11/05/2026
Σαν σήμερα, το 1222, ένας ισχυρός σεισμός (Μ≈7.5) στο θαλάσσιο χώρο της Πάφου προκάλεσε ένα από τα πιο καταστροφικά και πολύνεκρα #τσουνάμι της ιστορίας της Κύπρου.
Στο νησί μας, τα τσουνάμι είναι σπάνια. Δεν υπάρχουν στη συλλογική μνήμη των γενεών. Είμαστε πιο εξοικειωμένοι με μνήμες και αφηγήσεις παλαιότερων σεισμών, όχι όμως με τσουνάμι.
Πριν από 22 χρόνια, φιλοξενήσαμε στο Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης μια ομάδα ερευνητών με το εκπαιδευμένο βλέμμα του γεωμορφολόγου. Δεν χρειάστηκε σεισμολόγος ή αναλυτής αριθμητικών μοντέλων για να εντοπιστεί ο κίνδυνος· χρειάστηκε η εργασία των χαρτογράφων για τα πρώτα στοιχεία.
Ποια ήταν η πρώτη πειστική απόδειξη;
Τα επιτόπια ευρήματα: οι ογκόλιθοι και ιζήματα σχετικά με δράση τσουνάμι στις ακτές μας.
Στη συνέχεια αρχίσαμε να χαρτογραφούμε ολόκληρη την ακτογραμμή του νησιού - πλέον τα στοιχεία υπήρχαν σε όλη την Κύπρο. Παρουσιάσαμε σχετική έκθεση και πολλοί ήταν πολύ σκεπτικοί.
Ποια ήταν η άλλη πειστική μας απόδειξη;
Η πρώτη μνήμη, μια γραπτή ιστορική μαρτυρία.
Τον 19ο αιώνα ο Reinhold Röhricht δημοσίευσε την ανθολογία Testimonia Minora de Quinto Bello Sacro (Γενεύη, 1882). Αναφέρεται στους παλαιότερους ιστορικούς, Ogerius Panis και Marchisius Scriba, οι οποίοι το 1294 κατέγραψαν ένα μεγάλο τσουνάμι στην Κύπρο που έπληξε τη Λεμεσό και την Πάφο, σαν σήμερα, στις 11 Μαΐου 1222.
Οι περιγραφές έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία: «….στην Κύπρο η θάλασσα ανυψώθηκε και όρμησε στη στεριά. Τεράστιες μάζες θαλάσσιου νερού μεγάλες σαν βουνά κατέκλυσαν τη στεριά, κατεδαφίζοντας κτήρια και γεμίζοντας χωριά με ψάρια. Η Πάφος, υπέφερε πιο πολύ, το λιμάνι της αποξηράθηκε και η πόλη κατακλύστηκε από την θάλασσα…».
Θα μπορούσε να είναι αληθινό ή επρόκειτο για μεσαιωνικό μύθο; Ήταν άραγε αρκετή η ανακάλυψη αυτής της ιστορικής αναφοράς για να πείσουμε;
Όχι, δεν ήταν.
Και τότε ήρθε το μεγάλο τσουνάμι του Ινδικού Ωκεανού στις 26 Δεκεμβρίου 2004. Οι εικόνες από τις πλημμύρες που βλέπαμε στις τηλεοπτικές οθόνες έμοιαζαν τρομακτικά με τις περιγραφές των Panis και Scriba.
Πλέον κανείς δεν ήταν σκεπτικός.
Η χρηματοδότηση εμφανίστηκε αμέσως.
Πλέον το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης συμβάλει στην προστασία από το φαινόμενο μέσω χαρτογράφησης των ζωνών κινδύνου, ανάπτυξης ειδικών υποδομών, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, δημιουργίας «Tsunami-Ready» κοινοτήτων, και ευαισθητοποίησης του κοινού για τα μέτρα αυτοπροστασίας.