Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας - Contemporary Social History Archives

03/09/2026

Οι νέες προσκτήσεις στις αρχειακές συλλογές και τη Βιβλιοθήκη των ΑΣΚΙ για τους μήνες Μάιο - Ιούνιο.

https://askiweb.eu/acquisitions/

Ευχαριστούμε για τις δωρεές σας.

(Οικογενειακό Αρχείο Κωστή Αράπη)

19/08/2026

Για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά (1937-2026)

Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) αποχαιρετούν με βαθιά θλίψη τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, έναν από τους σημαντικότερους κοινωνικούς επιστήμονες και δημόσιους διανοούμενους της μεταπολεμικής Ελλάδας, έναν σπουδαίο πανεπιστημιακό δάσκαλο και έναν εξαίρετο συγγραφέα. Αποχαιρετούν ταυτόχρονα το ιδρυτικό μέλος τους, τον φίλο και συνομιλητή τους, που από την πρώτη στιγμή στρατεύτηκε, μαζί με τον Φίλιππο Ηλιού, στην υπόθεση των ανοιχτών αρχείων, πιστός στη βαθιά του πεποίθηση ότι η ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση αποτελεί θεμελιώδη όρο της κριτικής σκέψης και του δημοκρατικού διαλόγου.

Με τον θάνατό του κλείνει ένα σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής διανοητικής ζωής. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς ανήκε στη γενιά εκείνων των στοχαστών που, από τη δεκαετία του 1970 και εξής, έδωσαν ιδιαίτερο περιεχόμενο στην έννοια του δημόσιου διανοούμενου, συνδέοντας την επιστημονική εργασία με την ενεργό παρουσία στη δημόσια σφαίρα και τη θεωρητική σκέψη με τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά ερωτήματα της εποχής τους.

Από τα νεανικά του χρόνια και την αντίθεσή του στη δικτατορία έως τις τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του, ο λόγος του παρέμεινε σύνθετος, ριζοσπαστικός, ανήσυχος και εξαιρετικά επίκαιρος. Τα βιβλία, τα επιστημονικά κείμενα και οι παρεμβάσεις του στον Τύπο επηρέασαν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο πολλές γενιές προσέγγισαν την ελληνική κοινωνία, το κράτος, τις κοινωνικές ανισότητες, την πολιτική και τις μεταμορφώσεις του σύγχρονου κόσμου.

Υπερασπίστηκε τις απόψεις του με παρρησία και καθαρότητα, διατηρώντας ταυτόχρονα μια βαθιά πίστη στη δύναμη του διαλόγου και της κριτικής σκέψης. Για τους νεότερους συνομιλητές του υπήρξε ένα παράδειγμα του πώς η διαφωνία μπορεί να συνυπάρχει με τον σεβασμό και η θεωρητική αυστηρότητα με την πραγματική διάθεση επικοινωνίας.

Η διανοητική και πολιτική του διαδρομή συνδέθηκε στενά με την ελληνική Μεταπολίτευση. Εξέφρασε τις μεγάλες προσδοκίες της, συμμετείχε στις αναζητήσεις και τις συγκρούσεις της και στοχάστηκε με οξύτητα πάνω στις αντιφάσεις και τα αδιέξοδά της. Υπό αυτή την έννοια, το έργο και η δημόσια παρουσία του αποτελούν και ένα πολύτιμο τεκμήριο μιας ολόκληρης εποχής της ελληνικής κοινωνίας και της Αριστεράς.

Με τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά φεύγει ένας μείζων στοχαστής και μαζί του απομακρύνεται ακόμη περισσότερο μια εποχή κατά την οποία η επιστημονική γνώση, η πολιτική στράτευση και η δημόσια διανοητική παρέμβαση βρίσκονταν σε διαρκή και γόνιμο διάλογο.

Τα ΑΣΚΙ εκφράζουν τα θερμά τους συλλυπητήρια στην οικογένεια, στους οικείους, στους φίλους, στους μαθητές και στους συνεργάτες του.

