https://www.facebook.com/257104447486663/

Karimi Shaho

Home
Iran
Sanandaj
Karimi Shaho

Contact information, map and directions, contact form, opening hours, services, ratings, photos, videos and announcements from Karimi Shaho, Sanandaj.

22/07/2026

کۆماری ئیسلامی ئێران و
( ڕاوکردنێكی )
ڕەوتی ڕووداوەکان لە ساڵی ٢٠٢٦

نۆسڕاۆەیی
22.07.2026
کۆماری ئیسلامی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا خۆی لە قووڵترین قەیرانی سیاسی و کۆمەڵایەتی مێژووی خۆیدا دەبینێتەوە. ئەم قەیرانە تەنها لە دەرەوەوە سەرچاوەی نییە، بەڵکو لە ناوەوەشدا، لە دژایەتی نێوان دەسەڵاتدارانەوە، لە داڕووخانی ئابووریدا، و لە کۆمەڵگایەکی ئیتر ئامادە نییە دۆخی ئێستا وەک ئاسایی وەربگرێت، خۆی دەردەخات. ئەم وتارە هەوڵدەدات ڕەوتی سەرەکی ئەم قەیرانە بخاتە بەردەم چاو.
بزوتنەوەیەکی نوێ لە دوای شەڕی دوازدە ڕۆژە
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥، پاش شەڕێکی کورت لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا کە بە “شەڕی دوازدە ڕۆژە” ناسراوە، قەیرانێکی ناوخۆیی لە ئێران دەستی پێکرد کە هێشتاش بەردەوامە. ئەم قۆناغە بە ناڕەزایەتی گشتگیر، بێباوەڕی سیاسی، و داڕووخانی ئابووری تایبەتمەندە. حکومەت وەڵامی ئەم بزوتنەوانەی دا بە توندوتیژی، سەرکوت، دەستگیرکردنی بەکۆمەڵ، و لەسێدارەدانی زۆر کەس، بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی بارودۆخ لەدەست نەدات.
لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، هێرشێکی هاوبەشی سەربازی ئەمریکا و ئیسرائیل ئامانجی گۆڕینی ڕژێمی لە ئێران بوو، کە بووە هۆی کوژرانی زیاتر لە چل بەرپرسی بەرز، لەوانە سەرکردەی باڵا عەلی خامنەیی. ئەمە دەستپێکی قەیرانێکی دەسەڵاتی بێوێنە بوو، چونکە کۆماری ئیسلامی هەرگیز ئامادەکارییەکی ڕوونی بۆ جێگۆڕکێی سەرکردایەتی نەکردبوو.
کۆنسیلی سەرکردایەتی کاتی و بۆشایی دەسەڵات
دوای کوژرانی خامنەیی، لە یەکەمی ئازار ٢٠٢٦، کۆنسیلێکی سەرکردایەتی کاتی پێکهات کە عەلیرەزا عەرەفی لە شۆرای نگاهبان، گولام‌حسین محسنی‌اژه‌ای وەک سەرۆکی دادوەری، محەممەد باقر قالیباف وەک سکرتێری ئەنجومەنی شورا، و مەسعود پزشکیان وەک سەرۆک کۆماری تێدا بوون. بەڵام ئەم کۆنسیلە نەیتوانی جێگای بۆشایی دەسەڵاتی خامنەیی پڕبکاتەوە.
مجتەبا خامنەیی، کوڕی سەرکردەی کوژراو، هەوڵیدا ببێتە جێنشین، بەڵام تا ئێستا نەیتوانیوە ئەو بۆشاییە پڕبکاتەوە. ئەمە بووەتە هۆی زیادبوونی ملمانێ لەنێو دەستەبژێری ڕژێمدا، و لایەنە جیاوازەکان هەریەکەیان هەوڵدەدەن باری خۆیان بەهێزتر بکەن.
پارلمان و دەسەڵاتی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
پارلمانی ڕژێم لە هەمبەر بارودۆخی نوێدا لاوازتر بووە و ئیتر بەشی جیاوازی خۆی وەک ئۆرگانی یاسادانان نیشان نادات. لە هەمان کاتدا، سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی (سیپاه) هێزی خۆی زیاتر بەهێزکردووە و بۆتە ئامرازی سەرەکی سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان و پاراستنی دەسەڵاتی سەرکردەی باڵا. لە هەمان کاتدا، سیپاه بەرپرسیارە لە کوژرانی هەزاران کەسی ناڕەزایەتیبڕ کە لە مانگی ڕێبەندان (کانوونی دووەم) ٢٠٢٦ دەرچوون بۆ سەر شەقامەکان، و هەروەها بۆ چەندین پیلانی مەترسیدار لە دەرەوەی ئێران.
قەیرانی ئابووری و سەرچاوە سروشتییەکان
بارودۆخی ئابووری ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا زۆر خراپتر بووە. دراهەمی نیشتیمانی بەردەوام لەرزۆکە، و ئەمە بووەتە هۆی ناڕەزایەتی بازرگانان و کۆمەڵگای بازاڕ لە چەندین شار. سەرکردەکانی ڕژێم هەوڵدەدەن ئەم لەرزینەی ئابووری بخەنە پاڵ “دوژمن” و “کۆنسپیراسیۆن”، بەڵام ئەمە کاریگەرییەکی کەم لەسەر بیروڕای گشتی هەیە.
لەگەڵ ئەمەشدا، ئێران ڕووبەڕووی قەیرانێکی قووڵی ئاوە. سەرچاوە ئاوە نوێبووەوەکان لە نزیکەی ١١٠ ملیار مەتر سێجا بۆ نزیکەی ٩٢ ملیار مەتر سێجا کەمبوونەتەوە، ئەمەش کاریگەری لەسەر کشتوکاڵ، ئاسایشی خۆراک، و پاراستنی کۆمەڵایەتی هەیە. لەگەڵ ئەمەدا، داهاتی نەوت کە سەرچاوەیەکی سەرەکی داهاتی حکومەتە، لەبەر کەمبوونەوەی داواکاری چین و زیادبوونی بەرهەمی جیهانی نەوت، دەبێتە قەیرانێکی زیاتر.
سەرکوت و مافی مرۆڤ
پاش ناڕەزایەتییەکانی ڕێبەندان، حکومەت بەردەوام بووە لە دەستگیرکردن و لەسێدارەدانی چالاکانی ناڕەزایەتی. زۆر کەس بە تاوانی “محارِبه” (شەڕکردن دژی خودا) تاوانبار کراون، تەنانەت بۆ کارە بچووکەکانیش وەک شکاندنی کامێرای چاودێری. زیندانییان لەژێر ئەشکەنجەدا ناچار دەکرێن دان بەتاوانەکاندا بنێن.
بزوتنەوەی خۆپیشاندان و داواکاری گۆڕینی ڕژێم
خۆپیشاندانەکان لە دوای شکستە سەربازی و سیاسییەکانی ٢٠٢٥، بۆ داواکاری کۆتاییهێنان بە کۆماری ئیسلامی گۆڕاون. لە شارە جیاوازەکانی ئێراندا، خۆپیشاندەران گۆرانییان لە پشتگیری ڕەزا پەهلەوی، شازادەی دواوپاش، دەگوتەوە. یەکێتییەکانی بەرگری، وەک یەکێتیی خۆپیشاندەرانی نزیک بە ڕێکخراوی مجاهدینی خەڵقی ئێران، بەردەوامن لە خۆپیشاندان و بانگەشەکردن بۆ لیستکردنی سیپاه وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.
داهاتووی نادیار
پسپۆڕان و لێکۆڵەرانی سیاسی ڕایانگەیاندووە کە کۆماری ئیسلامی ناتوانێت ساڵی ٢٠٢٦ بە دەسەڵاتی تەواو بەسەرببات، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە شۆڕشێک دیاریکراوە یان ئێران بەلایەکی خۆکارانە دەچێتە سەر کۆمەڵگایەکی ئازاد. ڕژێم بەردەوام لە ٢٠ ساڵی ڕابردوودا چەندین جار توانیویەتی لە ناڕەزایەتییەکان دەرباز بێت لە ڕێگەی سەرکوت و پرشوبڵاوکردنی تۆڕی ئۆپۆزیسیۆنەوە. بەڵام ئێستا کۆمەڵێک هۆکار پێکەوە کۆبوونەتەوە کە ئەم ڕەوتە جیاواز دەکات لە جاران: بۆشایی سەرکردایەتی، دابەزینی داهاتی نەوت، قەیرانی ئاو، و بێباوەڕی گشتی زیاتر لە هەموو کاتێک.
جێگە و پێگەی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا بەڕاستی ڕووبەڕووی هەڕەشەیەکی قووڵ بووەتەوە کە جیاوازە لە قۆناغەکانی پێشووی مێژووی ئەم ڕژێمە. بەڵام دیاریکردنی چارەنووسی كۆتایی— ڕووخان یان بەردەوامبوونی دەسەڵات بە شێوازێکی نوێ — هێشتا شتێکی زۆر ئاڵۆز و نادیارە کە پشت بە چەندین هۆکاری ناوخۆیی و دەرەکی
دەبەستێت.

