02/08/2026
Επιμνημόσυνος λόγος για τον πεσόντα Δημήτρη Μαμμίδη από την Ελένη Ευαγόρου, ΓΓ της ΠΟΓΟ και μέλος της ΚΕ του ΑΚΕΛ, Εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ, Αυτοστέγαση Λατσιών, Κυριακή 2 Αυγούστου 2026
Σεβαστό Ιερατείο,
Σεβαστή οικογένεια του Δημήτρη Μαμμίδη,
Συμπατριώτες, συμπατριώτισσες,
Πενήντα δύο χρόνια συμπληρώνονται από τις μαύρες μέρες του Ιούλη και του Αυγούστου του 1974. Πενήντα δύο χρόνια, κι όμως το μυαλό δεν έπαψε να γυρίζει πίσω και να θυμάται. Να θυμάται την προδοσία του πραξικοπήματος, που άνοιξε διάπλατα την κερκόπορτα στην Τουρκία για να εισβάλει στην Κύπρο.
Προδοσία. Αυτή είναι η λέξη που αποδίδει την ιστορική αλήθεια για το πραξικόπημα. Δεν επρόκειτο για «εμφύλιο σπαραγμό», ούτε για μια άφρονα πράξη νεαρών και παρασυρμένων ανθρώπων. Ήταν ένα έγκλημα σχεδιασμένο από το ΝΑΤΟ και τη Χούντα των Αθηνών και εκτελεσμένο στην Κύπρο από τον Γρίβα και την ΕΟΚΑ Β΄. Από εκείνους που, για χρόνια, προετοίμαζαν ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά την κατάλυση της Δημοκρατίας.
Γνώριζαν ότι το πραξικόπημα θα άνοιγε τον δρόμο στην Τουρκία. Γνώριζαν τις συνέπειες που θα είχε για την Κύπρο και τον λαό της. Κι όμως προχώρησαν. Κατέλυσαν τη νόμιμη τάξη, διέλυσαν την άμυνα του τόπου και άφησαν την πατρίδα μας ανοχύρωτη.
Πέντε ημέρες αργότερα, η Τουρκία, αξιοποιώντας το πραξικόπημα ως πρόσχημα, εισέβαλε παράνομα στην Κύπρο. Η τουρκική εισβολή, που συνεχίστηκε σε δύο φάσεις, σκόρπισε τον θάνατο και την καταστροφή. Άφησε πίσω της νεκρούς, αγνοουμένους, αιχμαλώτους, εγκλωβισμένους και χιλιάδες ξεριζωμένους από τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Συνοδεύτηκε από δολοφονίες αμάχων, βιασμούς και άλλα εγκλήματα πολέμου. Κατέληξε στην κατάληψη και τη συνεχιζόμενη κατοχή μεγάλου μέρους της πατρίδας μας, στον βίαιο γεωγραφικό και πληθυσμιακό διαχωρισμό του λαού μας και στην παρουσία δεκάδων χιλιάδων Τούρκων στρατιωτών στο νησί.
Πραξικόπημα και εισβολή αποτέλεσαν τις δύο όψεις της τραγωδίας που βίωσε η Κύπρος το 1974. Οι συνέπειες του διπλού εγκλήματος παραμένουν μέχρι σήμερα μπροστά μας και μια πατρίδα μοιρασμένη στα δύο. Μια ανοικτή πληγή που δεν επουλώνεται και μια ορατή, καθημερινή απειλή οριστικής διχοτόμησης.
Γι’ αυτό η λήθη δεν μπορεί και δεν πρέπει να σκεπάσει την ιστορική αλήθεια. Δεν μπορεί να μετατρέψει τους θύτες σε θύματα και τα θύματα σε θύτες. Δεν μπορεί να εξισώσει εκείνους που επιτέθηκαν στη Δημοκρατία με αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους για να την υπερασπιστούν. Δεν μπορεί, επίσης, να απαλλάξει την Τουρκία από την ευθύνη για την εισβολή, τα εγκλήματα και τη συνεχιζόμενη κατοχή. Η ιστορία δεν ξαναγράφεται για να υπηρετήσει σκοπιμότητες, ούτε παραγράφεται επειδή πέρασαν τα χρόνια.
