30/05/2026
Miðvikudaginn 13. maí ríkti sannkölluð hátíðarstemning á aðalsafni Bókasafns Kópavogs þegar haldin var uppskeruhátíð sögustunda fyrir yngstu gestina. Tilefnið var að ár er liðið frá því að verkefnið Töfraheimur ævintýranna hóf göngu sína. Markmiðið með verkefninu var að þróa og halda reglulegar skynjunarsögustundir fyrir börn á aldrinum 0-5 ára.
Verkefnið hlaut styrk frá Barnamenningarsjóði og hefur verið í stöðugri þróun yfir veturinn. Boðið hefur verið upp á vikulegar sögustundir fyrir leikskólahópa, auk opinna stunda fyrir börn og foreldra síðasta miðvikudag í hverjum mánuði.
Ævintýrin öðlast líf
Skynjunarsögustundirnar byggja á því að börn upplifi sögur ekki einungis með hlustun, heldur einnig í gegnum virka þátttöku og skynjun. Í stað þess að lesa eingöngu upp úr bók er sögunum miðlað með fjölbreyttum leiðum, svo sem hljóðfærum, söng, litum, ljósi, brúðum og hreyfingu.
Það voru þær Eyrún Ósk Jónsdóttir verkefnastjóri viðburða og fræðslu og Gréta Björg Ólafsdóttir deildastjóri barnadeildar sem héldu utan um verkefnið.
„Þegar við vorum að þróa sögustundirnar spurðum við okkur: hvernig getum við miðlað sögunni þannig að börnin upplifi hana og taki þátt? Svo prófuðum við einfaldlega allt sem okkur datt í hug,“ segir Gréta. „Við notuðum til dæmis litrík efni til að tákna náttúru og umhverfi sagnanna, brúður til að gefa persónum líf og hljóðfæri til að skapa stemningu og rytma í frásögninni. Svo höfum við líka verið að leika okkur með skuggamyndir, ljós, blöðrur og sápukúlur. Þá eru endurtekningar, söngur og leikur lykilatriði sem hjálpa börnum að taka þátt og tileinka sér efnið“ segir Eyrún
Skiptir sköpum fyrir fjölbreyttan hóp barna
Fljótlega varð ljóst að þessi nálgun opnaði nýjar leiðir fyrir börn til að tengjast sögum og bókum. „Við tókum sérstaklega eftir því að tvítyngd börn, börn sem eru að læra íslensku og skynsegin börn (börn með taugamargbreytileika) náðu betur að fylgja sögunum og njóta þeirra,“ segir Eyrún.
Með því að virkja fleiri skynfæri verður sagan aðgengilegri, jafnvel þótt tungumálið sé nýtt eða skilningur takmarkaður. Tónlist, hreyfing og sjónræn atriði styðja við skilning og hjálpa börnum að tengja orð við upplifun. Endurtekningar og rytmi verða einnig öflug tæki til að efla málskilning.
„Þessi nálgun hefur einnig haft áhrif á þátttöku, en við höfum m.a. séð aukningu í mætingu barna af erlendum uppruna frá því að skynjunarsögustundirnar hófust,“ bætir Gréta við.
,,Í upphafi verkefnisins voru á bilinu 10-15 börn sem mættu á opnu sögustundirnar en undir lokin voru þetta orðnir um 60 manns. Það var síðan alveg fullt hús á uppskeruhátíðinni en teljarinn í hurðinni taldi 230 manns inn í húsið,“ segir Eyrún
Rými sem styður upplifunina
Sem hluti af verkefninu var einnig útbúið sérstakt sögustundarými á safninu. Rýmið er hlýlegt og notalegt, með mjúkri lýsingu og rólegu andrúmslofti sem hjálpar börnum að einbeita sér og slaka á. Börnin fara úr skóm, setjast á púða og fara þannig inn í ákveðið „sagnastundarrými“ þar sem þau stilla sig inn á hlustun og þátttöku. Slíkt umhverfi getur skipt sköpum fyrir upplifun og einbeitingu yngstu barnanna.
Uppskeruhátíð með skapandi nálgun
Á uppskeruhátíðinni fengu börnin að kynnast sögum á lifandi hátt með þátttöku rithöfundanna Sigrúnar Eldjárnar, Þorvalds Davíðs og Bergrúnar Írisar, sem lásu upp úr verkum sínum. Þá fengu börnin að teikna uppáhalds sögupersónu sína með Sigrúnu og búa til eigin sokkabrúður með Bergrúnu.
Í þessum smiðjum var lögð áhersla á að nýta sögur sem upphafspunkt fyrir sköpun og samtal. „Að vinna áfram með sögurnar í sköpun er frábær leið til að gefa öllum börnum rödd – líka þeim sem eru enn að tileinka sér tungumálið,“ segir Gréta.
Að byggja brú milli barna og bóka
Kjarni verkefnisins Töfraheimur ævintýranna var að byggja upp jákvætt samband barna við bækur frá fyrstu árum. Með því að mæta börnum á þeirra forsendum og nýta skynjun, leik og þátttöku verður bókin ekki einungis texti, heldur heildræn upplifun.
Skynjunarsögustundirnar hafa þannig ekki aðeins styrkt sögustundirnar sjálfar, heldur einnig stuðlað að auknu jafnrétti í aðgengi að menningu og tungumáli.
