06/09/2026
ΑΝΑΦΟΡΑ
ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΩΝ ΒΡΥΣΩΝ
ΑΠΟΚΟΡΩΝΟΥ
Κυρίες και κύριοι,
Η Μάχη των Βρυσών για την οποία έχω την τιμή να αναφέρομαι είναι το σπουδαιότερο γεγονός που έλαβε χώρα στον Αποκόρωνα κατά την Μεγάλη Επανάσταση του 1866. Ήταν μια από τις πρώτες και πιο καθοριστικές συγκρούσεις της Επανάστασης αυτής που διήρκεσε 3 χρόνια και λειτούργησε ως καταλύτης που οδήγησε στην κλιμάκωση της οθωμανικής βίας και τελικά στο ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Η ακτινοβολία της όμως ξεπερνά τα όρια της επαρχίας Αποκορώνου για το γεγονός ότι ήταν νικηφόρα και για τον λόγο αυτό αναπτέρωσε το ηθικό των επαναστατών σε όλη την επικράτεια της Κρήτης.
Η νίκη των Κρητών στις Βρύσες ανησύχησε έντονα την Υψηλή Πύλη, η οποία για την καταστολή της έστειλε τον ικανότατο υψηλόβαθμο αξιωματικό της, τον Μουσταφά Πασά.
Ο Αποκόρωνας παρέμεινε το επίκεντρο των συγκρούσεων αφού επακολούθησαν και άλλες συγκρούσεις στον Βαφέ, στον Βάμο, στα Πεμόνια, στον Στύλο, στις Καλύβες και στον Αλμυρό.
Πριν αναφερθούμε στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στο σημείο που βρισκόμαστε, αξίζει να δούμε το ιστορικό και χρονικό τους πλαίσιο για να κατανοήσουμε καλύτερα για ποιο λόγο έλαβαν χώρα.
Οι κύριες αιτίες που ξεκίνησε η Μεγάλη Επανάσταση του 1866-1869 ήταν η υπερβολική φορολογία, το Μοναστηριακό ζήτημα και οι καταπιέσεις του Χριστιανικού πληθυσμού. Αυτά κινητοποίησαν αρχικά τους προεστούς των πεδινών χωριών οι οποίοι στις 22 Απριλίου 1866 συγκεντρώθηκαν στα Μπουτσουνάρια Χανίων με σκοπό την σύνταξη υπομνήματος προς τον σουλτάνο για να σεβαστεί τα προνόμια των Χριστιανών που τους είχαν παραχωρηθεί το 1858. Η συγκέντρωση αυτή δεν είχε επιτυχία από άποψη συμμετοχών και εκπροσώπων από όλη την Κρήτη και επαναλήφθηκε στις 14 Μαΐου 1866 στο ίδιο μέρος, όπου οι κεφαλές του νησιού εξέλεξαν 99 πληρεξουσίους οι οποίοι συνέταξαν υπόμνημα στον σουλτάνο που μιλούσε για τις καταπιέσεις και τις αδικίες εις βάρος του χριστιανικού πληθυσμού. Ο σουλτάνος δεν ικανοποίησε τα αιτήματα των πληρεξουσίων, αντ' αυτού δε έστειλε στρατό 4.500 ανδρών και είναι αυτός ο στρατός που αντιπαρατέθηκε με τους προγόνους μας στο σημείο που βρισκόμαστε τώρα και τιμούμε την μνήμη τους.
Στις 20 Ιουλίου 1866 οι πληρεξούσιοι του νησιού συγκεντρώθηκαν στον Εμπρόσνερο και υπέγραψαν την πρώτη επαναστατική πλέον διακήρυξη την οποία απέστειλαν στους προξένους των Μεγάλων Δυνάμεων, ενώ στις 17 Αυγούστου 1866 είχαμε την έναρξη των εχθροπραξιών οπότε ο καπετάν Κριάρης χτύπησε τους Τούρκους της Κανδάνου.
Στις 21 Αυγούστου η Επαναστατική Συνέλευση από το Ασκύφου καλεί με διακήρυξη τον λαό της Κρήτης σε ένοπλη εξέγερση ενώ η σημαία των επαναστατών έχει λογότυπο τον σκοπό τους ΕΝΩΣΙΣ ή ΘΑΝΑΤΟΣ.
Στις 23 Αυγούστου λαμβάνουν χώρα νικηφόρες μάχες στο Ανισαράκι και στις Στροβλές Σελίνου ενώ στις 25 Αυγούστου ξεκινά η Μάχη των Βρυσών η οποία διήρκεσε 3 ημέρες.
Οι επαναστάτες, Αποκορωνιώτες και Σφακιανοί ως επί το πλείστον, εκμεταλλευόμενοι την θέση του Τουρκοαιγυπτιακού στρατού που είχε στρατοπεδεύσει στο σημείο γύρω από τον Βρυσιανό ποταμό, στο σημερινό κέντρο του χωριού, τον περικύκλωσαν και τον κτυπούσαν ανελέητα. Οι Τουρκοαιγύπτιοι είχαν επικεφαλής τον Αιγύπτιο Σαχίν Πασά με 4.500 άνδρες ενώ προς συνεπικουρία του η Τουρκική Διοίκηση, αντιλαμβανόμενη την δεινή θέση στην οποία ευρίσκετο, έστειλε δύο τάγματα Τούρκων ατάκτων (βαζιβουζούκων) με επικεφαλής τον Χασάν Μπάντρη. Οι επαναστάτες αντιμετώπισαν την δύναμη του Μπάντρη στον Βάμο, πριν κάν φθάσει στο σημείο που είμαστε και την διέλυσαν σκοτώνοντας και τον ίδιο.
Ο ηρωισμός και το επαναστατικό σθένος των προγόνων μας και η διάλυση της ομάδας του Μπάντρη και ο θάνατός του σε συνδυασμό με τον αποκλεισμό του Σαχίν Πασά από τις πηγές του νερού (οι άνδρες του υπέφεραν από ανυπόφορη δίψα κάτω από τον αυγουστιάτικο ήλιο) του προκάλεσαν πανικό και μετά τριήμερο σκληρών εχθροπραξιών και βλέποντας ότι δεν μπορεί να καθυποτάξει τους περίπου 300 τον αριθμό επαναστάτες αναγκάσθηκε να ζητήσει συνθηκολόγηση και να υποχωρήσει ατάκτως προς τις Καλύβες εγκαταλείποντας τον εξοπλισμό και τα εφόδια των στρατιωτών του στους επαναστάτες.
Οι απώλειες του Τούρκικου στρατού στην μάχη των Βρυσών ήταν 2.000 άνδρες.
Στις 28 Αυγούστου 1866, κυρίες και κύριοι, στις Βρύσες Αποκορώνου συνέβη κάτι πρωτοφανές για τα δεδομένα των Κρητικών Επαναστάσεων: ένας Τούρκος πασάς ύψωσε λευκή σημαία και ζήτησε επίσημα από τους «ραγιάδες» να συνθηκολογήσουν.
Η πρόθεση για συνθηκολόγηση μπορεί να ήταν τέχνασμα του Σαχίν πασά για να κερδίσει χρόνο και να υποχωρήσει με τα όπλα του και τα εφόδιά του, όμως η πίεση των επαναστατών μετέτρεψε την υποχώρησή του σε άτακτη και πανικόβλητη φυγή.
Στον Αποκόρωνα ακολούθησαν και άλλες μάχες, στον Βαφέ στις 12 Οκτωβρίου 1866 με όχι ευχάριστο αποτέλεσμα για τους επαναστάτες καθώς και στα Πεμόνια στις 30 Οκτωβρίου 1866, όπου εξακόσιοι περίπου επαναστάτες κτύπησαν τον Τούρκικο Στρατό, όμως αναγκάσθηκαν να τραπούν σε φυγή, αφού παρά την γενναιότητά τους μια δυνατή βροχή αχρήστευσε τα όπλα τους. Οι Τουρκοαιγύπτιοι πυρπόλησαν τότε το Μελιδόνι και εκδιώχθηκαν από 150 επαναστάτες που προσέτρεξαν από την περιοχή της Ρέντας.
Μετά τα Πεμόνια ο Μουσταφά Πασάς κινήθηκε κατά του Ρεθύμνου, όπου στις 8 Νοεμβρίου πυρπόλησε την Ιερά Μονή Αρκαδίου, η οποία είχε καταστεί το κέντρο των εν Ρεθύμνη επαναστατών και κατόπιν επανήλθε στα Χανιά.
Στην Μάχη των Βρυσών έπεσε ηρωικά μαχόμενος ο καπετάνιος/οπλαρχηγός Δημήτριος Νεράντζης από το Πρόβαρμα ενώ διακρίθηκαν ο Κωστής Πωλιουδάκης από το Ασκύφου, σημαιοφόρος της ομάδας των Ασκυφιωτών που έλαβε μέρος στην μάχη, ο Εμμανουήλ Ζαχαριουδάκης από το Καλαμίτσι Αποκορώνου, ο Νικόλαος Τζιτζικαλάκης από τον Φρε, ο Χρηστούλης Τζίμπουκας και κάποιος Κλίνης από τα Ανώγεια.
Τι έμεινε από την Μάχη των Βρυσών; Ένα παράδειγμα στις επόμενες γενιές, μια υπόσχεση ότι θα διαφυλάξουμε αυτά που οι πρόγονοί μας κέρδισαν ρισκάροντας την ζωή τους, τις οικογένειές τους και το βιός τους και ότι τα μεγάλα αγαθά κερδίζονται με συνεχείς αγώνες!
Σας ευχαριστώ
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΧΑΝΙΩΝ
6936626266