Σήμερα, όμως, δεν βρισκόμαστε εδώ μόνο για να υπενθυμίσουμε ποιοι ευθύνονται για την τραγωδία της Κύπρου. Βρισκόμαστε εδώ για να τιμήσουμε τα θύματα του 1974, τους πραγματικούς ήρωες αυτού του τόπου. Εκείνους που δεν λογάριασαν τη ζωή τους. Που άφησαν πίσω γονείς, αδέλφια, αγαπημένους ανθρώπους, όνειρα και μια ολόκληρη ζωή που τους περίμενε και έτρεξαν να υπερασπιστούν την πατρίδα.
Δεν το έκαναν αποζητώντας τιμές και δόξα. Το έκαναν γιατί ένιωθαν ότι, στις πιο κρίσιμες στιγμές, το συλλογικό καθήκον πρέπει να στέκεται πάνω από το ατομικό. Γιατί πίστευαν ότι η υπεράσπιση της ελευθερίας, της Δημοκρατίας και της πατρίδας ήταν χρέος ιερό.
Σε εκείνους πρέπουν οι τιμές. Σε εκείνους και όχι σε όσους κατέλυσαν τη Δημοκρατία. Σε εκείνους πρέπουν τα δάφνινα στεφάνια της μνήμης και της ευγνωμοσύνης.
Ένας από αυτούς ήταν ο Δημήτρης Μαμμίδης, τη μνήμη του οποίου τιμούμε σήμερα.
Ο Δημήτρης ήταν ένα γνήσιο παιδί του λαού μας, γέννημα και θρέμμα της Τύμπου. Γιος του Γεώργιου Μαμμίδη και της Ειρήνης Δημητρίου-Γιαπράσσιη, μεγάλωσε μαζί με τα αδέλφια του, τη Σοφία, τον Ευθυμούλη και τη Χριστίνα. Έζησε στην Τύμπου τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, μέσα σε μια οικογένεια που μπορεί να μην είχε πολλά, είχε όμως αγάπη, αξίες και αξιοπρέπεια.
Ήταν πολύ καλός μαθητής. Φοίτησε μέχρι τη Μέση Εκπαίδευση, όμως μπήκε από νωρίς στη βιοπάλη. Σε ηλικία μόλις δεκαπέντε χρόνων άρχισε να ασχολείται με το επάγγελμα του υδραυλικού και τις σιδηροκατασκευές.
Ήταν ένα νέο παιδί με όνειρα, φίλους και σχέδια. Είχε μπροστά του μια ολόκληρη ζωή που δεν πρόλαβε να ζήσει. Θα μπορούσε να δημιουργήσει τη δική του οικογένεια, να αποκτήσει παιδιά και εγγόνια, να προκόψει στη δουλειά του, να γεράσει μαζί με τους ανθρώπους που αγαπούσε. Δεν θα μάθουμε ποτέ πώς θα ήταν σήμερα ο Δημήτρης. Η προδοσία και ο πόλεμος στέρησαν από τον ίδιο όλα όσα δικαιούταν να ζήσει και από την οικογένειά του όλα όσα δικαιούταν να ζήσει μαζί του.
Τον Ιανουάριο του 1973 κατατάχθηκε στο Κέντρο Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων Λάρνακας. Εκπαιδεύτηκε ως διαβιβαστής και στη συνέχεια τοποθετήθηκε στο 211 Τάγμα Πεζικού στο Καϊμακλί.
Το πραξικόπημα και η εισβολή τον βρήκαν στην πρώτη γραμμή. Μετά την εκεχειρία διατάχθηκε να εγκαταλείψει τον λόχο στον οποίο υπηρετούσε και να αντικαταστήσει άλλους στρατιώτες σε φυλάκιο της Πράσινης Γραμμής, στην περιοχή της Φανερωμένης, στην οδό Ασκληπιού.