Φωτογραφια: Stephan Röhl (2012)

28/07/2026

Την Κυριακή 26/07/2026, οι παραλίες της Απόβασης στη Νορμανδία, εντάχθηκαν στη λίστα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco. Η συμμαχική απόβαση στη Νορμανδία την 6η Ιουνίου 1944, συνιστά ένα μνημονικό τοπόσημο της αντιφασιστικής νίκης που καθόρισε την ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα ΑΣΚΙ με μεγάλη χαρά δημοσιεύουν τέσσερις φωτογραφίες που απεικονίζουν την ελληνική συμμετοχή της Απόβασης, μέσα από τα μάτια του τότε ναύτη-πυροβολητή, Νικόλαου Μονοκρούσου.

Ο Νικόλαος Μονοκρούσος, γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1924, με καταγωγή από την Κεφαλονιά και την Ικαρία, κατατάχθηκε στο Βασιλικό Πολεμικό Ναυτικό το 1943. Εντάχθηκε στη συνέχεια ως πυροβολητής αντιαεροπορικού πυροβόλου στην κορβέτα «Κριεζής», η οποία μαζί με την κορβέτα «Τομπάζης» και 4 ελληνικά επίτακτα εμπορικά πλοία, συμμετείχε στην Απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στη Νορμανδία, στις 6 Ιουνίου 1944.

Τις πρώτες ημέρες της απόβασης, ο Νικόλαος Μονοκρούσος φωτογραφίζει από το κατάστρωμα του «Κριεζής» στιγμιότυπα από την ναυτική κάλυψη της επιχείρησης. Τέσσερα από αυτά έχουν διασωθεί έως σήμερα.

Τα ΑΣΚΙ ευχαριστούν θερμά τον Θεόδωρο Μονοκρούσο για τη δωρεά των ψηφιακών αναπαραγωγών τεσσάρων φωτογραφιών, από το αρχείο του πατέρα του -Νικόλαου Μονοκρούσου- οι οποίες αποτελούν τεκμήρια ιστορικής μνήμης∙ ίχνη ενός παρελθόντος, το οποίο έχει σημασία να μην καταστεί απλώς μνημειακό κατάλοιπο ενός χρόνου αόριστου, αλλά ενός παρελθόντος στο οποίο η ανθρώπινη παρουσία, κίνηση και σκέψη, αποτυπώνονται μέσα στο ιστορικό χρόνο.

27/07/2026

Ανακοίνωση

Το αναγνωστήριο των ΑΣΚΙ θα παραμείνει κλειστό από τη Δευτέρα 3 Αυγούστου μέχρι και τη Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026.

Καλό καλοκαίρι! 🐠🤿⛱️

Εικόνα: Μέλη της ΔΝΛ Ταύρου για μπάνιο στη Βάρκιζα, 1964-1965 (ΑΣΚΙ / Φωτογραφικό Αρχείο Ντούνιας Κουσίδου-Σταύρου Σταυρόπουλου)

24/07/2026

«Μπαίνουμε σε μια νέα περίοδο του εθνικού και πολιτικού βίου. Σε μια περίοδο γεμάτη προβλήματα και δυσκολίες αλλά και ελπιδοφόρες προοπτικές για την νίκη της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας. […] Έχουμε, λοιπόν, μπροστά μας πολλές δυσκολίες και πολλούς κινδύνους. Εγγύηση για την αντιμετώπισή τους αποτελεί η παλλαϊκή αντιδικτατορική ενότητα, που τόσο πανηγυρικά εκδηλώνεται τούτες τις μέρες». Αυτά έγραφε, μεταξύ άλλων, την 1η Αυγούστου 1974, στο κύριο άρθρο της η εφημερίδα «Ελεύθερη Ελλάδα» προαναγγέλοντας παράλληλα και την αναστολή της λειτουργίας της.

