12/06/2026
کوردی/Türkçe/عربي
Dr. Emir’in Rudaw TV’de Çelebi ailesi ve Erbilliler hakkında yaptığı mesnetsiz açıklamalara, Türkmen Milli İrade Partisi Genel Başkanı Mahmut Çelebi’den cevap
Rudaw Televizyonu’nda program sunucusu Sayın Kawa Bey’in Dr. Emir Çelebi ile yaptığı röportajı izledim ve yapılan konuşmayı dikkatle dinledim.
Dr. Emir kendi ailesi hakkında ne söylediği ve
ne düşündüğü beni hiç ilgilendirmez. Bunun sebebi şudur: Erbil’de Çelebi soyadını taşıyan birden fazla aile bulunmaktadır. Bu ailelerden biri ki babaları ve dedeleri belki de 600 yüz yıldan daha uzun bir süredir Erbil Kalesi’nde yaşamış olan Ahmet Çelebi ailesidir. Ben de bu aileye mensup olmaktan gurur duyuyorum.
Burada belirtmek gerekir şey ki, “Çelebi” adını taşıyan aileler iki gruba ayrılmaktadır:
Birinci grup, “Çelebi”yi Türkçe bir unvan (lakap) olarak taşımaktadır. Bizim ailemiz bu gruba dahildir.
İkinci grup ise, “Çelebi” adını atalarından birinin şahsi adı olarak taşımaktadır. Yani onlar için “Çelebi” bir unvan veya soyadı değil, yalnızca dedelerinden birinin ismidir.
Çelebi adını taşıyan diğer ailelerle ise yakın ya da uzak hiçbir akrabalık bağımız bulunmamaktadır. Özellikle de Dr. Emir’in ailesiyle aramızda hiçbir akrabalık ilişkisi yoktur.
Bu nedenle, kültürlü bir eczacı olan Dr. Emir ailemiz hakkında, özellikle de etnik kökenimiz konusunda görüş bildirmesini doğru bulmuyorum. Çünkü daha önce de belirttiğim gibi, aramızda herhangi bir akrabalık bağı mevcut değildir.
Emir Çelebi’nin “Ben Kürdüm” demesi veya başka bir etnik kimliğe mensup olduğunu söylemesi beni hiç ilgilendirmez. Bu tamamen kendisini ilgilendiren bir konudur.
Ancak beni üzen şey, eğitimli bir kişinin tarih bilgisinin bu kadar zayıf olmasıdır.
Dr. Emir şöyle diyor:
“Erbil Osmanlı işgali altında kaldığı için Çelebi ailesinin bir kısmı Türkmence konuşuyordu.”
Bu sözler Dr. Emir’e aittir. Ben de kendisine şu soruyu soruyorum:
Osmanlı yönetimi altında yalnızca Erbil mi bulunuyordu? Musul, Köysancak ve hatta Dr. Emir’in uzun süre yaşadığı Süleymaniye de Osmanlı hakimiyeti altında değil miydi? Konuşmasından da Süleymaniye lehçesini kullandığı anlaşılmaktadır.
Öyleyse neden bu şehirlerin halkı Türkmence konuşmadı da yalnızca Erbil halkı konuştu?
Bir diğer husus da şudur: Eğer Sayın Doktor biraz tarih okumuş olsaydı, Osmanlıca ile Türkmence arasında büyük bir fark olduğunu bilirdi. Dikkatle incelendiğinde görülür ki Erbil halkı Osmanlıca değil, Türkmence konuşmaktadır. Hatta bu dil Azerbaycan Türkçesinin bir lehçesi olarak da değerlendirilebilir. Ayrıca Türkmenceyi Osmanlılardan öğrenmiş değillerdir. Çünkü Türkmenler, Osmanlılardan çok daha önce yalnızca Erbil’de değil, Orta Doğu’nun büyük bir bölümünde hakimiyet ve nüfuz sahibi olmuşlardı.
Sayın Doktor’un gelecekte benzer hatalara düşmemesi için kendisine Avukat Abbas el-Azzavi’nin “İki İşgal Arasında Irak Tarihi” adlı eserini okumasını tavsiye ederim.
Bazı insanların Çelebi ailesinin Kürt kökenli olduğunu iddia etmesine gelince; ben burada Ahmet Çelebi ailesinden söz ediyorum ve şunu söylüyorum:
Bu iddia benim için hiçbir sorun teşkil etmemektedir. Aksine bunu bir övgü ve gurur vesilesi olarak görüyorum. Çünkü hiç kimse kötü bir insanı kendisine intisap etmek istemez.
