माझा सातारा

29/08/2026

13/06/2026

*ह्या वर्षी जेवढी जांभळे बाजारात दिसत आहेत तेवढी मी गेल्या तीन दशकात कधी पाहिली नाहीत.*

जांभळाचे अक्षरशः सडे पडत आहेत. ज्या झाडांना मागच्या वर्षी तुरळक फळे आली होती, ती झाडे देखील जांभळाचा सडा टाकत आहेत. ज्या झाडांना फळे आली होती तिथे सडा पडायला लागलाय.

हे नक्की काय चाललंय ?

आमची आजी फक्त हेच म्हणायची की
*" ज्या उन्हाळ्यात जांभळाचे असे सडे पडतात , त्या वर्षी दुष्काळ असतो"*

आजींचे पारंपरिक ज्ञान वनस्पतीशास्रानुसार वैज्ञानिक आकलन अगदी बरोबर आणि अचूक आहे. विज्ञानात या रंजक आणि तितक्याच धक्कादायक प्रक्रियेला "मास्टिंग" (Masting) किंवा "स्ट्रेस फ्रुटिंग" (Stress Fruiting) म्हटले जाते.

झाडांनी स्वतःला संपवून जास्तीत जास्त फळे देण्याच्या या शेवटच्या प्रयत्नाला कधीकधी "सुसाईड फ्रुटिंग" (Su***de Fruiting) किंवा "बंपर क्रॉप" देखील म्हणतात.

हे नक्की काय आहे आणि यामागचे विज्ञान काय सांगते, ते आपण सोप्या भाषेत समजून घेऊया:

*१. 'सर्व्हायव्हल इन्स्टिंक्ट'* (अस्तित्वाची लढाई)
हा निसर्गाचा 'जनुके पुढे चालू ठेवण्याचा' (Survival of the Species) नियम आहे. जेव्हा झाडाला जमिनीखालून पाण्याचे दुर्भिक्ष जाणवू लागते किंवा हवामानात मोठे बदल होणार असे संकेत मिळतात, तेव्हा झाड "बचावात्मक मोड" (Defense Mode) मध्ये जाते.
झाडाला जाणीव होते की कदाचित पुढील काळात आपण जगू शकणार नाही. अशा वेळी स्वतःला वाचवण्याऐवजी, आपली प्रजाती पृथ्वीवर टिकून राहावी म्हणून झाड आपली संपूर्ण ऊर्जा 'बिया' (फळे) तयार करण्यासाठी वापरते.

२. नवीन पाने-फांद्यांवर बंदी
अशा वर्षात झाड नवीन पालवी फुटणे किंवा फांद्या वाढवणे पूर्णपणे थांबवते. कारण नवीन पानांना जगवण्यासाठी जास्त पाणी आणि अन्न लागते. झाड ती ऊर्जा वाचवून फक्त आणि फक्त जांभळाचे उत्पादन वाढवण्यावर केंद्रित करते. यामुळेच मागच्या वर्षी ज्या झाडांना तुरळक फळे होती, ती झाडेही यंदा फळांनी डवरून गेली आहेत.

*३. आजींचे भाकीत आणि विज्ञान* (दुष्काळाचा संबंध)
आजींचे निरीक्षण अगदी अचूक आहे, कारण वनस्पती हवामानातील बदलांना मानवापेक्षा खूप आधी आणि संवेदनशीलतेने ओळखतात.

जांभळाचे मूळ 'सोटमूळ' (Taproot) असते, जे जमिनीच्या अगदी खोल थरापर्यंत जाते.

जेव्हा भूगर्भातील पाण्याची पातळी कमालीची खालावते, तेव्हाच या मुळांना ताण (Water Stress) जाणवतो.

हा पाण्याचा ताण म्हणजेच येणाऱ्या दुष्काळाचे किंवा कडक उन्हाळ्याचे संकेत असतात.

म्हणूनच, ज्या वर्षी उन्हाळ्यात जांभळाचा असा अभूतपूर्व सडा पडतो, तो निसर्गाचा भविष्यातील कोरड्या कालखंडाचा इशारा असतो.

थोडक्यात सांगायचे तर...
जांभळाचे झाड आत्महत्या करत नाही, तर स्वतःचे बलिदान देऊन आपल्या पुढच्या पिढीला (बियांना) जन्म देण्याचा प्रयत्न करत असते. निसर्गाचे हे चक्र थक्क करणारे आहे. आजींचे पिढ्यानपिढ्यांचे निरीक्षण आणि विज्ञानाची तत्त्वे इथे तंतोतंत जुळून आली आहेत.

