የዋድላ ወረዳ ባሕልና ቱሪዝም ጽ/ቤት

24/08/2026

24/08/2026

24/08/2026

23/08/2026

ታላቅ የክብረ በዓል ጥሪ
እነሆ የዋድላ ወረዳ ባህል ፣ቱሪዝምና ስፖርት ጽ/ቤት የፊታችን ሠኞ ነሀሴ 18 /2018 የአሸንድየ በዓልን በድምቀት ለማክበር ከወዲሁ ዝግጅቱን ጨርሷል ።ሰለሆነም በወረዳ ና በወረዳችን ዙሪያ ያሉ የቀበሌ የምትገኙ ማህበረሰብ ፣ አመራሮች፣ የመንግስት ሰራተኞችና የወረዳ ከተማ ነዋሪ የሆናችሁ በሙሉ ከጧቱ 2:30 በመገኘት የበአዓሉ ታዳሚ እንድትሆኑ ተጋብዛችኋል።
" ባህል ድልድያችን አንድነት መዳረሻችን"
Wadila woreda Culture Tourism & Sport offic

22/08/2026

አሸንድዬና ቡሄ ከትውልድ ወደ ትውልድ በተላለፉ የኢትዮጵያ ባህላዊ በዓላትና ማህበራዊ ትውፊቶች መካከል የሚጠቀሱ ሲሆን፣ ከደስታ፣ ከአብሮነት፣ ከመልካም ምኞት፣ ከባህላዊ ልማዶችና ከማህበረሰብ ተሳትፎ ጋር የተያያዙ እሴቶችን ያካትታሉ።
አሸንድዬ በተለይ የሴቶችና ወጣት ሴቶች ባህላዊ ተሳትፎ፣ ልብስና ጌጣጌጥ፣ ዝማሬና ማህበራዊ ግንኙነት የሚገለጽበት ባህላዊ ክብረ በዓል ነው። በዓሉ ባህላዊ እሴቶችን ከማስተላለፍ ባሻገር የአካባቢውን ባህል ለማስተዋወቅና ለቱሪዝም ልማት ሀብት ለማድረግ የሚያስችል አቅም አለው።
ቡሄ ደግሞ በተለይ በልጆች የቤት ለቤት ዝማሬ፣ በማህበራዊ መተሳሰብና በልዩ ባህላዊ ልማዶች የሚታወቅ በዓል ነው። በቡሄ ወቅት ልጆች በቡድን እየዘፈኑ ከቤት ወደ ቤት መሄዳቸው እና ከቤተሰቦች ባህላዊ ምግብ/ስጦታ መቀበላቸው ከሚታወቁ ትውፊቶች መካከል ነው።
ስለሆነም እነዚህ በዓላት የሚያስተላልፉት ትርጉም የበዓል አከባበር ብቻ ሳይሆን፣ የባህል ማንነትን መጠበቅ፣ የትውልድ ቅብብሎሽን ማጠናከር፣ ማህበራዊ ትስስርን ማሳደግና የአካባቢውን የባህልና የቱሪዝም ሀብት ማስተዋወቅ ነው።
በዚህ መሠረት የአሸንድዬና የቡሄ በዓላትን ታሪካዊ አመጣጥ፣ ባህላዊ እሴት፣ የአሁኑን አከባበር፣ ያላቸውን አቅምና የሚገጥሟቸውን ችግሮች በጥናት መመልከት የበዓላቱን ዘላቂነት ለማረጋገጥ ወሳኝ ነው።