Örneğin:
Hiç bir Arap’ın Hitler’in Arap olduğunu söylediğini duydunuz mu?
Ya da bir Pakistanlının Ebu Cehil’in Pakistanlı olduğunu iddia ettiğini?
Veya bir Türk’ün Ebu Leheb’in Türk olduğunu söylediğini?
Fakat Kürtler, Türkler ve Araplar; hepsi Selahaddin Eyyubi’nin kendilerinden olduğunu söyler veya öyle olmasını isterler. Bunun sebebi Selahaddin’in dürüst, erdemli ve büyük bir kahraman olmasıdır.
Eğer birileri Çelebi ailesini Kürt bir aile olarak görüyorsa, bunda da hiçbir sakınca görmüyorum. Bu, onların Çelebi ailesini iyi ve saygın bir aile olarak gördükleri anlamına gelir. Bu nedenle onları kendi milletlerine mensup göstermeye çalışmaları bizi rahatsız etmez; aksine memnun eder.
Saygılarımla,
Mahmud Çelebi
Türkmen milli irade Partisi başkanı
وەڵامی مەحمود چەلەبی، سەرۆکی پارتی ميللی ئیرادەی نيشتمانی تورکمان، بەرامبەر بەو ڕاگەیاندنە بێ بنەمایانەی د. ئەمیر کە لە تەلەفزیۆنی ڕوداو دەربارەی بنەماڵەی چەلەبی و خەڵکی هەولێر پێشکەشی کرد
بەرێز کاوە پێشکەشکار لە کەناڵی ڕوداو چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ د. ئەمیر چەلەبی ئەنجامداوە، منیش بە وردی گوێم لەو گفتوگۆیە گرت.
ئەوەی د. ئەمیر سەبارەت بە خێزانەکەی خۆی دەڵێت یان بیری لێ دەکاتەوە، بە هیچ شێوەیەک گرنگ نییە لەلام. هۆکارەکەشی ئەوەیە کە لە هەولێر چەندین خێزان هەن ناوی «چەلەبی»یان هەیە. یەکێک لەو خێزانانەش خێزانی ئەحمەد چەلەبییە، کە باوک و باپیرانی بۆ ماوەی نزیکەی ٦٠٠ ساڵ یان زیاتر لە قەڵای هەولێر ژیاون. منیش شانازی بەوە دەکەم کە سەر بەو خێزانەم.
لێرەدا پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە خێزانەکانی هەڵگری ناوی «چەلەبی» دوو جۆرن:
جۆری یەکەم: ئەوانەن کە «چەلەبی» وەک نازناوێکی تورکی بەکار دەهێنن. خێزانی ئێمە لەم جۆرەیە.
جۆری دووەم: ئەوانەن کە «چەلەبی» ناوی یەکێک لە باوباپیرانیان بووە. واتە «چەلەبی» لە لای ئەوان نازناو یان ناسناو نییە، بەڵکو تەنها ناوی یەکێک لە باوباپیرانیانە.
لەگەڵ هەموو ئەو خێزانانەی ناوی چەلەبیان هەیە، هیچ پەیوەندی و خزمایەتییەکمان نییە؛ نە لە نزیک و نە لە دوور. بە تایبەتی لەگەڵ خێزانی د. ئەمیر هیچ جۆرە خزمایەتییەکمان نییە.
لەبەر ئەوە بە دروستی نازانم د. ئەمیر، کە دەرمانسازێکی ڕۆشنبیرە، سەبارەت بە خێزانی ئێمە و بە تایبەتی سەبارەت بە ناسنامەی نەتەوەییمان بۆچوون و رای خۆی بدات. چونکە وەک پێشتر وتم، هیچ پەیوەندییەکی خزمایەتی لە نێوانماندا نییە.
ئەوەی ئەمیر چەلەبی بڵێت: «من کوردم» یان خۆی سەر بە هەر نەتەوەیەکی دیکە بزانێت، بە هیچ شێوەیەک گرنگ نییە لەلام. ئەمە تەنها پەیوەندی بە خۆیەوە هەیە.
بەڵام ئەوەی من دڵتەنگ دەکات، ئەوەیە کە زانیاریی مێژوویی لە کەسێکی خوێندەواردا بەم ئاستە لاواز بێت.
د. ئەمیر دەڵێت:
«بەهۆی ئەوەی هەولێر لەژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکاندا بوو، بەشێک لە خێزانی چەلەبی بە تورکمانی قسەیان دەکرد.»