Η πτώση της δικτατορίας το 1974 σηματοδότησε την έναρξη της Μεταπολίτευσης, μιας νέας περιόδου που γέννησε αισιοδοξία και ελπίδα για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητος, υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, προχώρησε σε σημαντικές δημοκρατικές τομές, όπως η νομιμοποίηση των κομμουνιστικών κομμάτων, η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και η αμνήστευση των πολιτικών εγκλημάτων. Παράλληλα, το μαζικό φοιτητικό κίνημα που είχε πρωτοστατήσει στον αντιδικτατορικό αγώνα έθετε νέα αιτήματα, ενώ αναπτύσσονταν νέα δυναμικά κοινωνικά κινήματα, όπως το φεμινιστικό και το εργατικό. Τέλος, νέα πολιτικά κόμματα από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα συμμετείχαν ενεργά στη δημοκρατική διαδικασία.

Ωστόσο, η Μεταπολίτευση δεν αποτέλεσε μόνο περίοδο αλλαγών, αλλά και συνέχειας. Ορισμένες κληρονομιές της μετεμφυλιακής περιόδου εξακολούθησαν να επηρεάζουν τη δημόσια ζωή, όπως το ζήτημα του επαναπατρισμού των πολιτικών προσφύγων και η αναγνώριση της ΕΑΜικής Αντίστασης.

Τα ΑΣΚΙ επιχείρησαν να αναδείξουν αυτά τα ζητήματα μέσω του ψηφιακού προγράμματος «Μεταπολίτευση 1974-1989», το οποίο πλέον έχει αναβαθμιστεί λειτουργικά και αισθητικά κατόπιν χρηματοδότησης από την Γενική Γραμματεία Σύγχρονου Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού στο πλαίσιο της Δράσης «Δημιουργική Ελλάδα 2024 / Ψηφιακός Πολιτισμός».

Επισκεφθείτε και περιηγηθείτε σε ένα πλούσιο αποθετήριο τεκμηρίων και σε διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές!
https://metapolitefsi.eu/

Μακέτα αφίσας του Λευτέρη Ξάνθου (ΑΣΚΙ/Αρχείο Λευτέρη Ξάνθου)

15/07/2026

ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ, ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 1967-1974
Επιστημονική ημερίδα των ΑΣΚΙ

📅 21 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026
🕡 Ώρα έναρξης: 18:30
🚆 Κήπος ΣΦΕΑ (Πάρκο Ελευθερίας, πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στάση Μέγαρο Μουσικής)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

18:30 | ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΓΚΙΟΥΓΚΗΣ, πρόεδρος ΣΦΕΑ

18:45 | ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ: ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1967-1974)»

ΆΝΤΑ ΚΑΠΟΛΑ, υπεύθυνη αρχειακών συλλογών ΑΣΚΙ
Το αποτύπωμα της αντιδικτατορικής αλληλεγγύης στα αρχεία των ΑΣΚΙ και του ΕΜΙΑΝ

ΠΟΛΙΝΑ ΙΟΡΔΑΝΙΔΟΥ, υπεύθυνη βιβλιοθήκης ΑΣΚΙ
Έντυπη Αντίσταση: αντιδικτατορικά έντυπα και εκδόσεις στην Βιβλιοθήκη των ΑΣΚΙ

ΙΩΑΝΝΑ ΒΟΓΛΗ, υπεύθυνη ψηφιακού αποθετηρίου & ψηφιακών εφαρμογών ΑΣΚΙ
Γεγονότα και καταγραφές: ένα χρονολόγιο αλληλεγγύης και αντίστασης (1967-1974)

ΝΑΤΑΛΙΑ ΤΣΟΥΡΜΑ – ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΧΑΡΤΟΜΑΤΣΙΔΗ, επιστημονικοί συνεργάτες προγράμματος
Από το αναλογικό στο ψηφιακό: μια διαδραστική χαρτογράφηση του αντιδικτατορικού αγώνα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΟΥΣΗΣ - ΑΡΕΣΤΕΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, επιστημονικοί συνεργάτες προγράμματος
Το αντιδικτατορικό δελτίο Athènes-Presse Libre ως εργαστήρι ευρωπαϊκής αλληλεγγύης: οι περιπτώσεις Γαλλίας και Κύπρου