جمهوری اسلامی ایران
تحلیلی از روند رویدادها در سال ۲۰۲۶
نویسنده:
۲۲.۰۷.۲۰۲۶
جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۶ خود را در عمیق‌ترین بحران سیاسی و اجتماعی تاریخ خود می‌بیند. این بحران تنها منشأ بیرونی ندارد، بلکه از درون نیز خود را نشان می‌دهد؛ در رقابت میان صاحبان قدرت، در فروپاشی اقتصادی، و در جامعه‌ای که دیگر حاضر نیست وضعیت کنونی را به‌عنوان امری عادی بپذیرد. این مقاله تلاش می‌کند روند اصلی این بحران را پیش چشم قرار دهد.
جنبشی نو پس از جنگ دوازده‌روزه
در ماه ژوئن ۲۰۲۵، پس از جنگی کوتاه با اسرائیل و آمریکا که به «جنگ دوازده‌روزه» شناخته می‌شود، بحرانی داخلی در ایران آغاز شد که همچنان ادامه دارد. این مرحله با نارضایتی گسترده، بی‌اعتمادی سیاسی، و فروپاشی اقتصادی مشخص می‌شود. دولت به این جنبش‌ها با خشونت، سرکوب، بازداشت‌های گسترده، و اعدام افراد بسیاری پاسخ داد تا کنترل اوضاع را از دست ندهد.
در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حمله‌ای مشترک نظامی از سوی آمریکا و اسرائیل با هدف تغییر رژیم در ایران صورت گرفت که منجر به کشته‌شدن بیش از چهل مقام ارشد، از جمله رهبر عالی علی خامنه‌ای، شد. این آغاز بحرانی بی‌سابقه در قدرت بود، چرا که جمهوری اسلامی هرگز آمادگی روشنی برای جایگزینی رهبری نداشت.
شورای رهبری موقت و خلأ قدرت
پس از کشته‌شدن خامنه‌ای، در اول مارس ۲۰۲۶، شورای رهبری موقتی تشکیل شد که علیرضا عرفی از شورای نگهبان، غلام‌حسین محسنی‌اژه‌ای به‌عنوان رئیس قوه قضائیه، محمدباقر قالیباف به‌عنوان رئیس مجلس شورای اسلامی، و مسعود پزشکیان به‌عنوان رئیس‌جمهور در آن حضور داشتند. اما این شورا نتوانست خلأ قدرت ناشی از نبود خامنه‌ای را پر کند.
مجتبی خامنه‌ای، فرزند رهبر کشته‌شده، تلاش کرد جانشین او شود، اما تاکنون نتوانسته آن خلأ را پر کند. این امر باعث افزایش رقابت میان جناح‌های حکومتی شده و هر جناح تلاش می‌کند موقعیت خود را تقویت کند.
مجلس و قدرت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
مجلس رژیم در برابر وضعیت جدید ضعیف‌تر شده و دیگر نقش مستقل خود را به‌عنوان نهاد قانون‌گذاری نشان نمی‌دهد. در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قدرت خود را بیشتر تحکیم کرده و به ابزار اصلی سرکوب اعتراضات و حفظ قدرت رهبر عالی تبدیل شده است. سپاه همچنین مسئول کشته‌شدن هزاران معترض بوده که در دی‌ماه ۲۰۲۶ به خیابان‌ها آمدند، و نیز مسئول چندین طرح خطرناک در خارج از ایران است.
بحران اقتصادی و منابع طبیعی
وضعیت اقتصادی ایران در سال ۲۰۲۶ به‌شدت بدتر شده است. ارزش پول ملی پیوسته در نوسان است و این امر باعث نارضایتی بازرگانان و جامعه بازار در شهرهای متعدد شده. مقامات رژیم تلاش می‌کنند این نوسانات اقتصادی را به «دشمن» و «توطئه» نسبت دهند، اما این توجیه تأثیر کمی بر افکار عمومی دارد.
در کنار این، ایران با بحران عمیق آبی روبه‌رو است. منابع آب تجدیدپذیر از حدود ۱۱۰ میلیارد مترمکعب به حدود ۹۲ میلیارد مترمکعب کاهش یافته که این امر بر کشاورزی، امنیت غذایی، و انسجام اجتماعی تأثیر می‌گذارد. علاوه بر این، درآمد نفتی که یکی از منابع اصلی درآمد دولت است، به دلیل کاهش تقاضای چین و افزایش عرضه جهانی نفت، با بحرانی بیشتر روبه‌رو خواهد شد.
سرکوب و حقوق بشر
پس از اعتراضات دی‌ماه، دولت به بازداشت و اعدام فعالان معترض ادامه داده است. بسیاری از افراد به اتهام «محاربه» محکوم شده‌اند، حتی برای اقدامات کوچکی مانند شکستن دوربین مداربسته. زندانیان تحت شکنجه مجبور به اعتراف می‌شوند.
جنبش اعتراضی و مطالبه تغییر رژیم
اعتراضات پس از شکست‌های نظامی و سیاسی سال ۲۰۲۵، به مطالبه پایان‌دادن به جمهوری اسلامی تبدیل شده‌اند. در شهرهای مختلف ایران، معترضان شعارهایی در حمایت از رضا پهلوی، ولیعهد سابق، سر می‌دهند. واحدهای مقاومت، نظیر واحدهای نزدیک به سازمان مجاهدین خلق ایران، همچنان به تظاهرات و کارزار برای فهرست‌کردن سپاه به‌عنوان یک سازمان تروریستی ادامه می‌دهند.
آینده‌ای نامعلوم
کارشناسان و پژوهشگران سیاسی اعلام کرده‌اند که جمهوری اسلامی نمی‌تواند سال ۲۰۲۶ را با قدرت کامل پشت سر بگذارد، اما این به معنای آن نیست که سرنگونی حتمی است یا ایران به‌طور خودکار به سوی جامعه‌ای آزاد حرکت می‌کند. این رژیم در بیست سال گذشته بارها توانسته از اعتراضات جان سالم به در برد، از طریق سرکوب و پراکنده‌کردن شبکه‌های اپوزیسیون. اما اکنون مجموعه‌ای از عوامل در کنار هم قرار گرفته‌اند که این روند را از گذشته متمایز می‌کند: خلأ رهبری، کاهش درآمد نفتی، بحران آب، و بی‌اعتمادی عمومی بیش از هر زمان دیگر.
نتیجه‌گیری
جایگاه جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۶ واقعاً با تهدیدی عمیق روبه‌رو شده که با مراحل پیشین تاریخ این رژیم متفاوت است. اما تعیین سرنوشت نهایی — سقوط یا تداوم قدرت به شکلی نو — همچنان امری بسیار پیچیده و نامعلوم است که به عوامل داخلی و خارجی متعددی وابستە است...