ئەم قسانە هی د. ئەمیرن. منیش لێی دەپرسم:
ئایا تەنها هەولێر لەژێر حوکمی عوسمانییەکاندا بوو؟ ئایا موسڵ، کۆیەسنجاق، تەنانەت سلێمانی کە د. ئەمیر ماوەیەکی زۆری تێدا ژیاوە و لە شێوازی قسەکردنیشیدا دیارە بە شێوەزاری سلێمانی قسە دەکات، لەژێر حوکمی عوسمانییەکاندا نەبوون؟
ئەگەر وا بوو، بۆچی خەڵکی ئەو شارانە بە تورکمانی قسەیان نەدەکرد، بەڵام خەڵکی هەولێر دەیانکرد؟
خاڵێکی دیکەش ئەوەیە کە ئەگەر بەڕێز دکتۆر کەمێک مێژووی خوێندبایەوە، دەیزانی جیاوازییەکی زۆر گەورە لەنێوان زمانی عوسمانی و زمانی تورکمانیدا هەیە. بە وردبوونەوە دەردەکەوێت کە خەڵکی هەولێر بە عوسمانی قسە ناکەن، بەڵکو بە تورکمانی قسە دەکەن. تەنانەت دەتوانرێت وەک شێوەزارێک لە زمانی ئازەریش لێی بڕوانرێت. هەروەها تورکمانی لە عوسمانییەکانەوە فێر نەبوون، چونکە تورکمانەکان پێش عوسمانییەکان بە ماوەیەکی زۆر دەسەڵات و نفووزیان هەبوو، نەک تەنها لە هەولێر، بەڵکو لە زۆربەی ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
بۆ ئەوەی بەڕێز دکتۆر دووبارە نەکەوێتە ئەم هەڵەیەوە، پێشنیاری دەکەم کتێبی «تاریخی عێراق لە نێوان دوو داگیرکاری»ی پارێزەر عەباس عەزاوی بخوێنێتەوە.
سەبارەت بەوەی هەندێک کەس بانگەشە دەکەن کە ڕەگەزی خێزانی چەلەبی کوردییە، من لێرەدا باس لە خێزانی ئەحمەد چەلەبی دەکەم و دەڵێم:
بۆ من ئەم بانگەشەیە هیچ کێشەیەک نییە. بە پێچەوانەوە، مایەی شانازی و سەربەرزییە. چونکە هیچ کەسێک حەز ناکات خۆی بە کەسێکی خراپەوە ببەستێتەوە.
بۆ نموونە:
ئایا هەرگیز بیستووەتەوە عەرەبێک بڵێت هیتلەر عەرەب بوو؟
یان پاکستانییەک بڵێت ئەبو جەهل پاکستانی بوو؟
یان تورکێک بڵێت ئەبو لەھەب تورک بوو؟
بەڵام کورد و تورک و عەرەب هەموویان دەیانەوێت سەلاحەدینی ئەیوبی لە خۆیان بزانن یان وابزانن. هۆکارەکەشی ئەوەیە کە سەلاحەدین پیاوێکی چاک، پاکدەست و پاڵەوانێکی گەورە بوو.
ئەگەر هەندێک کەس خێزانی چەلەبی بە خێزانێکی کورد بناسن، من هیچ ناڕەحەتییەک لەوە نابینم. ئەمە واتای ئەوەیە کە ئەوان خێزانی چەلەبی بە خێزانێکی باش و خاوەن ڕێز دەزانن. بۆیە هەوڵ دەدەن بیانخەنە سەر نەتەوەی خۆیان، و ئەمەش شتێکە کە دڵخۆشمان دەکات.
لەگەڵ ڕێز و حورمەت
مەحمود چەلەبی
سەرۆکی پارتی مللی ئيرادەی نيشتمانی تورکمان
ردّ محمود جلبي، رئيس حزب الإرادة الوطنية التركمانية، على التصريحات غير المستندة إلى أدلة التي أدلى بها الدكتور أمير في قناة روداو بشأن عائلة الجلبي وأهالي أربيل
لقد شاهدت المقابلة التلفزيونية على قناة روداو الفضائية التي أجراها مقدم البرامج السيد كاوا مع الدكتور أمير جلبي واستمعت إلى الحديث الذي جرى باهتمام.
إن ما يقوله الدكتور أمير عن عائلته وما يعتقده بشأنها لا يهمني إطلاقاً. والسبب في ذلك أن هناك في أربيل أكثر من عائلة تحمل اسم الجلبي. ومن هذه العائلات عائلة أحمد الجلبي، الذي عاش آبائه وأجداده، ربما منذ أكثر من خمس مائة عام، في قلعة أربيل. وأنا أعتز بانتمائي إلى هذه العائلة.
