07/09/2026
పెద్ద అన్నయ్య శరత్ చంద్ర బోస్, నేతాజీ మహా నిష్క్రమణకి మాస్టర్ ప్లాన్ ఎలా వేశారు?
16 జనవరి 1941 అర్ధరాత్రి, కోల్కతాలోని ఎల్గిన్ రోడ్లో ఉన్న నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్ ఇంటి బయట బ్రిటీష్ పోలీసులు అప్రమత్తంగా ఉన్నారు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం అత్యంత కఠినమైన నిఘా ఉంచిన ఆ వ్యక్తి ఆ ఇల్లు వదిలి బయటకు రాలేడని వారు గట్టిగా నమ్మారు. ఇంట్లో కూడా అంతా సాధారణంగానే కనిపిస్తోంది. గదిలో లైటు వెలుగుతోంది, తినడానికి పండ్లు ఉంచుతున్నారు, సుభాష్ చంద్ర బోస్ తన గదిలోనే ఉన్నారని అనిపిస్తోంది. కానీ నిజం వేరుగా ఉంది. అదే సమయంలో ఇంటికి కొద్ది దూరంలో నిలిపి ఉన్న ఒక కారు చరిత్ర గతిని మార్చడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అందులో కూర్చున్న నేతాజీ, బ్రిటీష్ పోలీసుల కళ్ల ముందే బయటకు వెళ్లారు, కానీ వారికి చిన్న అనుమానం కూడా రాలేదు. నేతాజీ చేసిన ఈ మహా పలాయనం (గొప్ప నిష్క్రమణ) స్క్రిప్ట్ ను ఏ సైనిక అధికారో రాయలేదు, స్వయంగా నేతాజీ పెద్ద అన్నయ్య శరత్ చంద్ర బోస్ రూపొందించారు. నెలల తరబడి చేసిన తయారీ, పక్కా వ్యూహంతో శరత్ చంద్ర బోస్ బ్రిటీష్ నిఘా వ్యవస్థ మొత్తాన్ని బురిడీ కొట్టించారు.
2 జూలై 1940న బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్ను దేశద్రోహం ఆరోపణలపై అరెస్టు చేసింది. అరెస్టుకు నిరసనగా ఆయన జైలులో నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. దీంతో భయపడిన బెంగాల్ గవర్నర్ జాన్ హెర్బర్ట్, ఆయనను ఆయన ఇంట్లోనే గృహ నిర్బంధంలో ఉంచాలని ఆదేశించారు. గృహ నిర్బంధంలో ఉన్న సమయంలో నేతాజీ విదేశాలకు వెళ్లిపోవాలని ప్రణాళిక వేశారు. కానీ బ్రిటీష్ పోలీసుల కఠినమైన కాపలా కారణంగా ఇది సాధ్యం కాలేదు. 6 సెప్టెంబర్ 1889న జన్మించిన నేతాజీ సోదరుడు శరత్ చంద్ర బోస్ (ఆయన కంటే 8 సంవత్సరాలు పెద్దవారు) నేతాజీ విదేశాలకు వెళ్లే ప్రణాళికను సిద్ధం చేసే బాధ్యతను ఆయన తన భుజస్కంధాలపై వేసుకున్నారు.
సుభాష్ చంద్ర బోస్ ఇంట్లోంచి బయటకు రావడం ఒక రహస్య ఆపరేషన్లా కాకుండా, రోజూ జరిగే సాధారణ సంఘటనలా కనిపించాలని శరత్ చంద్ర బోస్ నిర్ణయించారు. దీనివల్ల బ్రిటీష్ ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి అనుమానం రాదు. ఈ ప్లాన్ ప్రకారం, ఆయన తన 20 ఏళ్ల కొడుకు సిసిర్ కుమార్ బోస్ను వరుసగా రెండున్నర నెలల పాటు ప్రతి రాత్రి నేతాజీ ఇంటికి పంపేవారు. తద్వారా ప్లాన్ వివరాలన్నీ ఆయనకు అందించవచ్చు. పోలీసులు సిసిర్ కుమార్ను అడ్డుకున్నప్పుడు, తన బాబాయి (నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్) రెండో ప్రపంచ యుద్ధం రేడియో ప్రసారాలను వినాలనుకుంటున్నారని, ఆరోగ్యం బాగోలేని కారణంగా ఆయనే స్వయంగా ట్రాన్సిస్టర్ ఆన్ చేయలేరని చెప్పేవారు. క్రమంగా సిసిర్ కుమార్ రావడం పోవడం సాధారణ విషయంగా మారిపోయింది, దీంతో బ్రిటీష్ పోలీసులకు ఆయనపై అనుమానం పూర్తిగా తొలగిపోయింది.
బ్రిటీష్ పోలీసులకు సిసిర్ కుమార్పై అనుమానం పూర్తిగా పోయాక, శరత్ చంద్ర బోస్ నేతాజీ ప్లాన్కు ఆఖరి రూపునిచ్చారు. ఈ ప్లాన్ ప్రకారం నేతాజీ వేషధారణ మార్చుకుని బయటకు వెళ్లాల్సి ఉంది. ఇందుకోసం శరత్ చంద్ర బోస్ సెంట్రల్ కోల్కతాలోని వైచల్ మౌలా డిపార్ట్మెంటల్ స్టోర్ నుండి లూజ్ సల్వార్లు, ఫెజ్ టోపీ, అటాచీ, షర్టులు మరియు ఇతర వస్తువులను కొనుగోలు చేయించారు. అలాగే "మహమ్మద్ జియావుద్దీన్, బిఏ, ఎల్ఎల్బి, ట్రావెలింగ్ ఇన్స్పెక్టర్, ది ఎంపైర్ ఆఫ్ ఇండియా అస్యూరెన్స్ కంపెనీ లిమిటెడ్, సివిల్ లైన్స్, జబల్పూర్" పేరుతో విజిటింగ్ కార్డ్లను కూడా ప్రింట్ చేయించారు. ఇదే గుర్తింపును శరత్ చంద్ర బోస్ నేతాజీకి ఇచ్చారు.