13/07/2026

بەرگری و خەبات لە سەردەمی نوێدا

13.07.2026
خەبات، وشەیەکی کۆن نییە کە لە مێژوودا مابێتەوە. خەبات، هەناسەیەکی زیندووە کە لەگەڵ هەر سەردەمێک شێوازی خۆی دەگۆڕێت، بەڵام ناوەڕۆکی هەرگیز ناگۆڕدرێت: مافی گەلێک بۆ ژیان، بۆ ناسنامە، بۆ ئازادی. کوردستان، بە گشتی، و ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بە تایبەتی، سەدەیەکە لەم خەباتەدا ڕۆژ بەڕۆژ فێری شێوازی نوێی بەرگری دەبێت.
ڕەگ و ڕیشەی خەبات — لە کوێوە هاتووین
بۆ ئەوەی خەباتی ئەمڕۆ بگەین، پێویستە سەرەتا بگەڕێینەوە بۆ ڕەگ و ڕیشەکانی. کوردستان، لە دابەشکردنی سایکس-پیکۆدا، بووە گەلێکی بێ دەوڵەت لەناو چوار وڵاتدا. ئەم دابەشکردنە، نەک تەنها سنوورێکی جوگرافی دروستکرد، بەڵکو شێوازی جیاوازی خەباتیشی بەدیهێنا: لە باشوور خەباتی چەکداری و سیاسی تێکەڵ بوو، لە باکوور بزووتنەوەیەکی فراوانی سیاسی و مەدەنی گەشەی کرد، لە ڕۆژئاوا شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی و سیستەمی نوێ دروستکرا، و لە ڕۆژهەڵات، لەژێر فشاری زۆرترین چاودێری و سەرکوتدا، خەبات هەمیشە بە بێدەنگی و بە وریایی زیاتر مەشقی کردووە.
هەر لایەکی کوردستان، بەگوێرەی ڕژێمی داگیرکەر، شێوازی جیاوازی خۆی بۆ بەرگری داهێنا. بەڵام هەمووی هاوبەشییەکیان هەبوو: بڕوایان بە مافی گەلێک هەبوو بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆی. ئەم بڕوایە، لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر، وەک میراتێکی گرانبەها گوێزرایەوە.
خەبات لە شێوەی کۆندا
لە ڕابردوودا، خەبات زۆرجار بە چەک و پەلاماردا دەناسرایەوە. پێشمەرگە بە چیا، بە هێزی جەستەیی، و بە ئامادەیی بۆ قوربانیدان، وێنایەکی خۆیان بۆ خەبات دروستکردبوو. ئەم شێوازە بەهایەکی مێژوویی هەر بۆ هەمیشە هەڵدەگرێت — چونکە بێ ئەو قوربانیانە، ئێستامان نەدەبوو.
لەم قۆناغەدا، خەبات پێویستی بە ڕێکخراوی نیزامی، بە پشتگیری چەکداری، و بە ژیانی چیایی هەبوو. کۆمەڵگای کوردی، لە هەمان کاتدا کە خەباتی چەکداری دەکرد، هەوڵی پاراستنی کۆمەڵگای خۆشی دەدا — دامەزراندنی خوێندنگە لە ناوچە ئازادکراوەکان، بڵاوکردنەوەی چاپەمەنی سیاسی، و ڕاگەیاندنی ڕادیۆیی کە دەنگی خەباتکارانی دەگەیاندە هەموو ناوچەکە.
بەڵام دنیا گۆڕا. ڕژێمەکان توانستری خۆیان لە چاودێری، سانسۆر، و پەلاماردانی مافی مرۆڤ زۆرتر کردووە. تەکنەلۆجیای سەرکوت پێشکەوت، کامێراکانی چاودێری زیاد بوون، و سیستەمی نێت زۆرتر لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتدا کەوت. ئیتر خەبات ناتوانێت تەنها بە یەک شێواز بمێنێتەوە.
بەرگری لە سەردەمی دیجیتاڵدا
ئەمڕۆ، مۆبایلێک دەتوانێت لە چەکێک بەهێزتر بێت. کامێرایەک دەتوانێت ڕاستییەک بگەیەنێتە هەموو جیهان کە هەزار وتار ناتوانن بیگەیەنن. ئینستاگرام، تیک تۆک، و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بوونەتە مەیدانی نوێی خەبات:
بەڵگەنامەکردنی زوڵم — وێنە و ڤیدیۆ کە ناتوانرێت بە درۆ پێچەوانە بکرێتەوە. هەر کوشتنێک، هەر دەستگیرکردنێک، هەر پێشێلکردنێکی مافی مرۆڤ، ئێستا لەناو چەند خولەکێکدا دەگاتە دەستی میلیۆنان کەس.
پاراستنی زمان — نووسین بە کوردیی سۆرانی و فارسی، بۆ ئەوەی زمانەکەمان لەناو نەچێت لەژێر فشاری ئاسیمیلاسیۆندا. هەر پۆستێک بە زمانی کوردی، خۆی بە خۆی بەشێکە لە بەرگری.
گەیاندنی دەنگی بێدەنگکراوان — کەسانێک کە لە کوردستان ناتوانن قسە بکەن، لە دیاسپۆرا دەنگیان بەرز دەبێتەوە. ئەم پەیوەندییە نێوان ناوەوە و دەرەوە، بووەتە هێزێکی نوێی خەبات.
ڕاگەیاندنی جێگۆڕکێی هەواڵ — لە کاتێکدا میدیای فەرمی ڕژێمەکان هەوڵی شاردنەوەی ڕاستی دەدەن، چالاکوانانی تۆڕی کۆمەڵایەتی بە خێرایی زۆرتر ڕاستییەکان بڵاو دەکەنەوە.
بەڵام ئەم بەرگرییە ڕیسکی خۆشی هەیە: چاودێری دیجیتاڵی، هاککردن، و داخستنی ئەکاونتەکان. ڕژێمەکان ئێستا تیمی تایبەتیان هەیە بۆ شوێنکەوتنی چالاکوانانی تۆڕی کۆمەڵایەتی، بۆ ناسینەوەیان، و بۆ گەیاندنی سزا بۆ خێزانەکانیان لە ناوەوەی وڵات. ئەمە وایکردووە کە خەباتکاری ئەمڕۆ نەک تەنها پێویستی بە وریایی سیاسی هەبێت، بەڵکو پێویستی بە وریایی تەکنەلۆجی و پاراستنی زاتیش هەبێت — بەکارهێنانی ڤی پی ئێن، شێواز پاراستنی ناسنامە، و ڕێکخستنی وردی ئایتەمی پرایڤاسی لەسەر هەر پلاتفۆرمێک.
بەشی چوارەم: ناسنامە وەک چەکی بەرگری
یەکێک لە قووڵترین شێوازەکانی بەرگری، پاراستنی ناسنامەیە. ڕژێمە داگیرکەرەکان هەمیشە هەوڵیان داوە ناسنامەی کورد لەناو ببەن — بە قەدەغەکردنی زمان، بە گۆڕینی ناوی شوێنەکان، بە نووسینەوەی مێژوو بەشێوەیەکی ئەوان دەیانەوێت، و بە قەدەغەکردنی فێرکردنی کوردی لە خوێندنگەکاندا.
لەبەرامبەردا، هەر جل و بەرگێکی کوردی کە دەپۆشرێت، هەر گۆرانییەک کە بە زمانی دایک دەگۆترێت، هەر منداڵێک کە ناوی کوردی پێدەدرێت، هەر جەژنێک کە بە شانازییەوە بەخۆیەوە دەبردرێت — خۆی بە خۆی کردارێکی بەرگرییە. نەورۆز، بۆ نموونە، تەنها جەژنێکی کۆچی ساڵ نییە؛ بۆتە هێمای بەرخۆدان، هێمای زیندووبوونەوە لەدوای زستانی ستەم.
ئەمە خەباتێکی بێدەنگە، بەڵام کاریگەرترین جۆری خەباتە. چونکە ڕژێم دەتوانێت پێشمەرگەیەک بکوژێت، بەڵام ناتوانێت ناسنامەیەک بکوژێت کە لە هەزاران دڵدا دەژیێت. ئەم جۆرە خەباتە، بە تایبەتی گرنگە بۆ نەوەی نوێ — ئەوانەی لە دەرەوەی کوردستان لەدایک بوون یان گەورە بوون، و لە مەترسیی لەدەستدانی زمان و ناسنامەدان. هەر کۆرسێکی فێرکردنی زمانی کوردی لە دیاسپۆرا، هەر کۆمەڵەی کولتووری، هەر بەشداریکردن لە کۆنسێرتێکی مۆسیقای کوردی — بەشێکە لەم بەرگرییە.