Παρόλο που από τις 22 Ιουλίου είχε τεθεί σε ισχύ η εκεχειρία, ο τουρκικός στρατός συνέχισε τις επιθέσεις και τις προσπάθειες κατάληψης νέων εδαφών. Στη Λευκωσία δημιουργούνταν καθημερινά νέες εντάσεις. Στις 4 Αυγούστου η κατάσταση οξύνθηκε στην περιοχή της Πύλης Πάφου.
Η Εθνική Φρουρά ήταν αποδιοργανωμένη και διαβρωμένη από την προδοτική δράση εκ των έσω. Ο Δημήτρης και οι συμπολεμιστές του διέθεταν πενιχρά μέσα. Κι όμως έμειναν εκεί. Πολέμησαν με αυταπάρνηση, σχεδόν με γυμνά χέρια, απέναντι σε έναν κατά πολύ ισχυρότερο στρατό.
Η σφαίρα ενός Τούρκου ελεύθερου σκοπευτή έμελλε να αποβεί μοιραία για τον Δημήτρη. Τις επόμενες ώρες έδωσε ακόμη μία μάχη, τη μάχη για να κρατηθεί στη ζωή. Δυστυχώς, δεν τα κατάφερε. Μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Λευκωσίας, όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του.
Τη σορό του αναγνώρισαν ο Τάκης Αρέστη και ο Μάριος Σολωμού, οι οποίοι εργάζονταν στο νοσοκομείο και καθημερινά αναζητούσαν ανάμεσα στους νεκρούς στρατιώτες μήπως υπήρχε κάποιος συγχωριανός τους.
Ο Δημήτρης μεταφέρθηκε στην Τύμπου και στις 8 Αυγούστου 1974 τάφηκε με στρατιωτικές τιμές στο κοιμητήριο του χωριού του. Μόλις έξι ημέρες αργότερα, τα τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν την Τύμπου. Το καντήλι στον τάφο του πρόλαβε να ανάψει μόνο για λίγες ημέρες. Η φλόγα της μνήμης του, όμως, δεν έσβησε ποτέ. Συνέχισε να καίει στις καρδιές των ανθρώπων που τον γνώρισαν, τον αγάπησαν και τον περίμεναν να επιστρέψει.
Σήμερα είμαστε εδώ όχι μόνο για να τιμήσουμε τον ήρωά μας. Η παρουσία μας εδώ δεν είναι τυπική. Δεν εξαντλείται σε μια ομιλία, σε ένα στεφάνι ή σε λίγα λόγια μνήμης.
Είμαστε εδώ για να αποδώσουμε τον μέγιστο σεβασμό στην οικογένεια του Δημήτρη. Στους ανθρώπους που υπέστησαν το βάρος της απώλειάς του, τη θλίψη και το πένθος. Στους ανθρώπους που έμαθαν να ζουν με μια απουσία που δεν αναπληρώνεται.
Υπάρχουν πληγές που δεν επουλώνονται, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Πληγές των οποίων το πραγματικό βάθος μόνο οι ίδιοι γνωρίζουν, όσα καλά λόγια κι αν ακούσουν και όσες καλές προθέσεις κι αν εισπράξουν. Γιατί πίσω από τη δημόσια τιμή προς έναν ήρωα υπάρχει πάντοτε ο ιδιωτικός πόνος μιας οικογένειας. Υπάρχει μια θέση που έμεινε άδεια, μια φωνή που σίγησε, ένα πρόσωπο που δεν επέστρεψε ποτέ στο σπίτι.
Απέναντι σε αυτή την οικογένεια υποκλινόμαστε σήμερα με σεβασμό. Της εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας και αναλαμβάνουμε την υποχρέωση να κρατήσουμε τη μνήμη του Δημήτρη ζωντανή. Να μη μείνει η θυσία του μια ασπρόμαυρη φωτογραφία ή μια τυπική αναφορά σε ένα επετειακό ημερολόγιο.