*यंदा जांभळाचा आस्वाद नक्की घ्या, पण निसर्गाने दिलेल्या या 'दुष्काळाच्या' संकेताकडे गांभीर्याने बघून पाणी आणि संसाधनांचा वापर जपून करण्याची गरज आहे, हेच यातून दिसून येते.!*

🌱🌿🌱

10/06/2026

साधी गोष्ट आहे...
जैन साध्वी/मुनी हे अनवाणी पायांनी चालतात.
त्यांच्यासाठी पेव्हरवर पांढऱ्या रंगाचा पट्टा यासाठी मारला की तो उष्णता शोषून घेत नाही त्यामुळे त्यावर चालताना पायाला चटके बसत नाहीत. घरात गरम होऊ नये म्हणून जसं आपण पत्र्यावर विशेष पांढरा रंग मारतो तसच हे पण प्रकरण होतं.
या पांढऱ्या पट्ट्यावर फक्त जैन साध्वी/मुनी हेच चालणार किंवा इतर धर्मीय लोकांनी त्यावरून जायचं नाही असं काहीही नाही किंबहुना त्या पट्ट्याचा त्रास कोणालाही होत नाही.
यामध्ये स्पृश्य-अस्पृश्य,सूक्ष्म जीवांची हत्या किंवा धार्मिक खुन्नस असं काहीच नसताना वेदपाठक ने गेलेलं फुटेज मिळवण्यासाठी केलेली धडपड आहे.
यात सगळ्यात हरामखोरपणा कोणी केला असेल तर तो मराठी मीडियाने केला.
नेहमीप्रमाणे अस्मितेच्या नावाखाली बातम्या चालवून फुकटच्या फाकट मराठी-जैन वाद लावून दिला.
या सगळ्यावर कहर म्हणजे कालपर्यंत हिंदू धर्माला नावे ठेवणाऱ्या दलिंदर औलादी जैन कसे हिंदूंना मानत नाहीत किंवा हिंदूंची कशी कुचंबना होतेय याबाबत हातभार लेख लिहिल्यात.
कोण कुठला दळींद्री प्रसाद वेदपाठक ज्याला काळं कुत्रं विचारत नव्हतं म्हणून तो कधी स्वतःच्या बायकोसोबत बाथटबमधील अश्लील फोटो टाकतो तर कधी एखाद्या सणाला उपवास धरून पाटीभर उपवासाचे पदार्थ दाखवून पोस्ट करतो.
तो कालपरवा मराठी मीडियाचं कव्हरेज खाऊन गेला🤦
(कबुतर प्रकरणात जैन समाज आणि जैन मुनी यांनी केलेलं वक्तव्य चुकीचच आहे.)

10/06/2026

महाराष्ट्रातील सुप्रसिद्ध 'सुपनेकर भोजनालया'चे सर्वेसर्वा नितीन सुपनेकर यांचे दुःखद निधन

सातारा - महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीमध्ये आपल्या चवीचा आणि आपुलकीचा वेगळा ठसा उमटवणारे तसेच साताऱ्यातील सुप्रसिद्ध 'सुपनेकर भोजनालया'चे (सुपनेकरांची खानावळ) सर्वेसर्वा श्री. नितीन सुपनेकर यांचे वयाच्या ६३ व्या वर्षी दुःखद निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने केवळ सुपनेकर परिवारच नव्हे, तर त्यांना मानणारा मोठा मित्रपरिवार, सांस्कृतिक क्षेत्र आणि खवय्यांचा वर्ग एका खऱ्या मार्गदर्शकाला मुकला असून, सर्वत्र तीव्र हळहळ व्यक्त होत आहे.

नितीन सुपनेकर यांनी आपल्या कष्टाने आणि निष्ठेने 'सुपनेकर भोजनालय' हे एक अग्रगण्य आणि सुप्रसिद्ध शाकाहारी भोजनालय म्हणून नावारूपास आणले. केवळ व्यवसाय न करता येणाऱ्या प्रत्येक ग्राहकाला घरची चव आणि आदरातिथ्य देण्याचे व्रत त्यांनी आयुष्यभर जपले. ते अत्यंत शांत, संयमी आणि मनमिळावू स्वभावाचे व्यक्तिमत्त्व होते. 'सुपनेकरांची खानावळ' हे नाव ऐकताच जिभेवर रेंगाळणारी चव आणि समोर येणारा त्यांचा हसरा, आदरयुक्त चेहरा आता कायमचा स्मृतीत राहिला आहे.

व्यवसायापलीकडे जाऊन त्यांनी अनेक सामाजिक आणि सांस्कृतिक संस्थांन