16 జనవరి 1941 రాత్రి, శరత్ చంద్ర బోస్ నెలల తరబడి ఎదురుచూస్తున్న ఆ సమయం రానే వచ్చింది. ఆయన కొనుగోలు చేసిన వస్తువులను సిసిర్ కుమార్ ద్వారా నేతాజీకి అందించారు. వాటిని ధరించి నేతాజీ మహమ్మద్ జియావుద్దీన్ అనే పఠాన్ వేషధారణ వేసుకున్నారు. నేతాజీ దాదాపు 10 సంవత్సరాల క్రితం వాడటం మానేసిన బంగారు ఫ్రేమ్ కళ్లద్దాలను కూడా ధరించారు. ఆ తర్వాత ఆయన సిసిర్ కుమార్కి చెందిన 'జర్మన్ వాండరర్ W24' సెడాన్ కారులో గోమోహ్ రైల్వే స్టేషన్కు బయలుదేరారు. నేతాజీ ఉన్న కారు బ్రిటీష్ పోలీసుల కళ్ల ముందే వెళ్లినా వారు ఆయనను గుర్తుపట్టలేకపోయారు.
నేతాజీ ఇంట్లోంచి బయలుదేరినప్పుడు తన గదిలోని లైట్లను వెలుగుతూనే ఉంచారు. బయట కాపలా ఉన్న బ్రిటీష్ పోలీసులకు నేతాజీ లోపలే ఉన్నారనే భ్రమ కల్పించేలా శరత్ చంద్ర బోస్ ఈ ప్లాన్ చేశారు. నేతాజీ వెళ్లిపోయి చాలా రోజులు గడిచినా సేవకులకు కూడా ఈ విషయం తెలియదు, వారు ప్రతిరోజూ ఆయన గదిలో పండ్లు ఉంచుతూనే ఉన్నారు. అలాగే ప్రతిరోజూ టాయిలెట్ను ఫ్లష్ చేసేవారు, దాంతో నేతాజీ గదిలోనే ఉన్నారని బ్రిటీష్ పోలీసులు భావించారు.
చివరకు శరత్ చంద్ర బోస్ ప్లాన్ ఫలించింది. నేతాజీ సురక్షితంగా అఫ్గానిస్తాన్ చేరుకున్నారు. ఆ తర్వాత కోర్టులో విచారణ రోజున బ్రిటీష్ వారికి నేతాజీ పలాయనం గురించి తెలిసింది. అయినా శరత్ చంద్ర బోస్ ఆగలేదు. ఆయన కోల్కతాలోని జపాన్ కాన్సులేట్ ఛాన్స్ లర్ ఓటాతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. నేతాజీ వెళ్లిపోయిన 8 నెలల తర్వాత, శరత్ చంద్ర జపాన్ కాన్సులేట్ ఛాన్స్ లర్ ఓటాకు లేఖ రాసి, ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ను బలోపేతం చేయడానికి సుభాష్ చంద్ర బోస్కు సహాయం చేయాలని కోరారు. ఆ తర్వాత నేతాజీకి జపాన్ నుంచి సాయం అందడం ప్రారంభమైంది.
ఈలోగా శరత్ చంద్ర బోస్ కార్యకలాపాల తీవ్రతను బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం గ్రహించింది. బెంగాల్ నిఘా విభాగం అధిపతి చార్లెస్ టెగార్ట్ తన నివేదికలో సుభాష్ చంద్ర బోస్ వెనుక ఉన్న అసలు శక్తి శరత్ చంద్ర బోసేనని పేర్కొన్నారు. ఆ తర్వాత 15 ఏప్రిల్ 1942న శరత్ చంద్ర బోస్ను 4 సంవత్సరాల పాటు జైలుకు పంపారు. అక్కడ నాలుగేళ్ల పాటు ఆయన కఠినమైన జైలు జీవితాన్ని అనుభవించారు, దానివల్ల ఆయన ఆరోగ్యం నిరంతరం క్షీణించింది.
చరిత్రలో తరచూ నేతాజీ సుభాష్ చంద్ర బోస్ చేసిన ఈ సాహసోపేత ప్రయాణాన్ని ఆయన ధైర్యసాహసాల కోసమే గుర్తుంచుకుంటారు, కానీ ఈ చారిత్రాత్మక ఆపరేషన్ వెనుక ఒక దాగి ఉన్న కథ కూడా ఉంది. దానికి సూత్రధారి శరత్ చంద్ర బోస్. శరత్ చంద్ర బోస్ తెరవెనుక నుండి నేతాజీకి సహాయం చేస్తూనే ఉన్నారు. అందుకే నేతాజీ మహా ప్రస్థాన కథ కేవలం ఒక విప్లవకారుడి ధైర్యమే కాక, తనపై ఉన్న ప్రతి ప్రమాదాన్ని లెక్కచేయక, తన తమ్ముడిని భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఒక అంతర్జాతీయ విప్లవకారుడిగా తీర్చిదిద్దిన ఆ పెద్ద అన్నయ్య దూరదృష్టి, సంఘటనాత్మక సామర్థ్యం మరియు త్యాగానికి నిదర్శనం.
| | | | | | | | | | | | | | | |