12/08/2026

1. አሸንድዬ/ሻድዬ ምንድን ነው?
አሸንድዬ በሰሜን ኢትዮጵያ በተለያዩ ቦታዎች አሸንድዬ፣ ሻድዬ፣ ሶሌሌ በሚሉ ስሞች የሚታወቅ የሴቶችና የልጃገረዶች ባህላዊ በዓል ነው። በሰሜን ወሎና ዋግህምራ ላይ የተደረገ ጥናት የበዓሉን ሥርዓት ከፍልሰታ ጾምና ከድንግል ማርያም በሰማይ መወሰድ ሃይማኖታዊ ትውፊት ጋር ያያይዘዋል። �
Ethiopian Renaissance Journal
በአካባቢው ሴቶች አረንጓዴ ሣር ወይም ቅጠል በወገባቸው ዙሪያ በማሰር፣ በባህላዊ ልብስ በመልበስ፣ በዘፈንና በጭፈራ ይሳተፋሉ። ይህም የሴቶችን ማኅበራዊ ተሳትፎና እሴት የሚያሳይ ነው። �
Ethiopian Renaissance Journal
2. በዋድላ መቼ ተጀመረ?
እዚህ ላይ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። “በዋድላ በዚህ ዓመት ተጀመረ” የሚል የተረጋገጠ የታሪክ ሰነድ አላገኘሁም። ስለዚህ የተወሰነ ዓመት መጥቀስ ትክክል አይሆንም።
ነገር ግን የሰሜን ወሎ–ዋግህምራ ጥናቱ በዓሉ የቆየ ባህላዊ ሥርዓት መሆኑን እና በትውልድ ከትውልድ እንደተላለፈ ያሳያል። �
ResearchGate
ስለዚህ የዋድላን ብቻ ታሪክ ለማወቅ የአካባቢ ሽማግሌዎች፣ የገዳማትና የአብያተ ክርስቲያናት ታሪክ፣ የቀድሞ የቤተሰብ ትውልድ ታሪኮች እና የዋድላ የባህል ቢሮ ሰነዶች በተለይ ሊመረመሩ ይገባል።
3. ቡሄ ከየት መጣ?
ቡሄ ደግሞ በኢትዮጵያ ከኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖታዊ ትውፊት ጋር የተያያዘ ጥንታዊ ሃይማኖታዊ–ባህላዊ በዓል ነው። በየዓመቱ ነሐሴ 13 (ኦገስት 19) ይከበራል፤ የሚያመለክተውም የጌታ መለወጥ/ደብረ ታቦር ነው። �
Wikipedia +1
የቡሄ ባህላዊ ክፍል በተለይ የሚታወቀው፦
ወጣቶች “ሆያ ሆዬ” እያሉ ከቤት ወደ ቤት መዞር፣
ቤተሰቦችን ማመስገንና መመረቅ፣
ከቤተሰቦች ሙልሙል/ዳቦ መቀበል፣
ችቦ ማብራት፣
ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚተላለፉ ዘፈኖችንና ምስጋናዎችን ማስተላለፍ ናቸው። �
Africanews +1
4. የእነዚህ በዓላት ዋና ባህላዊ እሴት
በእኔ ግምገማ የዋድላ አሸንድዬና ቡሄ እንደ የቱሪዝም ሀብት እና እንደ የማኅበረሰብ ቅርስ ቢታዩ በተለይ እነዚህን እሴቶች ይይዛሉ፦
1. የማንነት እሴት – የዋድላ ሕዝብ ራሱን በባህሉ እንዲያውቅና እንዲኮራ ያደርጋል።
2. የትውልድ ትስስር – አዛውንቶች የሚያውቁትን ዘፈን፣ ልማድና ታሪክ ለወጣቶች ያስተላልፋሉ።
3. የሴቶች ማኅበራዊ እሴት – አሸንድዬ ለሴቶች የመሪነት፣ የቡድን ሥራና የማኅበራዊ ተሳትፎ እድል ይፈጥራል። ጥናቱም ሴቶች በበዓሉ ሂደት የመሪነትና የቡድን ሥራ ችሎታ እንደሚማሩ ያሳያል። �
ResearchGate
4. የአንድነትና መስተጋብር እሴት – ቤተሰብ፣ ወጣት፣ ሽማግሌና ማኅበረሰብ አንድ ላይ ይሰበሰባሉ።
5. የሃይማኖትና ባህል ትስስር – ሁለቱም በዓላት ከኢትዮጵያዊ ክርስቲያናዊ ትውፊት ጋር ጥልቅ ግንኙነት አላቸው።
6. የቱሪዝም እሴት – እንደ UNESCO የባህላዊ ቅርስ መረጃ አሸንድዬ በሰሜን ኢትዮጵያ በተለያዩ ስሞች የሚከበር ሲሆን አካባቢያዊና የውጭ ቱሪስቶችንም ሊስብ የሚችል የሕያው ባህል ቅርስ ነው። �
ICH UNESCO
በአጭሩ
አሸንድዬ/ሻድዬ = የሴቶች፣ የማኅበረሰብ፣ የሃይማኖትና የባህል በዓል።
ቡሄ = የደብረ ታቦር ሃይማኖታዊ በዓል ሲሆን በ“ሆያ ሆዬ”፣ ችቦ፣ ሙልሙል፣ ምስጋናና የማኅበረሰብ ትስስር የበለፀገ ባህላዊ በዓል ነው።

