31/03/2015
Iστορία-Βώνη. Κατεχόμενο σήμερα χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Μεσαορίας, 14 περίπου χιλιόμετρα ΒΑ της πρωτεύουσας. Το χωριό, βρίσκεται σε υψόμετρο 110μ. Πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, αποτελεί έστω και σε περιοσμένη κλίμακα, μέρος της πράσινης οάσης γύρω από τον κεφαλόβρυσο της Κυθρέας.
Ενα από τα πολλά ρυάκια που πηγάζουν από τον Πενταδάκτυλο με νότια κατεύθυνση, διασχίζει το χωριό για να ενωθείστη συνέχεια με το ποτάμιο δίκτυο του Πηδιά. Στη διοικητική έκταση της Βώνης παρατηρείται μια ανεπαίσθητη κλίση προς τα νότια. Το υψόμετρο, γύρω στα 125μ, ανατολικά της Χρυσίδας, πέφτει στα 110μ. Στον οικοσμό και μειώνεται στα 100μ. Στα νότια μεταξύ Βώνης και Παλαιοκύθρου.
Στο χωριό κυριαρχούν οι αλλουβιακές αποθέσεις (άμμοι, χαλίκια και πηλοί) της ολόκαινης γεωλογικής περιόδου που πάνω τους αναπτύχθηκαν προσχωσιγενή εδάφη. Με μια μέση ετήσια βροχόπτωση που κυμαίνεται γύρω στα 375 χιλιοστόμετρα, στα εδάφη αυτά εκαλλιεργούντο, πριν από την τούρκικη εισβολή του 1974, κυρίως σιτηρά, ελιές, λίγα λαχανικά και λίγα εσπεριδοειδή. Αξίζει να σημειωθεί πως ο σχετικά μεγάλος ελαιώνας που εκτείνεται νότια του κεφαλόβρυσου της Κυθρέας καλύπτει και μέρος της Βώνης. Ακόμη στη Βώνη, στα μεσαιωνικά χρόνια και μεταγενέστερα, εκαλιεργείτο το βαμβάκι όπως και στα γειτονικά χωριά της Κυθρέας και του Παλαίκυθρου, εκτρέφετο δε και μεταξοσκώληκας. Μια μικρή έκταση του χωριού αρδεύεται από τον κεφαλόβρυσο της Κυθρέας. Το νερό διοχετεύεται μέσω τσιμεντένιου αυλακίου που περνά μέσα από το κέντρο του οικισμού. Οι κατοίκοι της Βώνης διατηρούσαν πανάρχαια δικαιώματα νερού για την άρδευση μερικών εκατοντάδων σκάλων γης. Οσον αφορά την κτηνοτροφία, στο χωριό, εκτρεφόνταν κατά το 1973, ένα χρόνο πριν από την τούρκικη εισβολή, 279 πρόβατα, 262 κατσίκες και 12 γαλακτοφόρες αγελάδες. Ακόμη στο χωριό, παρά τον καμπίσιο χαρακτήρα του, υπήρχαν 13 βόδια κυρίως για αροτριάσεις.
