22/12/2025
#" တနင်္သာရီ သမိုင်းလာ နယ်နိမိတ်များ "
■ တနင်္သာရီဒေသသည် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ ရှေးကျသော မြို့ပြ ယဥ်ကျေးမှုများ စတင်သည့် နေရာတခုဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အရှေ့တောင်အာရှ ရှေးဦး လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ သြဇာလွှမ်းမိုး၍ ယဥ်ကျေးမှုများကို တင်ပို့ခဲ့ရာ ကမ်းရိုးတန်းဖြစ်သော ဒေသများသည် အစောဆုံး လက်ခံရရှိခဲ့ကြတယ်။
ခရစ်နှစ်ဦးကတည်းက " တွန်ဆန် " ဟုခေါ်သော တိုင်းပြည်ထောင်တခု ( A League of Five City-States ) ၏ နယ်မြေတွင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်း အစိတ်အပိုင်းလည်း ပါဝင်တယ်။( Funan ) ဖူနန်တို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်သည့်အခါ ယင်းကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပါတယ်။
■ ထောင်စုနှစ်ပြောင်းတွင် ပုဂံနိုင်ငံတော်၏ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်မှာ တကွာပါ ဖြစ်တာကြောင့် တနင်္သာရီသည်လည်း ပုဂံ အပိုင်ဖြစ်လာတယ်။
သာလွန်မင်းလက်ထက် ခရစ် ၁၆၃၇ ခုနှစ် စမ္ဗူ့ဒီပဥဆောင်းကျမ်းအရ
" တနင်္သာရီနယ်ကား အရှေ့ကိုလားသော် ထားရိုက်မြစ်ဆုံက တောင်မြောက်စီးသည့် မြစ်ကြီးထိ ၊ တောင်ကိုလားသော် ကလလန် မြေစပ် ၊ အနောက်ကိုလားသော် ပင်လယ် ၊ မြောက်ကိုလားသော် ထားဝယ်မြေနှင့် ကျောခိုင်း " ဟုဆိုထားတယ်။
ဗြိတိသျှ ဂေဇက်အရမူ မြောက်မှတောင်တန်းနေသော တနင်္သာရီတောင်တန်းများကို နယ်ခြားအဖြစ် ယူလိုက်ပြီး တဖက်တွင် ယိုးဒယားမြေရှိတယ်။
■ အခြားသော မူတခုတွင်
" အရှေ့မြောက်ကလားသော် ခမောင်းသွယ်ချောင်းအထိ ၊
အရှေ့လားသော် ဝင်းဖလုံးအထိ ၊
အရှေ့တောင်လားသော် သာလင်မြို့အထိ ၊
တောင်ကဆိုင်းလအထိ ၊
အနောက်က ကွမ်းသီးကွမ်းရွက်ကျွန်းအထိ ၊
မြောက်က မလိလေးကျွန်း ၊ ငှက်သိုက်ပဲတံခါး ကျောက်တရန် ပြည်ခြား မီးလောက်ချောင်း အထိ နယ်ဆုံးအခြား " လို့တွေ့ရပါတယ်။
■ တနင်္သာရီမြို့၏ သမိုင်းဝင် မြို့ရံ စာရင်း ( ၃၂ မြို့ ) ထဲက ၂၀ ကျော်ခန့်ကို ယခုတိုင် တွေ့နိုင်ပြီး တနင်္သာရီ မြို့ပြနိုင်ငံအဖြစ် တသီးတခြားနေစဥ်ကလည်း ယင်းမြို့ရံတို့ကိုပင် ပိုင်နက်မြေအဖြစ် အုပ်စိုးခဲ့ကြပါလိမ့်မယ်။ မြို့ဆိုသော်လည်း ရွာကြီး , Settlements အရွယ်ပမာဏခန့်သာ ရှိဖို့ဖြစ်နိုင်ပြီး အများစုမှာ ယနေ့ ကျေးရွာအဆင့်သာ ရှိပါတယ်။ နာမည်ပြောင်းကုန်ကြတာတွေလည်း မနည်းပါ။
မြို့ရံအများစုမှာ တနင်္သာရီမြစ်ကြီးနှင့် မြစ်ငယ်တလျှောက်မှာ တည်ရှိပြီး ယနေ့ခေတ် တနင်္သာရီမြို့နယ် နယ်နိမိတ်အတွင်းသာ အများစုဖြစ််တယ်။ ဗြိတိသျှခေတ်ဦး ၁၈၂၅ ခုနှစ် တွင် မြိတ် ( တနင်္သာရီ ) ဒေသ၏ လူဦးရမှာ ၅၁၈၁ ခန့်သာ ရှိသည်မို့ ယင်းမတိုင်ခင်ကလည်း အလွန်အမင်း ပို၍မများနိုင်ပါ။ ၁၈၅၅ ခုနှစ် ဂေဇက်ထုတ်ချိန် အရောက်တွင်မူ မြိတ် Province တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀ ခန့်အထိ တိုးပွားလာတယ်။
■ တနင်္သာရီ၏ ပင်လယ်ဆိပ်မြို့ကြီးတွေကတော့ မြိတ် ( မြိတ်မြို့နယ် ) နှင့် သန္ဒုပ် ( ကျွန်းစု မြို့နယ် ) လို့သိကြမယ်။ သမိုင်းကြောင်းအရ သန္ဒုပ်မြို့က ပိုစောပြီး ယင်းတိမ်ကောသွားသည့်အခါမှ မြိတ်မြို့က နေရာယူ စည်ကားလာတယ်လို့ ဆိုကြတယ်။
