31/08/2026
ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΑΧΥΡΩΝΑ
«Είναι πολύ δύσκολον εις εμέ να ξεχωρίσω μεταξύ των τεσσάρων αυτών παλληκαριών ποιος ήταν ο γενναίος των γενναίων, διότι και οι τέσσαρες συνηγωνίσθησαν την στιγμήν εκείνην ποιος θα πέθαινε γενναιότερον…...»
ΧΡΙΣΤΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ
Ο Χρίστος Σαμάρας γεννήθηκε στο χωριό Λιοπέτρι της επαρχίας Αμμοχώστου, στις 12 Φεβρουαρίου 1925. Έπεσε ηρωικά στη Μάχη του Αχυρώνα, στο Λιοπέτρι, στις 2 Σεπτεμβρίου 1958.
Ήταν παντρεμένος με τη Μαρία Σαμάρα και απέκτησαν τέσσερα παιδιά: την Ελένη, τον Παύλο, τον Μόδεστο και τη Χριστοφόρα.
Ο Χρίστος Σαμάρας φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του χωριού του μέχρι την τετάρτη τάξη. Ήταν, όμως, φιλομαθής και συνέχισε την αυτομόρφωσή του, μελετώντας ιδιαίτερα θρησκευτικά βιβλία και την ελληνική ιστορία. Έμαθε ακόμη βυζαντινή μουσική και έψαλλε στην εκκλησία του Λιοπετρίου.
Ήταν ιδρυτής της ΟΧΕΝ Λιοπετρίου και καθοδηγητής της χριστιανικής κίνησης των γύρω χωριών.
Το 1954 εντάχθηκε σε μυστική οργάνωση, η οποία προπαρασκεύαζε τον ένοπλο αγώνα εναντίον των Άγγλων. Τον Ιανουάριο του 1955 συνδέθηκε με τον Γρηγόρη Αυξεντίου, τον οποίο είχε, στο μεταξύ, κατατοπίσει ο ίδιος ο Διγενής για την ΕΟΚΑ από τις αρχές του ίδιου μήνα.
Ολόκληρο τον Φεβρουάριο του 1955, ως υπεύθυνος της ΕΟΚΑ Λιοπετρίου, ο Σαμάρας δραστηριοποιήθηκε έντονα στη στρατολόγηση μελών στις τάξεις της ΕΟΚΑ, μαζί με τον Ανδρέα Κάρυο και τον Γρηγόρη Αυξεντίου.
Στις αρχές Μαρτίου του 1955, στο σπίτι του Χρίστου Σαμάρα, ορκίστηκαν τα πρώτα μέλη της ομάδας Λιοπετρίου και στη συνέχεια εκπαιδεύτηκαν από τον Αυξεντίου.
Την 1η Απριλίου 1955, με την έναρξη της ένοπλης δράσης της ΕΟΚΑ, ο Χρίστος Σαμάρας πήρε μέρος στην επίθεση που έγινε στη Δεκέλεια, με υπεύθυνο τον Γρηγόρη Αυξεντίου. Καταζητήθηκε την ίδια ημέρα και επικηρύχθηκε έναντι του ποσού των 5.000 λιρών.
Από τότε κρυβόταν και ανέπτυξε δράση στα χωριά Λιοπέτρι, Λιμνιά, Άγιος Σέργιος, Αυγόρου, Ορμίδεια, Περιστερωνοπηγή, Γαϊδουρά, Πυργά και Πραστιό.
Μαζί του στον αγώνα εργάστηκαν και τα αδέλφια του.
Στις 31 Αυγούστου προς 1η Σεπτεμβρίου 1958, ο Χρίστος Σαμάρας, μαζί με τους ήρωες συναγωνιστές του Ανδρέα Κάρυο, Ηλία Παπακυριακού και Φώτη Πίττα, περικυκλώθηκε από ισχυρές δυνάμεις Άγγλων στρατιωτών στο Λιοπέτρι.
Εκεί, οι τέσσερις αγωνιστές έδωσαν πολύωρη και ηρωική μάχη εναντίον των ενισχυμένων αγγλικών δυνάμεων και έπεσαν όλοι μαχόμενοι.
ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΚΥΡΙΑΚΟΥ
Ο Ηλίας Παπακυριακού γεννήθηκε στο χωριό Λυθράγκωμη της επαρχίας Αμμοχώστου, στις 25 Ιανουαρίου 1938.
Μετά την αποφοίτησή του από το δημοτικό σχολείο του χωριού του, φοίτησε στο Γυμνάσιο Αμμοχώστου.
Εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ ενώ ήταν μαθητής της Ε΄ Γυμνασίου και έδρασε ως μέλος των ομάδων κρούσεως. Πήρε μέρος σε βομβιστικές επιθέσεις και καταζητήθηκε από τους Άγγλους πριν ακόμη ολοκληρώσει τις γυμνασιακές του σπουδές.
Τον Μάρτιο του 1957 ανέλαβε την ευθύνη του υποτομέα Άσσιας και των γύρω χωριών.