دیاسپۆرا وەک پشتەوانی خەبات
دیاسپۆرای کوردی، ئەمڕۆ لە هەموو جیهاندا بڵاوە — لە ئەورووپا، لە ئەمریکا، لە ئوسترالیا. ئەم دیاسپۆرایە، لە زۆر لایەنەوە بووەتە پشتەوانی سەرەکی خەباتی ناوەوە:
بەرزکردنەوەی دەنگ لە پەرلەمانە جیهانییەکان — چالاکوانانی کورد لە دیاسپۆرا، توانیویانە کۆمەڵێک لۆبی سیاسی لە پەرلەمانی ئەورووپا و ئەمریکا دروستبکەن.
پشتگیری دارایی — کۆکردنەوەی بودجە بۆ خێزانی شەهیدان، بۆ زیندانییە سیاسییەکان، و بۆ پرۆژە کولتوورییەکان.
بڵاوکردنەوەی میدیایی — کەناڵی تەلەڤزیۆنی کوردی، پۆدکاست، و پلاتفۆرمی سۆشیال میدیا کە لە دەرەوە کاردەکەن، بەڵام کاریگەرییان لەسەر ناوەوە بەردەوامە.
بەڵام دیاسپۆرا هەروەها ئاستەنگی خۆشی هەیە: دووری لە واقیعی ڕۆژانەی ناوەوە، هەندێک جار دەبێتە هۆی جیاوازی بۆچوون لەگەڵ ئەوانەی ناو وڵات دەژین. ئەم جیاوازییە، پێویستی بە گفتوگۆیەکی بەردەوام هەیە نێوان دوو لایەنەکە، بۆ ئەوەی خەبات یەکگرتوو بمێنێتەوە.
یەکێتی، پێویستیترین چەک
خەباتی ئێمە، جیاوازییەکانی خۆی هەیە — لە ڕۆژهەڵات، باشوور، باکوور، و ڕۆژئاوا، هەریەکە شێوازی خۆیان بۆ بەرگری هەڵبژاردووە. هەندێک جار، ئەم جیاوازییانە بۆتە هۆی ململانێی ناوخۆیی، کاتێک کە دەبووایە هێزەکان بۆ دژایەتی دوژمنی هاوبەش یەکبگرن.
بەڵام دوژمن یەکە، و ئامانج یەکە: مافی گەلێک بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆی. ئەگەر ئێمە بە پارچەیی خەبات بکەین، هێزمان دابەش دەبێت. یەکێتی سیاسی و مرۆیی، نەک بە واتای یەکسانکردنی هەموو کەسێک، بەڵکو بە واتای ڕێزگرتن لە جیاوازی و بەرزکردنەوەی ئامانجی هاوبەش، پێویستیترین چەکی سەردەمی نوێیە.
مێژوو فێرمان کردووە کە هەر کاتێک کورد یەکگرتوو بووە، تواناکەی چەند بەرابەر زیادی کردووە. و هەر کاتێک دابەش بووە، دوژمنان لەم دابەشییە سوودیان وەرگرتووە. لەبەر ئەوە، بەرگری ڕاستەقینەی سەردەمی نوێ، دەستپێدەکات لە ناوخۆیەوە — لە یەکگرتنی ڕیزەکانمان، پێش ئەوەی ڕووبەڕووی هەر دوژمنێکی دەرەکی ببینەوە.
ژنان لە پێشەنگی خەباتدا
ناتوانین باسی خەباتی سەردەمی نوێ بکەین بەبێ ئاماژەدان بە ڕۆڵی گرنگی ژنان. ژنانی کورد، هەم لە مێژووی چەکداریدا و هەم لە خەباتی کولتووری و ڕۆشنبیریدا، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە. لۆگۆی “ژن، ژیان، ئازادی”، کە لە ساڵانی دواییدا بووە هێمای بەرگری لە هەموو ناوچەکە، لە ڕەگ و ڕیشەی خۆیدا خەباتێکی کوردییە کە بۆ دەیان ساڵ بەردەوام بووە.
ژنانی خەباتکار، ئەمڕۆ نەک تەنها لە مەیدانی سیاسی و نیزامیدا، بەڵکو لە مەیدانی هونەر، ئەدەب، و ڕۆشنبیریشدا، دەنگی خۆیان بەرز دەکەنەوە. ئەمە خۆی جۆرێکە لە شکاندنی ئەو سیستەمە پیاوسالارییەی کە ڕژێمە داگیرکەرەکان هەوڵیان داوە بۆ زیاتر لاواز کردنی کۆمەڵگای کوردی بەکاریان بهێنن.
هونەر و ئەدەب وەک چەکی بەرگری
شیعر، گۆرانی، فیلم، و هونەری جوان، هەمیشە بەشێکی سەرەکی لە خەباتی کوردی بوونە. لە کاتێکدا کە ڕژێمەکان زمان و مێژووی کوردیان قەدەغە کردووە، شاعیران و گۆرانیبێژان بە شێوازێکی هونەری، ڕاستی و ئازاری گەلەکەیان گەیاندووە.
ئەمڕۆ، ئەم هونەرە بۆ سەردەمی دیجیتاڵ گواستراوەتەوە — کورتەچیرۆک بۆ ئینستاگرام، ڤیدیۆی کورت بۆ تیک تۆک، وشە شیعرییەکان کە بە خێرایی لەناو تۆڕی کۆمەڵایەتیدا بڵاو دەبنەوە. ئەم شێوازە نوێیە، توانیویەتی نەوەیەکی نوێ ڕابکێشێت بۆ ناو خەبات، نەوەیەک کە لەوانەیە هیچ کاتێک چیای کوردستانی نەبینیبێت، بەڵام بە دڵ و ڕۆحەوە کوردە.
ئاسۆی داهاتوو — بەرگری چۆن بەردەوام دەبێت
خەبات هەرگیز کۆتایی نایەت، بەڵام شێوازی بەردەوام دەبێت. لە داهاتوودا، پێمان وایە ئەم خاڵانە گرنگ دەبن
پەروەردەی نەوەی نوێ — فێرکردنی زمان، مێژوو، و کولتووری کوردی بۆ منداڵانی دیاسپۆرا، بۆ ئەوەی خەبات لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر بەردەوام بێت.
بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد و تەکنەلۆجیای نوێ — بۆ پاراستنی زمان، بۆ وەرگێڕان، و بۆ بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی کوردی بە شێوازێکی کاراتر.
بەهێزکردنی پەیوەندی نێو کوردستانی — نزیک کردنەوەی چوار پارچەی کوردستان لە ڕێگەی کولتوور، ئابووری، و میدیاوە.
بەردەوامبوونی بەرگری مەدەنی — ڕێکخستنی خۆپیشاندان، کۆکردنەوەی واژووکردن، و پەیوەندی لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ.
خەبات وەک ژیان
بەرگری و خەبات لە سەردەمی نوێدا، تەنها لە چیاکاندا نییە. لە شاشەی مۆبایلێکدا، لە پۆلێکی زمان فێربووندا، لە دەنگی مامۆستایەکدا کە مێژووی ڕاستەقینە فێری قوتابییەکانی دەکات، لە دەقی شاعیرێکدا کە بە وشە خەبات دەکات، لە دەنگی ژنێکدا کە بۆ یەکێتی هاوار دەکات، لە دڵی هەر کوردێکدا کە هەرگیز لەبیری ناسنامەی خۆی ناکات — ئەوێ خەبات بەردەوامە.
با هەموومان بزانین: ئەوەی ناتوانرێت بکوژرێت، خەونە. و خەونی ئازادی، هەرگیز نامرێت. لە هەر شێوازێک کە خۆی نیشان بدات
بە چەک، بە قەڵەم، بە دەنگ، یان بە بێدەنگی بەرگری — خەباتی کورد بەردەوام دەبێت هەتا ئەو ڕۆژەی مافی گەلێک بۆ ژیانی سەربەخۆ و ئازاد بەدی بێت.

