Ίδρυση & Λειτουργία – Στέγαση
Το έτος 1973 συστήνεται Τοπικό Ιστορικό Αρχείο Πατρών "υπαγόμενον εις το Υπουργείον Πολιτισμού και Επιστημών και εξαρτώμενον εκ των Γενικών Aρχείων του Kράτους ως αποκεντρωμένη υπηρεσία αυτών" (ΦEK 262/3-10-1973, Π.Δ. 353/1979). H συντήρηση, η λειτουργία και η στέγαση του ιδρυόμενου Ιστορικού Αρχείου θα βάρυνε το Δήμο Πατρέων, ενώ για τη διοίκησή του προβλεπόταν
πενταμελής Εποπτική Επιτροπή αποτελούμενη από το Μητροπολίτη Πατρών, το Δήμαρχο Πατρέων, ένα γυμνασιάρχη και δύο λόγιους της πόλεως. Για την επιλογή των ιστορικών εγγράφων και κειμηλίων που θα φυλάσσονταν στο Τ.Ι.Α.Π. προβλεπόταν η σύσταση τριμελούς επιτροπής, αποτελούμενη από τον Διευθυντή των ΓΑΚ ή αντιπρόσωπο αυτού, έναν δημοτικό υπάλληλο και έναν λόγιο ή καθηγητή.
Το Τ.Ι.Α.Π. ξεκίνησε τελικά τη λειτουργία του το 1988 ως περιφερειακή υπηρεσία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας & Θρησκευμάτων με τετραμελή Εποπτική Επιτροπή, και φιλοξενήθηκε στη Δημοτική βιβλιοθήκη της Πάτρας.
Το Μάιο του 1991 με το νόμο 1946/1991, το Τοπικό Αρχείο Πατρών μετονομάστηκε σε «Γ.Α.Κ. - Αρχεία Ν. Αχαΐας». Σύμφωνα με το νόμο 1946/1991, τα Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Αχαΐας είναι περιφερειακή υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους. Ο νόμος αυτός καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Γ.Α.Κ., ως αυτοτελούς δημόσιας υπηρεσίας που υπάγεται απευθείας στον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Το έτος 1991 υπήρξε σημαντικό για την ανάπτυξη της Υπηρεσίας, για έναν ακόμα λόγο, καθώς παραχωρήθηκε από την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου για στέγαση της υπηρεσίας, το διώροφο ιστορικό νεοκλασικό κτήριο της «παλαιάς Νομαρχίας Αχαΐας» επί της οδού Πατρέως 81, στο κέντρο της πόλης, εμβαδού 600 τ.μ.
Ο μεγάλος σεισμός της 15-6-1995 στην Πάτρα προκάλεσε τεράστιες ζημιές στο νεοκλασικό κτήριο όπου στεγάζονταν τα Αρχεία Ν. Αχαΐας με συνέπεια να κριθεί η οικοδομή ως επικίνδυνη και να καταστεί η λειτουργία της υπηρεσίας προβληματική.
Η υπηρεσία σήμερα στεγάζεται σε δύο μισθωμένα κτήρια επί της οδού Μαιζώνος, συνολικού εμβαδού 1600 τ.μ., ενώ συνεχίζεται η προσπάθεια εξεύρεση ενός ενιαίου δημοσίου ακινήτου προς στέγαση του συνόλου της Υπηρεσίας.
