02/09/2026
𝗣𝗼𝘀𝘁 𝗗𝘄𝘆𝗶𝗲𝗶𝘁𝗵𝗼𝗴 / 𝗕𝗶𝗹𝗶𝗻𝗴𝘂𝗮𝗹 𝗣𝗼𝘀𝘁
Ar y diwrnod hwn yn 1243, ganwyd Gilbert de Clare, y dyn a oedd yn gyfrifol am adeiladu Castell Caerffili.
Yn cael ei adnabod fel ‘Gilbert y Coch’, roedd de Clare yn 7fed Iarll o Gloster ac yn Arglwydd Anglo-Normanaidd pwerus ym Morgannwg.
Ond mae stori Castell Caerffili hefyd yn rhan o frwydr llawer mwy am ddyfodol Cymru.
Erbyn yr 1260au, roedd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog brodorol olaf Cymru, wedi dod yn brif reolwr Cymru ac yn ehangu ei ddylanwad i Dde Cymru.
Yn 1267, cydnabyddwyd ei safle yn ffurfiol gan y Brenin Harri III, a gydnabodd Llywelyn fel Tywysog Cymru o dan Gytundeb Drefaldwyn.
Yn erbyn y cefndir hwn dechreuodd Gilbert adeiladu Castell Caerffili yn 1268, gan greu caer cadarn i sicrhau ei reolaeth dros Morgannwg a gwrthsefyll pŵer cynyddol Llywelyn.
Bu’r frwydr yn fuan yn cyrraedd y castell ei hun. Yn 1270 a 1271, tra roedd Caerffili dal o dan adeiladu, ymosododd lluoedd Llywelyn ar y safle a ddinistriodd llawer o'r hyn a adeiladwyd. Twyllodd Gilbert ei ffordd yn ôl i mewn, adeiladodd eto a pharhaodd gyda'r prosiect enfawr.
Mwy na 750 o flynyddoedd yn ddiweddarach, mae Castell Caerffili yn dal i sefyll fel atgof rhyfeddol o'r cyfnod chwyslyd hwnnw mewn hanes Cymru ac o'r frwydr rhwng arglwyddi Marcher pwerus a Llywelyn ap Gruffudd, ein Llyw olaf.
--------------------------------------------------------------------------
On this day in 1243, Gilbert de Clare, the man responsible for building Caerphilly Castle, was born.
Known as ‘Gilbert the Red’, de Clare was the 7th Earl of Gloucester and the powerful Anglo-Norman Marcher Lord of Glamorgan.
But the story of Caerphilly Castle is also part of a much bigger struggle for the future of Wales.
By the 1260s, Llywelyn ap Gruffudd, our last native Prince of Wales had emerged as the dominant Welsh ruler and was extending his influence into South Wales.
In 1267, his position was formally recognised by King Henry III, who acknowledged Llywelyn as Prince of Wales under the Treaty of Montgomery.
It was against this backdrop that Gilbert began building Caerphilly Castle in 1268, creating a formidable fortress to secure his hold over Glamorgan and counter Llywelyn’s growing power.
The struggle soon reached the castle itself. In 1270 and 1271, while Caerphilly was still under construction, Llywelyn’s forces attacked the site and destroyed much of what had been built. Gilbert tricked his way back in, rebuilt and continued the behemoth project.
More than 750 years later, Caerphilly Castle still stands as a remarkable reminder of the struggle between the powerful Marcher lords and Llywelyn ap Gruffudd, the last native Prince of Wales.