10/07/2026

ڕۆژهەڵاتی کوردستان، یەکێتی سیاسی، یان شەڕی دەروونی
نوسڕاۆەیی :
10.juillet.2026

کوردستانی ڕۆژهەڵات، وەک بەشێک لە جوگرافیای کوردستانی گشتی،

کوردستانی ڕۆژهەڵات — ڕاستییەک کە فەرامۆش نەکراوە، بەڵکو بێدەنگ کراوە

زۆر جار وا باس دەکرێت کە ڕۆژهەڵات لەلایەن جیهانەوە فەرامۆش کراوە، بەڵام ڕاستتر ئەوەیە کە دەنگی خەڵکی ئەو بەشە بە شێوەیەکی سیستماتیک بێدەنگ کراوە. جیاوازیی نێوان 'فەرامۆشکردن' و 'بێدەنگکردن' گرنگە: فەرامۆشکردن مانای ئەوەیە کە کەس نەیزانیبێت، بەڵام بێدەنگکردن مانای ئەوەیە کە دەنگێک بوونی هەیە، بەڵام بە ئاگایانە ناهێڵرێت بگاتە گوێی جیهان.

زیندانەکان پڕن لە چالاکوانی سیاسی و مافناسان، سزای لەسێدارەدان بەردەوامە، و هەر جوڵانەوەیەکی ڕاسته‌قینەی کۆمەڵایەتی یان ڕۆژنامەوانی بە توندی چاودێری و سەرکوت دەکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بەرخۆدان بەردەوامە؛ لە خۆپیشاندانە کرێکارییەکانەوە بۆ جوڵانەوەی ژنان، ڕۆژهەڵات هەرگیز ڕاناوەستاوە، تەنها دەنگی ئەو ڕاوەستانە بە ئاسانی ناگاتە دەرەوە.

جوڵانەوەی 'ژن، ژیان، ئازادی' کە لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە دەستیپێکرد و بنەمای سەرەکیی لە کوردستانی ڕۆژهەڵات هەبوو، وەک نموونەیەکی زیندوو دەرکەوت کە چۆن ڕۆژهەڵات دەتوانێت ببێتە سەرچاوەی جوڵانەوەیەکی فراوانی ناوچەیی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، دواتر بەشێکی گەورەی میدیای جیهانی ئەو ڕەهەندە کوردییەی جوڵانەوەکەیان لاواز کرد یان بە تەواوی پشتگوێخست، و ئەمە خۆی نموونەیەکی ڕاستەوخۆیە لەسەر چۆنیەتیی بێدەنگکردنی دەنگی ڕۆژهەڵات، تەنانەت لە کاتێکدا کە جیهان چاوی تێبڕیوە.

ئەم بێدەنگکردنە تەنها ئەرکی دەسەڵاتی داگیرکەر نییە. کەمتەرخەمیی میدیایی و نەبوونی ستراتیژیەکی هاوبەشی کوردستانی بۆ بەرزکردنەوەی دەنگی ڕۆژهەڵات، خۆی بووەتە بەشێک لە کێشەکە. ئەگەر کوردستانی باشوور و باکوور و ڕۆژئاوا لە هەمان کاتدا سیستماتیک باسی ڕۆژهەڵات نەکەن، ئەوا ئەم بەشە بە ئاسانی دەکەوێتە دەرەوەی چاودێریی جیهانی. میدیا کوردییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی لە باشوور، زۆرجار لە کاتی مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران، لە بەرژەوەندیی سیاسیی خۆیانەوە دەڕوانن بۆ کێشەی ڕۆژهەڵات، نەک لە ڕوانگەیەکی ستراتیژیی هاوبەشی کوردستانییەوە.

لەلایەکی دیکەوە، خودی دەسەڵاتی حکومەتی ئێران، لە درێژایی چەند دەیەی ڕابردوودا، ستراتیژییەکی ورد و بەرنامەڕێژراوی بەکارهێناوە بۆ چاندنی ترسی کۆمەڵایەتی، جیاکردنەوەی ناوچە کوردنشینەکان لە یەکتری، و دابینکردنی داراییی کەمی هەرێمی بۆ ئەو پارێزگایانەی کە کورد لێی نیشتەجێن. ئەم ستراتیژییە، کە زۆرجار پێی دەڵێن 'گەشەپێنەدانی چاوبڕاوانە'، وا لێدەکات کە خەڵکی ڕۆژهەڵات لە هەمان کاتدا بەرەنگاری کێشەی ئابووری و سیاسی و کولتووری ببنەوە، شتێک کە دەرفەتی هەڵسانەوەی بەرخۆدانی ڕێکخراو زۆر قورستر دەکات.

دابەشبوونی سیاسی — چەکێک کە خۆمان لە دژی خۆمان بەکاری دەهێنین

یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی بزوتنەوەی سیاسیی کوردی، لە هەموو بەشەکانیدا، دابەشبوونی حیزبی و ستراتیژییە. ئەم دابەشبوونە هەندێک جار لە جیاوازیی بیری سیاسیی ڕاستەقینەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام زۆر جاریش تەنها دەردی ملمانێی دەسەڵات و بەرژەوەندیی تاکەکەسیی سەرکردایەتییە. ئەنجامی کۆتایی، لە هەردوو حاڵەتدا، هەمانە: هێزی کۆمەڵایەتیی کورد پارچەپارچە دەبێت، و ئەو پارچەبوونە دەرفەتێکی زێڕین دەداتە دەستی دەسەڵاتە داگیرکەرەکان بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەتی 'دابەشکە و زاڵبە'.

مێژووی سیاسیی کوردستان پڕە لە نموونەی ئەم جۆرە دابەشبوونە. لە کۆنترین ڕۆژگارەوە، هێزە دەرەکییەکان — جا عوسمانی بووبێت یان سەفەوی، بریتانی بووبێت یان فارسی و تورکی — هەمیشە توانیویانە لە ناکۆکیی نێوان کوردەکان سوود وەربگرن. ئەمە دیاردەیەکی نوێ نییە، بەڵکو پاراستراوی مێژووییە کە هەتا ئێستاش کاریگەری خۆی جێهێشتووە.

لە بارودۆخی ئێستادا، دابەشبوونی سیاسیی کوردی لە ڕۆژهەڵات، لەنێوان چەند لایەنی سەرەکیی سیاسیدا دەردەکەوێت، هەریەکەیان بە ستراتیژی و ئایدیۆلۆژیای جیاواز، و هەندێک جار لەگەڵ یەکتریدا بە شێوەیەکی ئاشکرا یان نادیار ملمانێیان هەیە. ئەم ملمانێیە، لە جیاتی ئەوەی ببێتە هۆکاری بەهێزکردنی هێزی کۆمەڵ لە دژی دوژمنی هاوبەش، زۆرجار وزە و سەرچاوەکانی بەرەو ناوخۆ ڕادەکێشێت، شتێک کە لە کۆتاییدا تەنها دەسەڵاتی داگیرکەر لێی سوود وەردەگرێت.