Συντονισμός: ΣΤΑΘΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ, συντονιστής προγραμματισμού & επιστημονικών δράσεων ΑΣΚΙ

20:00 | Η ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΙΚΤΑΤΟΡΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ, ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Συζητούν:

ΆΞΕΛ-ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΛΤΕΝ, οικονομολόγος

ΕΛΕΝΗ ΚΟΥΚΗ, ιστορικός

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΑΜΠΡΙΝΟΥ, πολιτική επιστήμονας

ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΙΟΣ, γεν. γραμματέας ΣΦΕΑ

Συντονισμός: ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΑΚΗΣ, πρόεδρος ΔΣ ΑΣΚΙ

13/07/2026

📍 Update: Η έκδοση "Dictatorships and Democracies in Greece, Spain and Portugal. Transitions and their legacies, fifty years on" των ΑΣΚΙ και του Ιδρύματος Rosa Luxemburg (RosaLuxgr) είναι διαθέσιμη και ψηφιακά και μπορείτε να την κατεβάσετε είτε από τη σελίδα του Ιδρύματος, είτε από τη σελίδα των ΑΣΚΙ.

https://askiweb.eu/anakoinoseis/nea-ekdosi-ton-aski/

https://rosalux.gr/publication/dictatorships-and-democracies-in-greece-spain-and-portugal/

10/07/2026

Νέα έκδοση των ΑΣΚΙ! 🎉

Manos Avgeridis, Magda Fytili, Kostis Kornetis (eds.)

Dictatorships and Democracies in Greece, Spain and Portugal. Transitions and their legacies, fifty years on

Μισό αιώνα μετά την πτώση των δικτατοριών στην Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία, οι δημοκρατικές μεταβάσεις στη Νότια Ευρώπη εξακολουθούν να αποτελούν πεδίο ιστορικής συζήτησης, πολιτικών ερμηνειών και ανταγωνιστικών μνημών.
Ο τόμος επανεξετάζει τις μεταβάσεις αυτές όχι ως γραμμικές πορείες από τον αυταρχισμό στη δημοκρατική «κανονικότητα», αλλά ως άνισες και συγκρουσιακές διαδικασίες, που διαμορφώθηκαν μέσα από κοινωνικές κινητοποιήσεις, θεσμικές συνέχειες, πολιτικούς συμβιβασμούς και διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες.

Με τη συμμετοχή ερευνητριών και ερευνητών που μελετούν την Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, το βιβλίο εξετάζει τα αυταρχικά καθεστώτα, τις μορφές αντίστασης, την πολιτική των μεταβάσεων, τον ρόλο της Αριστεράς και τις μακρόχρονες αποτυπώσεις του εκδημοκρατισμού στις εργασιακές σχέσεις, την αστυνόμευση, την ιδιότητα του πολίτη, την αποαποικιοποίηση, τη δημόσια μνήμη και την πολιτική κουλτούρα.

Με αφετηρία το διεθνές εργαστήριο «Dictatorships/Democracies: Political Transitions and the Left in Southern Europe», που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 2024, ο τόμος μάς καλεί να ξανασκεφτούμε τη δημοκρατία ως πεδίο συμπερίληψης και αποκλεισμού, σύγκρουσης και πολιτικής δυνατότητας.

Έκδοση: ΑΣΚΙ / Rosa Luxemburg Stiftung, Office in Greece (RosaLuxgr)

Το βιβλίο διατίθεται δωρεάν. Μπορείτε να το παραλάβετε από τα γραφεία των ΑΣΚΙ (Δευτέρα & Παρασκευή 10.00-14.00 & Τετάρτη 12.00-18.30, Πλατεία Ελευθερίας 1, Αθήνα, τηλ.: 2103223062). Από Σεπτέμβρη η έκδοση θα είναι διαθέσιμη και ψηφιακά από την ιστοσελίδα των ΑΣΚΙ.
---
Half a century after the fall of the dictatorships in Greece, Portugal, and Spain, the meanings and legacies of Southern Europe’s democratic transitions remain contested.