ယနေ့ကျွန်းစုမြို့နယ် ( ကန်မော်ရွာ ) ကြတ္ကလင်းမြို့ဟောင်းသည်လည်း ရှေးအလွန်ကျသည်ဆိုငြား သမိုင်းကြောင်း သေချာမသိရပါ။ ဤအတွက် ဒေသခံသမိုင်းထက် တူးဖော်၍ Dating လုပ်မှသာ အချက်အလက် အမှန်ကို မှန်းဆနိုင်တော့မယ်။
■ တနင်္သာရီမြစ်ညာ သင်္ကန်းငုတ်၏ အလွန် အောင်သာဝရမြို့ဟောင်းကတော့ ထားဝယ်အပိုင်တွင် ဖြစ်သော်လည်း ယင်းကို တခါတရံတွင် တနင်္သာရီ၏ မြို့ရံအဖြစ် ထည့်သွင်းတာလည်း တွေ့ရတယ်။
လက်တွေ့ကျကျကတော့ ပြည်ထောင် Entities ၂ ခု၏ အလယ် , မြို့တော်နှင့် အတန်လှမ်းသော နေရာတွင် တည်ရှိနေသည့် မြို့ဖြစ်တာကြောင့် ခွချက်နိုင်သော နေရာပါ။ ၄င်းကိုယ်တိုင်ပင် မြို့ပြနိုင်ငံအဖြစ် စိုးစံသူမင်းများ ရှိကြောင်း ရာဇဝင်ရှိတယ်။
■ တနင်္သာရီတိုင်းအကြောင်း ( အထူးသဖြင့် တောင်ဘက်ပိုင်း ) ဆိုသည့်အခါ တနင်္သာရီ ( မြိတ် ) သား , ထားဝယ်သား , မွန် , ဗမာ , ကရင် , ယိုးဒယား , တရုတ် , အိန္ဒိယ နှင့် အာရပ်တို့အပြင် ပသျှူး ( မလေး ) တို့၏ အခန်းကဏ္ဍကိုလည်း ချန်မထားသင့်ပါ။
ပသျှူးတို့သည် ကော့သောင်းနှင့် ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တို့တွင် အများဆုံးနေကြသည်ဆိုငြား တနင်္သာရီ အမည်ကိုယ်၌က Tanah Sari မလေးအမည်ကို မြစ်ဖျားခံခြင်းသာ အဖြစ်နိုင်ဆုံးပါ။ မလေးကျွန်းဆွယ်တွင် Tanah ဟူသော မြေ လို့အဓိပ္ပါယ်ရသည့် ဒေသအများအပြားရှိခဲ့တယ်။ ပုလောသည်လည်း ပုလို ( မလေးဘာသာဖြင့် ကျွန်း ) ဟုအဓိပ္ပါယ်ရှိ၏။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ပသျှူး ၄၀၂၆ ဦးရှိခဲ့တယ်။ သိန်းခွန်တွင်မူ ယိုးဒယားအဆက်အနွယ်များ နေထိုင်ကြတယ်။
■ ပူလရက္ခတိုင်းဟုဆိုသော ပုလောသည်လည်း တနင်္သာရီမြို့ရံတခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဆိုသော်လည်း ပလောမြို့စား လက်အောက်တွင် ပလ အပါအဝင် ကိုယ်ပိုင် စားကျေးစားလက်များ ရှိပါတယ်။
တနင်္သာရီမြို့ရံ တခုဖြစ်သော ပြည်ခြား မီးလောင်ချောင်းသည် ရာဇဝင်အရ မြောက်ဘက်အကျဆုံးဖြစ်တယ် ( ယခု ပြည်ခြားရွာ ) ။ အနောက်ကိုမူ ကွမ်းသီးကွမ်းရွက်ကျွန်းလို့ စာတွင်ပါတယ်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကနေ ၁၈၆၀ ကျော်နှစ်များအထိ တနင်္သာရီ၏ တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်အဆုံးသည် မိုင် ၆၀ အကွာရှိ မုံးတောင်ဖြစ်ပြီး အခြားတဖက်မှာ ယိုးဒယားမြေဖြစ်တယ်။ ထိုစဥ်က ကော့သောင်းခရိုင် ဖြစ်လာမည့် နယ်မြေများသည် ယိုးဒယားပိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး Chumphon စီရင်စု လက်အောက်တွင် ရှိနေရာကနေ ၁၈၆၀ လွန်နှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့က မလိဝမ်းနယ်မြေကို လက်ခံရရှိပြီးနောက်မှာတော့ Mergui ( မြိတ် ) ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာပါတယ်။
■ မြေပုံသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် ဗြိတိသျှမြေပုံဖြစ်ပြီး စိတ်ဝင်စားစရာ အနေဖြင့်
တနင်္သာရီ မြို့ရံစာရင်းပါ မလိကျွန်း ( ထားဝယ်ကျွန်း ဟု မြေပုံတွင်တွေ့ရ ) မှ တနှစ်လျှင် ငှက်သိုက်ခွန် ရူပီးတသောင်းရ၏။
တနင်္သာရီမြစ်ညာတွင် မြိတ် , ပလ မြို့မှ လာရာလမ်းများ တွေ့ဆုံပြီး ဘန်ကောက်သို့ လမ်းပေါက်သည့် လမ်းဆုံ " Jong Chatn " ကိုလည်းတွေ့ရ၏။ ယနေ့ မည်သည့် မြို့ရွာကို ခေါ်သနည်း မသိပါ ?
Crd Augustus_Linn