وحدەت مانای ئەوە نییە کە هەموو لایەک هەمان بۆچوونیان هەبێت. وحدەت مانای ئەوەیە کە جیاوازیی بۆچوون لەناو چوارچێوەیەکی هاوبەشدا بمێنێتەوە، چوارچێوەیەک کە ئامانجە سەرەکییەکان - وەک مافی چارەنووسی خۆنووسین و دژایەتیکردنی زۆرداری - پارێزراو بمێننەوە. کاتێک ملمانێی ناوخۆیی دەبێتە شتێکی گرنگتر لە ئامانجی سەرەکی، ئەوە نیشانەیەکی ئاشکرایە کە پرۆسەکە لە ڕێچکەی ڕاستدا نییە.

نموونەیەکی سەلمێنراو لەم بارەیەوە، دەتوانرێت لە بواری کۆنگرەکانی نەتەوەیی و هەوڵەکانی یەکگرتنەوەی ڕیزەکان ببینرێت. زۆر جار، پلانی یەکگرتن دادەڕێژرێت، بەڵام لە کاتی جێبەجێکردندا، بەهۆی نەبوونی متمانەی ڕاستەقینە لەنێوان لایەنەکاندا، یان بەهۆی ئارەزووی هەندێک سەرکردایەتی بۆ پاراستنی دەسەڵاتی خۆیان، پرۆسەکە کۆتایی بە شکستێوە دێت. ئەمە جارێکی تر پیشان دەدات کە کێشەکە تەنها لە ئاستی بۆچوونی سیاسیدا نییە، بەڵکو لە ئاستی کولتووری سیاسیی گشتیدایە.

جەنگی دەروونی — چەکێک کە بێ گوللە کاردەکات

جەنگی دەروونی تەنها بریتی نییە لە بڵاوکردنەوەی درۆ. بەڵکو ستراتیژییەکی قووڵترە کە ئامانجی سەرەکی، لاوازکردنی متمانەی خەڵکە بە یەکتری، بە سەرکردایەتییەکانیان، و بە داهاتووی خۆیانە. کاتێک هەواڵێکی درۆین یان نیوەڕاست بەبێ توێژینەوە بڵاو دەکرێتەوە، ئەوا تاکە کەسێک نییە کە زیانی لێدەکەوێت، بەڵکو هەموو ئەو کۆمەڵگایەیە کە متمانەی خۆی بە یەکتری لەدەست دەدات.

لە سەردەمی سۆشیال میدیادا، جەنگی دەروونی شێوازی نوێی وەرگرتووە. هەژمارە دەمامکاوییەکان، هەواڵە درۆینەکان، وێنە دەستکاریکراوەکان، و تەنانەت شێوازی 'بۆتی' ڕاژەکان، بۆ کاریگەرکردن لەسەر بیروڕای گشتیی کوردستانی بەکاردێن. ئەم ئامرازانە، لە ژێر ناوی 'ئازادیی بیروڕا'دا، زۆرجار ئامانجیان لاوازکردنی هەر جۆرە هەڵسوکەوتێکی هاوبەشی کوردییە.

یەکێک لە دیارترین شێوازەکانی جەنگی دەروونی، بەکارهێنانی 'کارتی هۆیەتی' ـیە: هەوڵدان بۆ دروستکردنی ناکۆکیی زاراوەیی (سۆرانی/کورمانجی/هەورامی/زازاکی)، ناکۆکیی ئایینی، یان ناکۆکیی هەرێمایەتی لەنێوان کوردەکاندا. ئەم شێوازە، بە پاساوی 'پارێزگاریکردن لە فرەڕەنگی کولتووری'، لە ڕاستیدا هەوڵێکە بۆ دابەشکردنی هێزی کۆمەڵایەتیی کورد بۆ پارچە بچووکتر و کاریگەریی کەمتر.

شێوازێکی دیکە، بەکارهێنانی 'دژایەتیی نەوەیی'یە: دروستکردنی بیرۆکەی ئەوەی کە نەوەی نوێ لە نەوەی کۆن جیاوازە و پێویستە ڕێزی مێژوو و ئەزموونی سیاسیی نەوەی پێشوو نەگیرێت. ئەم شێوازە، هەرچەندە لە هەندێک بارودۆخدا خاڵی ڕاستی تێدایە، بەڵام لە زۆربەی کاتدا وەک ئامرازێک بەکاردێت بۆ پچڕاندنی بەستێنی مێژوویی و ئەزموونیی نێوان نەوەکان.

ئاگایی، بەڵگەخوازی، و پرسیارکردنی ورد پێش لاوازکردنی هەر هەواڵێک، بەهێزترین چەکن لە دژی ئەم جۆرە جەنگە. ئەمە تەنها ئەرکی تاکەکەسان نییە، بەڵکو پێویستە ببێتە بەشێک لە کولتووری میدیایی گشتیی کوردستانی، تاوەکو کۆمەڵگا لە بەرامبەر مانیپولاسیۆنی زیهنیدا بەرگری بکات. پێویستە هەر تاکێکی کوردستانی، پێش بڵاوکردنەوەی هەر هەواڵێک، سێ پرسیاری سەرەکی لە خۆی بکات: سەرچاوەکە کێیە؟ بەڵگەکە چییە؟ و ئەم هەواڵە، کێ سوودی لێ دەکات؟

پەیوەندیی نێوان سێ دیاردەکە

ئەم سێ دیاردەیە - داگیرکردنی ڕۆژهەڵات، دابەشبوونی سیاسی، و جەنگی دەروونی - جیاواز نین، بەڵکو بەشێکن لە هەمان پرۆسە. دەسەڵاتی داگیرکەر لە دابەشبوونی ناوخۆیی سوود وەردەگرێت، و بۆ قووڵکردنەوەی ئەو دابەشبوونە، جەنگی دەروونی بەکاردەهێنێت. بۆیە دەتوانین بڵێین کە جەنگی دەروونی، پردێکە لەنێوان داگیرکردن و دابەشبووندا؛ ئامرازێکە کە داگیرکەر پێی دابەشبوونی ناوخۆیی قووڵتر دەکاتەوە، و ئەو دابەشبوونەش، بە نۆرەی خۆی، ڕێگا بۆ بەردەوامیی داگیرکردن ئاسانتر دەکات.

ئەم بازنەیە، ئەگەر شیکاری بۆ نەکرێت و بە ئاگایانە دژی نەوەسترێت، خۆی بە خۆی دووبارە دەبێتەوە و قووڵتر دەبێت. هەر جارە کە دەسەڵاتی داگیرکەر سەرکەوتنێکی نوێ بەدەست دەهێنێت، ئەو سەرکەوتنە وەک بەڵگە بەکاردێت بۆ چاندنی نائومێدی لەنێوان خەڵکدا، و ئەو نائومێدییە، خۆی بەشێک دەبێت لە پرۆسەی جەنگی دەروونی. بەم شێوەیە، هەر سێ دیاردەکە، لە شێوەیەکی سایکلیکیدا یەکتریان بەهێز دەکەن.

ئەگەر بمانەوێت ڕۆژهەڵات دەنگی بەرزتر ببێتەوە، پێویستە یەکەم هەنگاو، ناسینەوەی ئەم پەیوەندییە بێت، و دووەم هەنگاو، کارکردن بۆ چاککردنی هەر یەکێک لەم سێ خاڵە بە شێوەیەکی هاوکات. کارکردن لەسەر تەنها یەک لایەن، بەبێ سەرنجدان بە هەردوو لایەنی دیکە، لە کۆتاییدا ئەنجامێکی سنووردار دەبێت.