This volume revisits those transitions not as linear passages from authoritarianism to democratic “normality”, but as uneven and conflictual processes shaped by social mobilisation, institutional continuities, political compromise, and competing memories.

Bringing together scholars working on Greece, Spain, and Portugal, the book examines authoritarian rule, resistance, the politics of transition, the role of the Left, and the longer afterlives of democratisation in labour relations, policing, citizenship, decolonisation, public memory, and political culture.

Emerging from the international workshop “Dictatorships/Democracies: Political Transitions and the Left in Southern Europe”, held in Athens in November 2024, the volume invites us to rethink democracy as a contested field of inclusion, exclusion, conflict, and political possibility.

Published by the Contemporary Social History Archives (ASKI) and the Rosa Luxemburg Stiftung, Office in Greece

The publication is available free of charge. Copies may be obtained from the offices of the Contemporary Social History Archives (ASKI) (Monday & Friday 10.00-14.00 & Wednesday 12.00-18.30, 1 Eleftherias Square, Athens; Tel.: +30 2103223062). From September onward, the publication will also be available digitally on the ASKI website.

09/07/2026

Το 1981 κυκλοφόρησε το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Κράξιμο», με εκδότρια την «εκδιδόμενη τραβεστί» Πάολα, όπως έγραφε η ίδια στην πρώτη σελίδα του, και υπέρτιτλο «Κάθε εργασία με σκοπό το κέρδος είναι πορνεία». Συνολικά κυκλοφόρησαν δεκατέσσερα τεύχη, χωρίς σταθερή περιοδικότητα, καθώς –όπως είχε δηλώσει η ίδια σε συνέντευξή της στο VICE– η κυκλοφορία τους εξαρτιόταν τόσο από τις οικονομικές της δυνατότητες όσο και από το αν είχε κάτι ουσιαστικό να πει.

Το «Κράξιμο» υπήρξε ένα πρωτοποριακό, για την εποχή του, έντυπο, καθώς έδωσε ορατότητα όχι μόνο στα ομοφυλόφιλα, αλλά και στα τρανς άτομα, τα οποία στις αρχές της δεκαετίας του 1980 βρίσκονταν στο κοινωνικό περιθώριο και γίνονταν συστηματικά στόχος διακρίσεων και επιθέσεων. Παράλληλα, το 1984 διώχθηκε, δικάστηκε και καταδικάστηκε για "άσεμνα δημοσιεύματα" και "για εξύβριση της αρχής δια του τύπου" σε πολύμηνη φυλάκιση και εξοντωτικό χρηματικό πρόστιμο, προκαλώντας την παρέμβαση της Διεθνούς Αμνηστίας και την αντίδραση της διεθνούς γκέι κοινότητας.

Στις σελίδες του δημοσιεύτηκαν, εκτός από κείμενα της ίδιας της Πάολα, άρθρα και συνεντεύξεις καλλιτεχνών και διανοουμένων όπως του Αλέξη Μπίστικα, του Ηλία Πετρόπουλου, του Κώστα Ταχτσή, του Ντίνου Χριστιανόπουλου και άλλων.

(Βιβλιοθήκη ΑΣΚΙ)

29/06/2026

Ακούστε την Ιστορία στο Κόκκινο της Κυριακής 28 Ιουνίου 2026, όπου ο Γιώργος Νούσης συνομιλεί με τον Μάνο Αυγερίδη και την Ιλιρίντα Μουσαράι για την αλβανική μετανάστευση, μία διαδικασία που συνέδεσε τις δύο χώρες από το 1991 και έπειτα και η οποία μέσα στον χρόνο μετέβαλε την κοινωνική και πολιτική ανθρωπογεωγραφία της Ελλάδας.

Διαθέσιμη στο SoundCloud: https://soundcloud.com/aski-6/28-6-2026-i-alvaniki?si=b373132da389435f8bd3c6b278d299d4&utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing

Και στο Spotify: https://open.spotify.com/episode/1mStTKCqMXUgAKDBYlJB5c?si=0b42ef529e084b5e

Ιστορία στο Κόκκινο · Episode