وجدير بالذكر هنا انه هنالك صنفين من العوائل التي تحمل مسمى (الچلبي):
الصنف الأول يحملون مسمى (الچلبي) كلقب تركي. وهذا حال عئلتنا نحن.
اماً الصنف الثاني، فيحملون مسمى (چلبي) كاسم لاحد اجدادهم. أي ان ( الچلبي) ليس لقبهم بل إسم احد اجدادهم ليس إلا
وهذه العوائل التي تحمل تسمية الجلبي من هذا الباب، فلم تكن لنا معها أي صلة قرابة، لا من قريب ولا من بعيد. وعلى وجه الخصوص، لم تكن بيننا وبين عائلة الدكتور أمير أي علاقة قرابة على الإطلاق.
وأنا لا أرى من الصواب أن يُبدي الدكتور أمير جلبي، وهو صيدلي مثقف، آراءً تتعلق بعائلتنا، ولا سيما فيما يخص انتماءنا القومي. وذلك لأنه، كما ذكرت، لا توجد بيننا أي صلة أو قرابة.
إن قول أمير الجلبي: «أنا كردي»، أو قوله إنه ينتمي إلى قومية أخرى، لا يهمني إطلاقاً، فهذا شأن يخصه وحده.
غير أن ما يحزنني هو أن تكون المعرفة التاريخية لدى شخص مثقف بهذا المستوى المتدني.
فالدكتور أمير يقول:
«بسبب خضوع أربيل للاحتلال العثماني، فإن قسماً من عائلة الجلبي كانوا يتحدثون التركمانية».
هذا كلام الدكتور أمير نفسه. وأنا أسأل السيد أمير:
هل كانت أربيل وحدها تحت حكم العثمانيين؟ألم تكن الموصل وكويسنجق، بل وحتى مدينة السليمانية التي أقام فيها الدكتور أمير مدة طويلة (والتي يتضح من حديثه أنه يتكلم بلهجتها)، كانت أيضاً تحت الحكم التركي؟
فلماذا لم يتحدث أهل تلك المدن بالتركمانية، بينما تحدث بها أهل أربيل وحدهم؟
والأمر الأخر هو: لو أن السيد الدكتور قرأ شيئاً من التاريخ، لأدرك أن هناك فرقاً كبيراً بين اللغة العثمانية واللغة التركمانية. فإذا دققنا النظر نجد أن أهل أربيل لا يتحدثون العثمانية، بل يتحدثون التركمانية، التي يمكن اعتبارها أيضاً لهجة أذربيجانية. كما أنهم لم يتعلموا التركية من العثمانيين، لأن التركمان، وقبل العثمانيين بوقت طويل، كانوا قد أسسوا نفوذهم وحكمهم ليس في أربيل فقط، بل ربما في معظم أنحاء الشرق الأوسط.
ولمصلحة السيد الدكتور، وحتى لا يقع في مثل هذا الخطأ مرة أخرى، أنصحه بقراءة كتاب «تاريخ العراق بين احتلالين» للمحامي عباس العزاوي.
أما فيما يتعلق بادعاء بعض الناس أن أصل عائلة الجلبي كردي، فأنا أتحدث هنا عن عائلة أحمد الجلبي. واقول :
بالنسبة لي،فأن هذا الادعاء لا يمثل أي مشكلة، بل أراه مدعاة للفخر. إذ لايرغب احد في أن يُنسب إلى شخص سيئ.
فعلى سبيل المثال:
هل سمعتم يوماً عربياً يقول إن هتلر عربي؟
أو باكستانياً يقول إن أبا جهل باكستاني؟
أو تركياً يقول إن أبا لهب تركي؟
لكن الكردي والتركي والعربي جميعهم يدّعون أن صلاح الدين الأيوبي منهم، أو يتمنون ذلك. والسبب هو أن صلاح الدين كان رجلاً صالحاً، نزيهاً، وبطلاً عظيماً.
وإذا كان هناك من يعتبر عائلة الجلبي عائلة كردية، فأنا لا أرى في ذلك أي حرج. فهذا يعني أنهم يرون في عائلة الجلبي عائلة طيبة وأناساً شرفاء لذا يستميتون من اجل ان ينسبوهم إلى قومهم وهذا أمر يسعدنا.
مع خالص الاحترام
محمود الجلبي
رئيس حزب الإرادة القومية التركماني
Political party