ئەرکی تاکەکەسی و کۆمەڵایەتی

لە بەرامبەر ئەم دۆخە قورسەدا، پرسیارێکی سروشتی سەردەرەوامدا: تاکەکەس، بەتایبەتی ئەوانەی چالاکن لە بواری میدیا و ڕاگەیاندندا، چ ئەرکێکیان هەیە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە، لە چەند خاڵدا کورت دەکرێتەوە.

یەکەم، بەرپرسیارێتیی ناوەڕۆک. هەر کەسێک کە دەنگی هەیە لەسەر پلاتفۆرمێکی میدیایی، دەبێت لە بڵاوکردنەوەی هەواڵ و بۆچوونی خۆیدا، بەرپرسیار بێت. ئەمە مانای وایە پێش بڵاوکردنەوە، سەرچاوە دەستنیشان بکرێت، و جیاوازیی نێوان ڕاستی و بۆچوون ڕوون بکرێتەوە.

دووەم، بەرزکردنەوەی دەنگی بێدەنگکراوان. هەر کەسێک توانای گەیاندنی پەیامی هەیە، دەبێت بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن دەتوانێت بەشێک بێت لە پرۆسەی گەیاندنی دەنگی ڕۆژهەڵات و ئەو بەشانەی کوردستان کە زۆرتر بێدەنگ کراون، بۆ خۆشکانی بۆچوونی گشتیی جیهانی.

سێیەم، پاراستنی ڕۆحی وحدەت لە کاتی جیاوازیی بۆچووندا. دەکرێت مرۆڤ ڕەخنە لە هەر لایەنێکی سیاسی بگرێت، بەڵام ئەم ڕەخنەگرتنە دەبێت لەسەر بنەمای بەڵگە و ئامانجی چاکسازی بێت، نەک لەسەر بنەمای دوژمنایەتیی کەسیی یان حیزبی، تاوەکو خۆی نەبێتە بەشێک لە پرۆسەی دابەشبوونی زیانبەخش.

داهاتووی کوردستان، بە گشتی، و ڕۆژهەڵات بە تایبەتی، پشت ئەستوور نابێت بە چاوەڕوانیی یارمەتیی دەرەکی یان بەختەوەری هەرەمی. پشت ئەستووری ڕاستەقینە، لە ناخی خودی کۆمەڵگاوە دێت: لە یەکگرتنی جیاوازییەکان لەژێر ئامانجێکی هاوبەشدا، لە بەرگریکردن لە دژی مانیپولاسیۆنی زیهنی، و لە بەردەوامیی دەنگدانەوەی ڕاستیی ڕۆژهەڵات بۆ جیهان.

ئەم ڕێگایە درێژە، و لەوانەیە زۆر جار، ئەنجامی خێرا نەبینرێت. بەڵام لە مێژوودا، هیچ گەلێک بەبێ خۆڕاگری و بەردەوامی نەگەیشتووەتە مافەکانی خۆی. کوردستانی ڕۆژهەڵات، وەک بەشێکی زیندووی ئەم مێژووە، پێویستی بە پشتگیریی هەموو بەشەکانی دیکەی کوردستانە، نەک وەک نیشانەیەکی هاوسۆزی، بەڵکو وەک بەشێکی ستراتیژیک لە پڕۆژەی هاوبەشی نەتەوایەتی.

کردستان شرقی؛ وحدت سیاسی یا جنگ روانی؟

نویسنده: شاهو کریمی
۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶

کردستان شرقی؛ حقیقتی که فراموش نشده، بلکه خاموش شده است

بسیار گفته می‌شود که کردستان شرقی از سوی جهان به فراموشی سپرده شده است، اما واقعیت دقیق‌تر آن است که صدای مردم این بخش، به شکلی نظام‌مند خاموش شده است. میان «فراموش شدن» و «خاموش شدن» تفاوتی اساسی وجود دارد؛ فراموش شدن یعنی کسی از وجود موضوعی آگاه نباشد، اما خاموش شدن یعنی صدایی وجود دارد، ولی آگاهانه اجازه داده نمی‌شود به گوش جهانیان برسد.

زندان‌ها مملو از فعالان سیاسی و مدافعان حقوق بشر است، اجرای احکام اعدام همچنان ادامه دارد و هرگونه حرکت واقعی اجتماعی یا فعالیت روزنامه‌نگاری با نظارت شدید و سرکوب مواجه می‌شود. با این همه، مقاومت هرگز متوقف نشده است؛ از اعتراض‌های کارگری گرفته تا جنبش‌های زنان، کردستان شرقی همواره در حال ایستادگی بوده، اما صدای این مقاومت به آسانی به خارج از مرزها نمی‌رسد.

جنبش «زن، زندگی، آزادی» که از سال ۲۰۲۲ آغاز شد و ریشه‌ای عمیق در کردستان شرقی داشت، نمونه‌ای زنده از آن بود که چگونه این منطقه می‌تواند سرچشمهٔ یک جنبش فراگیر منطقه‌ای باشد. با این حال، بخش قابل توجهی از رسانه‌های بین‌المللی، بُعد کُردی این جنبش را کم‌رنگ جلوه دادند یا به کلی نادیده گرفتند. این خود نمونه‌ای روشن از خاموش کردن صدای کردستان شرقی است، حتی در زمانی که نگاه جهان به این تحولات دوخته شده بود.

این خاموش‌سازی تنها مسئولیت حکومت حاکم نیست. کم‌کاری رسانه‌ای و نبود راهبردی مشترک در میان بخش‌های مختلف کردستان برای تقویت صدای کردستان شرقی نیز بخشی از این مشکل است. اگر کردستان جنوبی، شمالی و غربی به شکلی هماهنگ و مستمر دربارهٔ کردستان شرقی سخن نگویند، این بخش به آسانی از دایرهٔ توجه جهانی خارج خواهد شد. رسانه‌های کُرد، به‌ویژه در اقلیم کردستان عراق، در بسیاری از موارد مسئلهٔ کردستان شرقی را از دریچهٔ منافع سیاسی خود در قبال ایران می‌نگرند، نه از منظر یک راهبرد ملی و مشترک کُردی.

از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران طی چند دههٔ گذشته، راهبردی دقیق و برنامه‌ریزی‌شده را برای گسترش ترس اجتماعی، جداسازی مناطق کردنشین از یکدیگر و تخصیص ناعادلانهٔ منابع اقتصادی به استان‌های کُردنشین به کار گرفته است. این سیاست که از آن با عنوان «توسعهٔ نابرابر» نیز یاد می‌شود، موجب شده مردم کردستان شرقی هم‌زمان با مشکلات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دست‌وپنجه نرم کنند؛ شرایطی که سازماندهی مقاومت و کنش جمعی را بسیار دشوارتر می‌سازد.

شکاف سیاسی؛ سلاحی که علیه خود به کار می‌بریم

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات جنبش سیاسی کُرد، در همهٔ بخش‌های کردستان، پراکندگی حزبی و اختلاف‌های راهبردی است. بخشی از این اختلاف‌ها ریشه در تفاوت‌های واقعی دیدگاه‌های سیاسی دارد، اما در بسیاری از موارد، نتیجهٔ رقابت بر سر قدرت و منافع شخصی رهبران است. در هر دو حالت، نتیجه یکسان است: توان اجتماعی ملت کُرد تکه‌تکه می‌شود و این پراکندگی، بهترین فرصت را در اختیار حکومت‌های مسلط قرار می‌دهد تا سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» را ادامه دهند.

تاریخ سیاسی کردستان سرشار از نمونه‌هایی از این نوع اختلاف‌هاست. از دوران امپراتوری عثمانی و صفوی گرفته تا دوران معاصر، قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی همواره از اختلاف میان کُردها سود برده‌اند. این پدیده تازه نیست، بلکه الگویی تاریخی است که تا امروز نیز ادامه یافته است.