10/06/2026

ክፍል 3 የተቆረጠ የቀጠለ

እነዚህ አቅኝዎች የዘር ገንዳቸው የሚመዘዘው ከቀዳመዊ ምኒሊክ እስከ ይኩኖ አምላክ የዘር ሐረጋቸውን ይቆጥሩና ከይኩኖ አምላክ ጀምረው ደግሞ እስከ አጼ ዮሐንስ 2ኛ ወይም ከ1762 እስከ 1763 ራሳቸውን የሰለሞን ዘር ብለው የዘር ሐረጋቸውን የሚቆጥሩ ናቸው፡፡ አካሎ ጣጃ ሾብር ሆኖ ዳውንት የአቤን ልጅ ወይዘሮ ርብተ ክርስቶስን እናቷ ትርንጎ አርቀዲዎስም ብዙ ታሪክ ያላት ናት፡፡ ርብተ ክርስቶስ የአቤና የትርንጎ አርቃዲዎስ ልጅ ናት፡፡ አካሎና ርብተ ክርስቶስ ድሜጥሮስን፤ ወንጌላዊትን፤ ማርያማዊትን፤ ማሞን እልፍ ወሰንን ይወልዳሉ፡፡
‎ድሜጥሮስ ሦስት አምባ የፊታውራሪ መዛሮ የዘር ሐረግ ያላትን ትርሲትን አግብቶ ተላየን አንስጢን፤ ቅድስትን፤ ወለተ ጴጥሮስን፤ ራሐየልን ዱቢትን(ኂሩትን) ይወልዳሉ፡፡
‎ወለተ ጴጥሮስ ሌጣ የሹም አየሎን ልጅ ስታገባ ዲቢት ግን ከዚያው ሦስት አምባ አግብታ የሴት ወንድ እንደነ በረችና ስሟም ገናና ሴት እንደነበረች ትክክለኛ ስሟ ግን ኂሩት ትባላለች ፡፡ ዱቢት የተባለችበት ምክንያትም በዚሪያዋ ላሉት ሠረተኞቿ ከሽንብራና ፤ ከደባላ ዱቄት የተሰራ አነባብሮ ስለምታበላቸው ዲቢት ተብላ ተጠራች በገናናቷና በርስት አቅኝነቷ ተጽዕኖ ፈጣሪ ሴት ስለነበረች ዱቢት ይህ አካባቢ ዱቢት በመባል መጠራት ጀመረ፡፡ በኋላ ከዘመን ብዛት ዱብቲ ወይም ብን በፍ ፊደል በመተካት ዱፍቲ እየታባለ መጠራት ልምድ ሆነ እንደቀረ ታሪክ ያወሳዋል፡፡ ቅድመ ስሟ ግን ይህ አካባቢ ሦስት አምባ እየተባለ ይጠራ እንደነበረ በታሪክ ይነገራል ይህንን ታሪክ በዝርዝር ታሪኩን መዝግቦት የሚገኘው ከላይ ከዐጼ ሠርጸ ድንግል ጀምሮ ተሰንዶ በተቀመጠው ከቅድመ አያት ጀምሮ እስከ አናጌ ዳምጣው ተመዝግቦ በተገኘው በዝምድና የሐረግ ታሪክ ውስጥ ነው፡፡ መረጃው ከዚህም በዘለለ ብዙ የዝምድና ታሪክ አስፍሮ ይገኛል፡፡ የዱብቲ ማርያም ታሪክም ይህንን ይመስላል፡፡
‎
‎በሌላ ታሪክ ዱብቲ ማርያም ቤተ ክርስቲያን የተሰራችው ከኢየሩሳሌም በመጡ ዮስታቲወስና( ኢዎስጣቲዎስ ኒቆላወስ በሚባሉት ነው፡፡ አመሰራረቷም በአጼ በካፋ ዘመነ መንግሥት ከ1713 እስከ 1723 ዓም ባለው ዘመነ መንግሥት ነው፡፡ ቤተ ክርስቲያኗም ስትሰራ ቀን ሲሰሩ ውለው ማታ ሂደው ጠዋት ለስራ ሲመለሱ ክንድ ከስንዝር ተሰርቶ እንደሚገኝ አባቶች ይናገሩ ነበር፡፡
‎ሌላው የሚገርመው ነገር ይልና አምደ ወርቁ ሳንቃ እምባጮ ሲሆን የመጣውም በቀስተ ደመና ከኢየሩሳሌም ነው፡፡ይላል፡ ቤተ ክርስቲያኑ የተሰራው ምንጭ ላይ ሲሁን የተሰራውም ድንጋይ ተደልድሎ ነው፡፡ ይልና በደብሩ የሚገኘውን ጽላቶች ይዘረዝራል፡፡ ይህም መረጃ የሚገኘው በዋድላ ወረዳ ባህልና ቱሪዝም ጽህፈት ቤት ነው፡፡ ነገር ግን ይህ ታሪክ ምናባዊና ፈጠራዊ ይመስል፡፡ ከእምነት አንጻር እውነት ቢሆንም ታሪካዊ መረጃው ግን ጉድለት አለበት ፡፡
‎ ምንጭ ፡-ገድለ ይኩኖ አምላክ
‎ከቀዳማዊ ምኒሊክ ጀምሮ የተመዘገበ ታሪከ ነገሥት
‎የአናጌ ዳምጠው ያልተጻፈ የዝምድና ሐረግ
‎ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው በአከባቢው አፈ ታሪክ
‎በአዲስ መልክ በመሰራት ላይ ስለምትገኝ በዚህ በደብሩ የሒሳብ ቁጥር 1000756785803 የተቻላችሁን ድጋፍ አድርጉ፡፡
‎
‎ ጌታቸው ሰጡ አስፋው
‎ ቀን 5/09/2018 ዓ፡ም
‎

