03/06/2026
Himmatnagar Heart Of S.K. Government Ayurved Hospital Himatnagar
૬. સંતુલન આસનો (Balancing Asanas)
સંતુલન આસનો એવા આસનો છે જેમાં શરીર અને મન બંનેનું સંતુલન જાળવવું જરૂરી હોય છે. આ આસનો એકાગ્રતા, આત્મવિશ્વાસ, નર્વસ સિસ્ટમ અને સ્નાયુઓના સમન્વયને વિકસાવે છે.
૧. વૃક્ષાસન (Vrikshasana)
વૃક્ષ એટલે ઝાડ. આ આસનમાં શરીર ઝાડની જેમ સ્થિર અને સંતુલિત રહે છે.
કરવાની રીત
તાડાસનમાં સીધા ઊભા રહો.
જમણા પગનો તળિયો ડાબા જાંઘના અંદરના ભાગ પર રાખો.
બંને હાથ નમસ્કાર મુદ્રામાં જોડો.
પછી હાથને માથા ઉપર લઈ જાઓ.
નજર એક બિંદુ પર સ્થિર રાખો.
20–60 સેકન્ડ સુધી સ્થિતિ જાળવો.
બીજી બાજુ પુનરાવર્તન કરો.
રોગાનુસાર લાભ
નર્વસ સિસ્ટમ
સંતુલન અને સંકલન સુધારે
મગજ અને સ્નાયુઓ વચ્ચેનો તાલમેલ વધારે
માનસિક લાભ
એકાગ્રતા વધારે
આત્મવિશ્વાસમાં વધારો કરે
તણાવ ઘટાડે
હાડકાં અને સ્નાયુઓ
પગ અને ઘૂંટણ મજબૂત બને
કરોડરજ્જુ સીધી રહે
સાવચેતી
ચક્કર આવતાં હોય તો દિવાલનો સહારો લેવો.
ઘૂંટણની ગંભીર ઈજામાં સાવધાની રાખવી.
૨. ગરુડાસન (Garudasana)
ગરુડ એટલે ભગવાન વિષ્ણુનું વાહન ગરુડ. આ આસનમાં હાથ અને પગ ગરુડની સ્થિતિ જેવા ગૂંથાયેલા હોય છે.
કરવાની રીત
સીધા ઊભા રહો.
એક પગ પર સંતુલન રાખો.
બીજા પગને પ્રથમ પગની આસપાસ વીંટાળો.
બંને હાથને પણ એકબીજા સાથે વીંટાળી હથેળીઓ જોડો.
ઘૂંટણ થોડાં વાળો.
15–30 સેકન્ડ સ્થિતિ જાળવો.
રોગાનુસાર લાભ
સાંધા અને સ્નાયુઓ
ખભા અને હાથની જકડણ દૂર કરે
ઘૂંટણ અને ટખા મજબૂત બને
રક્તસંચાર
હાથ અને પગમાં રક્તપ્રવાહ સુધારે
નર્વસ સિસ્ટમ
શરીરના સંતુલન અને નિયંત્રણમાં સુધારો કરે
માનસિક લાભ
ધીરજ અને એકાગ્રતા વધારે
સાવચેતી
ઘૂંટણ અથવા ટખાની ઈજામાં ટાળવું.
સંતુલન ન રહેતું હોય તો સહારો લેવો.
૩. નટરાજાસન (Natarajasana)
નટરાજ ભગવાન શિવનું નૃત્યમય સ્વરૂપ છે. આ આસન સુંદરતા, શક્તિ અને સંતુલનનું પ્રતીક છે.
કરવાની રીત
સીધા ઊભા રહો.
જમણો પગ પાછળ વાળો.
જમણા હાથથી પગનો અંગૂઠો અથવા પગ પકડો.
ડાબો હાથ આગળ સીધો લંબાવો.
પગને પાછળ અને ઉપર ખેંચો.
શરીરને સંતુલિત રાખો.
15–30 સેકન્ડ સ્થિતિ જાળવો.
બીજી બાજુ પુનરાવર્તન કરો.
રોગાનુસાર લાભ
કરોડરજ્જુ
પીઠને લવચીક બનાવે
કરોડરજ્જુની સ્થિરતા વધારે
સ્નાયુઓ
જાંઘ, પગ અને ખભા મજબૂત બને
માનસિક લાભ
એકાગ્રતા અને આત્મવિશ્વાસ વધારે
મનને સ્થિર બનાવે
પાચનતંત્ર
પેટના અવયવોને સક્રિય બનાવે
સાવચેતી
કમર, ઘૂંટણ અથવા ટખાની ગંભીર ઈજામાં ટાળવું.
શરૂઆતમાં દિવાલનો સહારો લેવો.
ત્રણેય આસનોનો સંક્ષિપ્ત સાર
આસન
મુખ્ય લાભ
વૃક્ષાસન
સંતુલન, એકાગ્રતા, આત્મવિશ્વાસ
ગરુડાસન
ખભા, સાંધા, રક્તસંચાર
નટરાજાસન
લવચીકતા, સંતુલન, શક્તિ
યોગિક દૃષ્ટિએ
આ ત્રણેય આસનો આજ્ઞા ચક્ર (ભ્રૂમધ્ય) અને મૂલાધાર ચક્રને સક્રિય કરવામાં સહાયક માનવામાં આવે છે. નિયમિત અભ્યાસથી મનની સ્થિરતા, આત્મવિશ્વાસ, સંકલ્પશક્તિ અને શરીરનું સંતુલન વધે છે.
🕉️ વૃક્ષાસન → ગરુડાસન → નટરાજાસન આ ક્રમમાં અભ્યાસ કરવાથી સંતુલન, એકાગ્રતા અને શરીરની સ્થિરતા માટે ઉત્તમ યોગક્રમ બને છે. 🙏🌿