در وضعیت کنونی، شکاف سیاسی در کردستان شرقی میان چند جریان اصلی سیاسی دیده می‌شود؛ هر یک با راهبردها و ایدئولوژی‌های متفاوت و گاه در رقابت آشکار یا پنهان با یکدیگر. این رقابت، به جای آنکه موجب تقویت نیروی جمعی در برابر دشمن مشترک شود، بخش بزرگی از انرژی و ظرفیت جنبش را صرف درگیری‌های داخلی می‌کند؛ امری که در نهایت تنها به سود حکومت حاکم تمام می‌شود.

وحدت به معنای یکسان بودن همهٔ دیدگاه‌ها نیست. وحدت یعنی اختلاف نظرها در چارچوبی مشترک باقی بمانند؛ چارچوبی که در آن اهداف اساسی، همچون حق تعیین سرنوشت و مبارزه با ستم، حفظ شوند. هنگامی که رقابت‌های داخلی از هدف اصلی مهم‌تر شود، نشانه‌ای روشن است که مسیر حرکت از جهت درست خود خارج شده است.

نمونهٔ روشن این وضعیت را می‌توان در تلاش‌های مختلف برای برگزاری کنگره‌های ملی و ایجاد همگرایی میان جریان‌های سیاسی مشاهده کرد. بارها طرح‌هایی برای وحدت ارائه شده، اما هنگام اجرا، به دلیل نبود اعتماد متقابل یا تمایل برخی رهبران به حفظ نفوذ و قدرت خود، این تلاش‌ها با شکست روبه‌رو شده‌اند. این امر نشان می‌دهد که مشکل تنها اختلاف سیاسی نیست، بلکه به فرهنگ سیاسی نیز مربوط می‌شود.

جنگ روانی؛ سلاحی که بدون گلوله عمل می‌کند

جنگ روانی صرفاً انتشار اطلاعات نادرست نیست، بلکه راهبردی عمیق‌تر است که هدف اصلی آن، تضعیف اعتماد مردم به یکدیگر، به رهبرانشان و به آیندهٔ خودشان است. هنگامی که خبری دروغ یا نیمه‌حقیقت، بدون بررسی منتشر می‌شود، تنها یک فرد آسیب نمی‌بیند، بلکه کل جامعه‌ای که اعتماد خود را از دست می‌دهد، زیان می‌کند.

در عصر شبکه‌های اجتماعی، جنگ روانی شکل تازه‌ای به خود گرفته است. حساب‌های کاربری جعلی، اخبار ساختگی، تصاویر دستکاری‌شده و حتی ربات‌های اینترنتی برای اثرگذاری بر افکار عمومی کُردها به کار گرفته می‌شوند. این ابزارها، در پوشش «آزادی بیان»، در بسیاری از موارد با هدف تضعیف هرگونه همبستگی ملی کُردها فعالیت می‌کنند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های جنگ روانی، بهره‌گیری از «کارت هویت» است؛ یعنی تلاش برای ایجاد اختلاف بر پایهٔ گویش‌ها (سورانی، کرمانجی، هورامی و زازاکی)، مذهب یا منطقه. این شیوه، هرچند گاه با شعار حفظ تنوع فرهنگی توجیه می‌شود، اما در عمل به دنبال شکستن انسجام اجتماعی و تقسیم نیروی ملی کُرد به بخش‌های کوچک‌تر و کم‌اثرتر است.

روش دیگر، ایجاد تقابل میان نسل‌هاست؛ القای این تصور که نسل جدید باید تجربه و تاریخ مبارزاتی نسل‌های پیشین را کنار بگذارد. هرچند در برخی موارد، این نگاه می‌تواند حاوی نقدهای درستی باشد، اما در بسیاری از مواقع به ابزاری برای گسستن پیوند تاریخی و انتقال تجربه میان نسل‌ها تبدیل می‌شود.

آگاهی، پایبندی به مستندات و پرسشگری دقیق، مؤثرترین ابزارها برای مقابله با این جنگ هستند. این وظیفه تنها بر عهدهٔ افراد نیست، بلکه باید به بخشی از فرهنگ رسانه‌ای جامعهٔ کُرد تبدیل شود تا جامعه بتواند در برابر دستکاری ذهنی مقاومت کند. هر شهروند، پیش از انتشار هر خبر، باید از خود سه پرسش اساسی بپرسد: منبع خبر چیست؟ شواهد آن کدام است؟ و انتشار این خبر به سود چه کسی است؟

ارتباط میان این سه پدیده

اشغال و سرکوب کردستان شرقی، شکاف سیاسی و جنگ روانی، سه پدیدهٔ جداگانه نیستند، بلکه اجزای یک فرایند واحد به شمار می‌آیند. حکومت حاکم از اختلاف‌های داخلی بهره می‌برد و برای تعمیق این اختلاف‌ها، از جنگ روانی استفاده می‌کند. از این رو، می‌توان گفت جنگ روانی پلی میان سلطه و تفرقه است؛ ابزاری که شکاف داخلی را عمیق‌تر می‌کند و در نتیجه، تداوم سلطه را آسان‌تر می‌سازد.

اگر این چرخه شناخته نشود و آگاهانه با آن مقابله نگردد، پیوسته بازتولید خواهد شد. هر موفقیت حکومت در سرکوب، به ابزاری برای گسترش ناامیدی در جامعه تبدیل می‌شود و همین ناامیدی، بخشی از روند جنگ روانی خواهد بود. به این ترتیب، هر سه عامل، یکدیگر را تقویت می‌کنند.

اگر قرار است صدای کردستان شرقی رساتر شود، نخستین گام، شناخت این پیوندهاست و گام دوم، تلاش هم‌زمان برای اصلاح هر سه حوزه. تمرکز بر تنها یکی از این ابعاد، بدون توجه به دو بعد دیگر، نتیجه‌ای محدود و ناپایدار خواهد داشت.

مسئولیت فردی و اجتماعی

در برابر این وضعیت دشوار، پرسشی اساسی مطرح می‌شود: مسئولیت هر فرد، به‌ویژه فعالان رسانه‌ای و فرهنگی، چیست؟

نخست، مسئولیت‌پذیری در تولید و انتشار محتوا. هر کسی که در فضای رسانه‌ای صاحب تریبون است، باید در انتشار اخبار و دیدگاه‌های خود مسئولانه رفتار کند؛ منابع را بررسی کند و میان واقعیت و نظر شخصی تمایز قائل شود.

دوم، تقویت صدای خاموش‌شدگان. هر کسی که امکان رساندن پیام را دارد، باید بیندیشد چگونه می‌تواند در رساندن صدای کردستان شرقی و دیگر بخش‌های کمتر شنیده‌شدهٔ کردستان به افکار عمومی جهان سهمی داشته باشد.

سوم، حفظ روحیهٔ وحدت در عین اختلاف نظر. نقد جریان‌های سیاسی امری طبیعی و ضروری است، اما این نقد باید بر پایهٔ استدلال، شواهد و هدف اصلاح باشد، نه دشمنی شخصی یا حزبی؛ تا خود به بخشی از روند تفرقه تبدیل نشود.

آیندهٔ کردستان، به طور کلی، و کردستان شرقی، به طور خاص، بر انتظار کمک خارجی یا تحولات منطقه‌ای استوار نخواهد شد. پشتوانهٔ واقعی، از درون جامعه برمی‌خیزد؛ از همبستگی در عین تفاوت، از مقاومت در برابر دستکاری ذهنی و از استمرار رساندن حقیقت کردستان شرقی به جهان.

Shaho Karimi

Address

Sanandaj

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Karimi Shaho posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Want your organization to be the top-listed Government Service in Sanandaj?