10/06/2026

ክፍል 2 የተቆረጠ ታሪክ

ከአጼ ይኩኖ አምላክ እስከ ግራኝ አህመድ አንዳንዴ በክርስቲያናቱም ርእስ በርእስ ግጭት እስከ ጽላት ድረስ ዘረፋ ስለነበር ዱብቲ ማርያም አንዳንዴ ጠፍ ሆና ስትኖር በጠንካራ አባች እስከ ግራኝ አህመድ ዘመነ መንግሥት ከቆየች በኋላ ቤተ ክርስቲያኗ አሁን ከአለችበት ቤተ ክርስቲያን ከላይ ከለው ከተራራው ላይ ስለ ነበረች የመቃጠልና የመዘረፍ አደጋ እንደደረሰባት ቄስ አከለ ዳምጣው ይናገሩ ነበር፡፡ ቄስ ማኅተቤም አምሳለ ክርስቶስ ግራኝ አልደፈረውም እንዲያውም የበቁ አባቶች ስለነበሩ ከማርገጃው ሲደርስ ነብሩም ከበባቸው አባቶችም መርግ ሲልኩበት ሰራዊቱ ሲሸሽ ጥሎት የሄደው ትልቅ ማፍረሻ ብረቱ ዛሬ በቤተ ክርስቲያኑ ለተዓምር ለቅርስ እየታየ ይገኛል፡፡
‎ዱብቲን ግን ጥፋት አድሮሶባታል፡፡ ይላሉ፡፡ መምህሬ ሞገስ ግን ይህን ታሪክ አይቀበሉትም ግራኝ መጥቶ ሲያበቃ በተዓምር የተወሰኑ መጽሐፍ እቃ ቤቱን አቀጥሏል እንጅ ቤተ ክርስቲያኑ በእመቤታችን ተዓምር ተረፏል፡፡ ባይ ናቸው፡፡ ይህም የሆነው በግራኝ ዘመን መንግሥት ሲሆን የጥፋ ዘመኑም ከ1523 እስከ 1535 ዓ፡ም ባለው ዘመናት ነው፡፡ ከዚያ በኋላ ከ15 ዓመት የጥፋት ዘመን በኋላ የአጼ ልብነ ድንግል ልጅ ዐጼ ገላውዴዎስ ግራኝ አህመድን በወይና ደጋ ድል ከአደረገ በኋላ በእናቱ እቴጌ ሰብለ ወንጌል መልካም ክርስትና እንደገና በየሀገራቱ የተቃጠሉት ቤተ ክርስቲያናት እንዲሰሩ በአዋጅ ስለ ተነገረ ከእንደገና መሰራት ሲጀምሩ ሙሉ በሙሉ ሀገር መረጋጋት ሲጀምር ይህችን ዱብቲ ማርያም ቤተ ክርስቲያናትም እንደ አባቶቹ እንደነ ይኩኖ አምላክ አሳምሮ የሰራት ቀዳማዊ ተክለዓብ የሚባል ትልቅ ባላባትና የዘር ግንዱ ከይኩኖ አምላክ የዘር ሐረግ የሚመዘዝ ሰው ነበር፡፡ እንደገና ተሰርታ አገልግሎት ላይ የዋለችው ከ1535 ዓ፡ም እስከ 1551 ዓ፡ም ባለው ጊዜ ውስጥ እንደ ተሰራች ቄስ ማኅተቤ አላምረው ታሪኩን ተናግረዋል፡፡ ይህንን ታሪክ ከጣጃ ማርያም ታሪክ ጋር በማነጻጸርም ቄስ አከለ ዳምጣውም ታሪኩን ይደግሙታል፡፡ ቄስ አከለ ዳምጣው የጣጃ ማርያም ቄስ የግራ አዝማች ዳምጣው ፈንታቢል ልጅ ናቸው፡፡
‎በጎንደር ዘመነ መንግሥትም ጊዜ ማለትም ከአጼ ሠርጸ ድንግል ዘመነ መንግሥት ጀምሮ ብዙ ጊዜ የላስታ ፤የዋድላ ፤የአንጎትና የዶባ፤ ዋጅራት ህዝብን ለማስገበር ወደዚህ አካባቢ ብዙ ጊዜ ሲዘምቱ የአካባቢው ሕዝብ ጠንክሮ ጉዳት ሲያደርስባቸው ጽላቶችን እስከ መዝረፍ የሚደረስበት አጋጣሚ ነበር፡፡ ከሕዝቡ ጋር ሰለማዊ ሲሆኑ ደግሞ ቤተ ክርስቲያንን የመትከል ልምድ ነበራቸው፡፡ በአሉታዊ ቀድመው የተመሰረቱ ቤተ ክርስቲያን ምዝበራ ሲደርስባቸው ፡፡ ህዝቡ ሲገብርላቸው ደግሞ ቤተ ክርስቲያኑን ለማጠናከር ስጦታ ያበርክቱላት እንደነበር ታሪክ ይነግረናል፡፡ በዚህ የተነሳ ዱብቲ ማርያምም የዚሁ እጣ ፈንታ ሲገጥማት ብዙ የታሪክ ከፍታና ዝቅታ ደርሶባት ከአሁን ዘመን ደርሳ ትገኛለች፡፡
‎ዱብቲ የስም አሰያየም ታሪክ
‎ዱብቲ የተባለበት ታሪክ በሰለሞን ስረዎ መንግሥት የዘር ሐረግ ያለቸው ከይኩኖ አምላክ ከቤተ አምሓራ የተነሳው የሥልጣን ሂደት ከቤተ አምሓራ ወደ ሸዋ ከሸዋ ወደ ጎንደር ደግሞ ከ1555 ዓ፡ም ጀምሮ ወደ ጎንደር በመሻገር ለሁለት ምዕተ ዓመታት ጎንደር ላይ መንበሩ ጸንቶ ኖሯል፡፡ ስለዚህ ከዐጼ ሠርጸ ድንግል የሚወለደው ፊታውራሪ መዛሮ ጀምሮ አካባቢን እያቀኑ አካሎ ሸደሆ መቄትን አቤ ዳውንትን ልባይ ዋድላን ይፈርዴ ላስታን አቅንተዋል፡፡