Ανέπτυξε μεγάλη και πολυσχιδή δραστηριότητα. Μία από τις ενέργειές του ήταν η αρπαγή γαλλικών αυτόματων όπλων από άνδρες του γαλλικού αποσπάσματος που είχαν έρθει στην Κύπρο για να συμμετάσχουν, μαζί με τους Άγγλους, στην επέμβαση στο Σουέζ.
Όταν, το καλοκαίρι του 1958, οι Τουρκοκύπριοι εξαπέλυσαν συστηματικές επιθέσεις εναντίον ελληνικών περιουσιών, οργάνωσε πολιτοφυλακή των Ελλήνων στα χωριά της περιοχής του και ανέκοψε τις επιθέσεις.
Στις 13 Ιουλίου 1958, υπό την προσωπική του καθοδήγηση, οι αγωνιστές της Άσσιας ανατίναξαν την υδραντλία, τα υποστατικά και τις υδατοδεξαμενές από τις οποίες υδρεύονταν οι αγγλικές δυνάμεις που στρατοπέδευαν στον αστυνομικό σταθμό Βατυλής.
Στις 31 Ιουλίου 1958 επιτέθηκε σε αγγλική περίπολο και τραυματίστηκε στο πόδι. Παρά τον τραυματισμό του, κατόρθωσε να διαφύγει. Η δράση του συνεχίστηκε μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1958, όταν έπεσε μαχόμενος μαζί με τρεις άλλους συναγωνιστές του, στον Αχυρώνα του Λιοπετρίου.
ΦΩΤΗΣ ΠΙΤΤΑΣ
Ο Φώτης Πίττας γεννήθηκε στο χωριό Φρέναρος της επαρχίας Αμμοχώστου, στις 28 Φεβρουαρίου 1935.
Ο Φώτης Πίττας τελείωσε το δημοτικό σχολείο Φρενάρους, το Γυμνάσιο Αμμοχώστου και το Διδασκαλικό Κολέγιο Μόρφου.
Ήταν φοιτητής στο Κολέγιο όταν εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ, με την έναρξη του αγώνα. Υπηρέτησε στο δημοτικό σχολείο Άχνας ως δάσκαλος, όπου ανέπτυξε πλούσια δράση τόσο στον μαχητικό όσο και στον οργανωτικό και διαφωτιστικό τομέα.
Μετά την καταζήτησή του από τους Άγγλους, στις 18 Οκτωβρίου 1956, κρυβόταν και δραστηριοποιήθηκε κατά την «Εξόρμηση προς τη Νίκη», τον Νοέμβριο του 1956.Στη συνέχεια, του ανατέθηκε η αναδιοργάνωση των χωριών Λύσης, Βατυλής και Άσσιας.
Στις 10 Ιανουαρίου 1957 συνελήφθη στη Βατυλή και κρατήθηκε για περίπου είκοσι ημέρες στις φυλακές Αμμοχώστου, όπου βασανίστηκε ανελέητα.
Για τις ημέρες αυτές μάς άφησε ένα γραπτό ντοκουμέντο, το ημερολόγιό του, καθώς και τη μορφή της Ελευθερίας ζωγραφισμένη στον τοίχο του κελιού του με αίμα, που έβγαζε από το στόμα του εξαιτίας των βασανιστηρίων.
Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στα κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς και ακολούθως στα κρατητήρια Πύλας, απ’ όπου δραπέτευσε στις 12 Μαρτίου 1958, μαζί με τον ήρωα Ανδρέα Κάρυο και άλλους δύο συναγωνιστές του, μέσα σε κρύπτη που είχε κατασκευαστεί σε φορτηγό αυτοκίνητο.Μετά τη δραπέτευσή του ορίστηκε υποτομεάρχης στην περιοχή Λύσης, όπου ανέπτυξε τόσο πλούσια και αποτελεσματική δράση, ώστε οι Άγγλοι αναγκάστηκαν να επιβάλουν δεκαπενθήμερο κατ’ οίκον περιορισμό. Τον περιορισμό αυτό, μάλιστα, επιθεώρησε και ο ίδιος ο Άγγλος πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλλαν, ο οποίος βρισκόταν τις ημέρες εκείνες στην Κύπρο.
Στο μεταξύ, οι απώλειες της Οργάνωσης ήταν τόσο μεγάλες στην περιοχή, ώστε ο Φώτης Πίττας και οι άλλοι επιζήσαντες καταζητούμενοι του υποτομέα του θεώρησαν σκόπιμο να μετακινηθούν σε ασφαλέστερη περιοχή.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1958, ο Φώτης Πίττας και οι συναγωνιστές του, ήρωες Ανδρέας Κάρυος, Ηλίας Παπακυριακού και Χρίστος Σαμάρας, βρέθηκαν στο Λιοπέτρι.Επιχείρησαν να διαφύγουν, διασπώντας τον κλοιό, αλλά συγκρούστηκαν με Άγγλους στρατιώτες και αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε αχυρώνα του Λιοπετρίου.