Συμπατριώτες, συμπατριώτισσες,
Το χρέος μας απέναντι στον Δημήτρη και σε όλα τα παιδιά που θυσιάστηκαν δεν περιορίζεται στη διατήρηση της μνήμης τους. Είναι και χρέος αγώνα. Αγώνα για να τερματιστεί η τουρκική κατοχή, να επανενωθεί η πατρίδα και ο λαός μας και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μια Κύπρο ελεύθερη και ειρηνική, χωρίς ξένους στρατούς, συρματοπλέγματα και εγγυητές.
Δεν πρέπει να έχουμε ψευδαισθήσεις. Χωρίς λύση του Κυπριακού, οι κίνδυνοι για τον τόπο μας μεγαλώνουν. Η Τουρκία θα συνεχίσει να εκμεταλλεύεται το αδιέξοδο και τη στασιμότητα, να προωθεί νέα τετελεσμένα και να εδραιώνει τη διχοτόμηση. Ο χρόνος δεν εργάζεται υπέρ της λύσης. Εργάζεται υπέρ της κατοχής.
Η νέα πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί. Οι συνομιλίες πρέπει να επανεκκινήσουν από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, αξιοποιώντας το διαπραγματευτικό κεκτημένο που οικοδομήθηκε όλα αυτά τα χρόνια. Μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει μια ουσιαστική και αποτελεσματική διαδικασία που θα οδηγήσει στην ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Η λύση πρέπει να παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη συμφωνημένη βάση της δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως αυτή καθορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Μια λύση που θα απελευθερώνει και θα επανενώνει τον τόπο και τον λαό μας, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. Μια λύση που θα αποκαθιστά τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα κοινό, ασφαλές και ειρηνικό μέλλον.
Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι πολιτική βούληση, συνέπεια και πραγματική δέσμευση. Χρειάζονται πρωτοβουλίες που να αποδεικνύουν στην πράξη την ετοιμότητά μας για λύση και να συμβάλλουν ουσιαστικά στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Εμείς πιστεύουμε ότι η επανένωση της πατρίδας μας είναι εφικτή και θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε γι’ αυτήν. Δεν θα αποδεχθούμε τη διχοτόμηση ως τη μοίρα της Κύπρου. Δεν θα παραδοθούμε στην απογοήτευση, την αδράνεια και τη μοιρολατρία.
Φίλες και φίλοι,
Η θυσία του Δημήτρη Μαμμίδη φωτίζει και τον δικό μας δρόμο. Μας καλεί να βάλουμε το συλλογικό πάνω από το ατομικό, όπως έκανε κι εκείνος. Να κρατήσουμε ζωντανή τη φλόγα της ελπίδας και να δυναμώσουμε τον αγώνα για την επανένωση της πατρίδας μας απέναντι στον εφιάλτη της διχοτόμησης.
Η καλύτερη τιμή στη μνήμη του δεν είναι μόνο τα λόγια που θα ακουστούν σήμερα. Είναι να συνεχίσουμε τον αγώνα μέχρι τη δικαίωση της Κύπρου. Μέχρι να μπορέσουν οι πρόσφυγες να επιστρέψουν στις πόλεις και στα χωριά τους. Μέχρι να μπορέσουμε να ξαναβρεθούμε ελεύθεροι στην Τύμπου, να ανάψουμε ξανά το καντήλι στον τάφο του Δημήτρη και να του πούμε ότι δεν ξεχάσαμε. Ότι μείναμε πιστοί στο χρέος μας. Ότι ο αγώνας και η θυσία του δεν πήγαν χαμένα.
Ελεύθερη Κύπρος. Επανενωμένη πατρίδα. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι μαζί, σε μια κοινή πατρίδα ειρήνης, ασφάλειας και προόδου.
Αυτή είναι η κληρονομιά που οφείλουμε να αφήσουμε στα παιδιά μας. Αυτό θα είναι το καλύτερο μνημόσυνο για τον Δημήτρη Μαμμίδη και για όλους όσοι θυσιάστηκαν για την πατρίδα και την ελευθερία.
Αιωνία ας είναι η μνήμη του Δημήτρη Μαμμίδη. Τιμή και δόξα στους ήρωές μας.
