tekenaar zijn afbeelding vooral op basis van zijn verbeelding heeft gemaakt!

Het Archief van de Stad Brussel bezit, naast deze koperen plaat, ook twee exemplaren van de gravures die met de plaat werden gemaakt.

01/06/2026

Plaques de cuivre, redécouverte d’une collection (2)

Le chevalier bruxellois Gabriel François Joseph de Verhulst était un célèbre collectionneur d’art européen. Son cabinet comportait des gravures, des dessins et des tableaux d’artistes réputés tel que Rembrandt van Rijn. Verhulst était un homme de nature mélancolique qui vivait très isolé, craignant, d’après ses contemporains, de contracter toutes sortes de maladies réelles ou imaginaires. Après son décès, sa collection d’œuvres d’art fut mise en vente par ses héritiers qui désiraient s’en défaire en un seul lot.
Pour cela, la collection fit l’objet, en juillet 1779, de l’édition d’un catalogue raisonné par l’imprimeur bruxellois Antoine d’Ours.

Cet ouvrage débute par la présentation d’un beau portrait gravé du défunt collectionneur. Coiffé d’un grand bonnet, il n’est pas sans rappeler le « Malade imaginaire » de Molière. La plaque de cuivre à partir de laquelle cette gravure fut réalisée est conservée dans les collections des Archives de la ville de Bruxelles. Elle est l’œuvre de l’artiste bruxellois Antoine Cardon (1739-1822).

Koperen platen, de herontdekking van een collectie (2)

De Brusselse ridder Gabriel François Joseph de Verhulst was een bekende verzamelaar van Europese kunst. Zijn collectie bestond uit gravures, schetsen en schilderijen van beroemde kunstenaars zoals Rembrandt van Rijn. Verhulst was een melancholische man die zeer teruggetrokken leefde. Volgens zijn tijdgenoten was hij bang om allerlei werkelijke of denkbeeldige ziekten op te lopen. Na zijn overlijden werd zijn kunstcollectie te koop aangeboden door zijn erfgenamen, die deze in één keer wilden verkopen.

Daarom werd in juli 1779 een oeuvrecatalogus van de collectie uitgegeven door de Brusselse drukker Antoine d’Ours. Dit werk begint met een prachtig gegraveerd portret van de overleden verzamelaar. Met zijn grote muts op, doet hij enigszins denken aan de ‘De ingebeelde zieke’ van Molière. De koperen plaat waarmee deze gravure werd gemaakt, wordt bewaard in de collecties van het Archief van de Stad Brussel. Ze is het werk van de Brusselse kunstenaar Antoine Cardon (1739-1822).

Copper plates: the rediscovery of a collection (2)

The Brussels knight Gabriel François Joseph de Verhulst was a renowned collector of European art. His collection included engravings, drawings and paintings by famous artists such as Rembrandt van Rijn. Verhulst was a melancholic man who lived in seclusion, fearing, according to his contemporaries, that he might contract all kinds of real or imagined illnesses. After his death, his art collection was put up for sale by his heirs, who wished to dispose of it in a single lot.

To this end, in July 1779, a catalogue raisonné of the collection was published by the Brussels printer Antoine d’Ours. This volume begins with a beautiful engraved portrait of the late collector. Wearing a large nightcap, he is not unlike Molière’s ‘Le Malade imaginaire’ (The Imaginary Invalid). The copper plate from which this engraving was made is held in the collections of the Brussels City Archives. It is the work of the Brussels artist Antoine Cardon (1739–1822).

Adresse

Rue Des Tanneurs 65 Huidevettersstraat
Brussels
1000

Téléphone

0032 2 279 53 20

Site Web

http://archives.bruxelles.be/, http://archieven.brussel.be/

Notifications

Soyez le premier à savoir et laissez-nous vous envoyer un courriel lorsque Archives de la Ville de Bruxelles - Archief van de Stad Brussel publie des nouvelles et des promotions. Votre adresse e-mail ne sera pas utilisée à d'autres fins, et vous pouvez vous désabonner à tout moment.