Όταν ανακαλύφθηκαν, κλήθηκαν από τους Άγγλους να παραδοθούν. Το αγωνιστικό τους σθένος, όμως, τους οδήγησε σε μάχη μέχρι τέλους.
Μετά από τετράωρη μάχη και, επειδή η αντίστασή τους ήταν άκαμπτη, οι Άγγλοι περιέλουσαν τον αχυρώνα με βενζίνη και τον πυρπόλησαν.
Ακολούθησε ηρωική έξοδός τους, κατά την οποία έπεσαν και οι τέσσερις μαχόμενοι.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΥΟΣ
Ο Ανδρέας Κάρυος γεννήθηκε στο χωριό Αυγόρου της επαρχίας Αμμοχώστου, στις 16 Ιουλίου 1926.
Ήταν παντρεμένος με τη Δέσποινα Κάρυου και απέκτησαν δύο παιδιά, τον Παναγιώτη και την Αντρούλα.
Ο Ανδρέας Κάρυος φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του χωριού του. Είχε μεγάλη έφεση για μάθηση, παρακολούθησε ιδιαίτερα μαθήματα και ήταν πολύ καλά καταρτισμένος στη θεολογία, τη λογιστική, την αγγλική γλώσσα και την ελληνική λογοτεχνία.
Ήταν στέλεχος της ΠΕΚ και πρωτοστάτησε στην ίδρυση της ΣΕΚ, της ΠΕΟΝ και του θρησκευτικού συλλόγου στο Αυγόρου.
Είχε μυηθεί από νωρίς στις προσπάθειες για την απελευθέρωση της Κύπρου και στον επικείμενο αγώνα. Στις αρχές Ιανουαρίου του 1955 συνδέθηκε με τον Γρηγόρη Αυξεντίου και, καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του ίδιου έτους, επιδόθηκε στη στρατολόγηση ανδρών για τον προετοιμαζόμενο αγώνα της ΕΟΚΑ.
Ήταν ο διοργανωτής και πρώτος υπεύθυνος της ΕΟΚΑ Αυγόρου.
Την 1η Απριλίου 1955 έλαβε μέρος στην επιχείρηση αποκοπής των ηλεκτρικών καλωδίων κοντά στο χωριό Αυγόρου, με σκοπό να προκληθεί γενική συσκότιση. Κατά την επιχείρηση αυτή σκοτώθηκε από ηλεκτροπληξία ο Μόδεστος Παντελή, ενώ ο ίδιος ο Κάρυος υπέστη σοβαρά εγκαύματα, καθώς προσπάθησε να μεταφέρει τον Μόδεστο στην πλάτη του.
Συνελήφθη αρκετές φορές για τη δράση του και καταζητήθηκε μετά από επίθεση της ομάδας του εναντίον του αστυνομικού σταθμού Άχνας.
Τον Νοέμβριο του 1956 συνελήφθη στην Ορμίδεια και κλείστηκε στα κρατητήρια της Πύλας, απ’ όπου απέδρασε στις 12 Μαρτίου 1958, μαζί με τον ήρωα Φώτη Πίττα και άλλους δύο συναγωνιστές τους.
Μετά την απόδρασή του συνέχισε τη δράση του ως υποτομεάρχης στην περιοχή των Κοκκινοχωριών. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η προσφορά του στον οργανωτικό τομέα και στη διαφώτιση.
Ήταν άνθρωπος του Θεού. Ό,τι έκανε, το έκανε με πίστη στον Θεό και στην Πατρίδα.
Ο Κάρυος, εκτός από το ελληνικό παράδειγμα της θυσίας του, μας άφησε και πολλά γραπτά κείμενα, ποιήματα, επιστολές και άλλα ντοκουμέντα. Ήταν αναμφίβολα μία από τις σημαντικές μορφές του αγώνα της ΕΟΚΑ.
Δείγμα του αγνού πατριωτισμού του είναι και τα πιο κάτω λόγια:
«Την Κύπρο μας, το νησί με τον μακραίωνο πολιτισμό, την αγαπώ, γι’ αυτό πάλλει η καρδιά μου. Βωμούς της θα προσφέρω κι’ αυτή τη ζωή μου, αν χρειαστεί».
Συνεπής προς τα ιδανικά και τις πεποιθήσεις του, πρόσφερε τη ζωή του στις 2 Σεπτεμβρίου 1958, κατά τη Μάχη του Αχυρώνα.
Οι τέσσερις ήρωες του Αχυρώνα, Χρίστος Σαμάρας, Ηλίας Παπακυριακού, Φώτης Πίττας και Αντρέας Κάρυος στάθηκαν μέχρι την τελευταία στιγμή πιστοί στον αγώνα και στα ιδανικά τους.
Η θυσία τους αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ και παραμένει ζωντανή στη μνήμη του Λιοπετρίου και ολόκληρου του κυπριακού Ελληνισμού.
Αιωνία τους η μνήμη.
Τιμή και δόξα στους τέσσερις ήρωες του Αχυρώνα.
