Utanríkisráðuneytið - utanríkisþjónusta Íslands

13/08/2026

Allt að vinna - Grein eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra, sem birt var í Bændablaðinu í dag, 13. ágúst 2026. Hægt er að lesa greinina hér fyrir neðan eða í gegnum hlekk í athugasemd.
-----
Allt að vinna

Þann 29. ágúst verður kosið um hvort hefja skuli að nýju samningaviðræður um aðild að Evrópusambandið. Við erum að kjósa um að fara í samningaviðræður, ekki um aðild að ESB. Náist samningar síðar verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin segir sína skoðun á þeim samning. Þar að auki þyrfti að breyta stjórnarskránni, sem tvö þing þurfa að samþykkja með kosningum á milli. Þjóðin ræður þannig framtíð sinni í þessu máli.

Ég skil vel að bændur vilji vita meira um framtíð sína. Það er okkur eðlislægt. Nýútkomin skýrsla Bændasamtakanna sem kynnt var í liðinni viku um áhrif aðildar á bændur gefur tilefni til að velta upp hvað hugsanleg aðild gæti þýtt fyrir þann hóp sem þessi grein fjallar um - unga bændur og nýliðun í landbúnaði.

Þróunin síðustu ár er einsleit. Árið 1985 voru bændur 7,9% af þjóðinni. Árið 2025 2%. Frá 1985 hefur meðalaldur bænda hækkað úr 45 árum í 66 ár. Hluti skrifast á kerfið. Hluti á samfélagsbreytingar þar sem yfir 70% þjóðarinnar býr á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef taugar til þess að áfram verði stundaður öflugur landbúnaður á Íslandi í þágu blómlegrar byggðar og fæðuöryggis. Að við leitum saman að kerfi sem virkar og skapar sátt til framtíðar um atvinnugreinina. Ég tel að aðildarviðræður við Evrópusambandið geti verið afl til breytinga í þessa veru – að við endurmetum stöðuna – óháð því hvort við verðum á endanum aðilar að sambandinu.

Landbúnaður á eyju norður í Atlantshafi

Þá verður ekki litið framhjá því að framleiðsluaðstæður víða í Evrópu eru um margt ólíkar þeim íslensku og íslenskur landbúnaður gæti átt erfitt með að keppa við landbúnað í ríkjum með hagstæðari náttúrufarslegar aðstæður.

Hvað styrkjakerfi varðar eru markmiðin að mestu þau sömu á Íslandi og innan ESB, þó stuðningurinn sé ólíkur. Markmiðin eru þau sömu að viðhalda byggð, tryggja viðunandi lífskjör bænda og fæðuöryggi. Innan ESB eru einnig stuðningsaðgerðir til að vega upp ójöfn samkeppnisskilyrði.

Sveigjanleiki hefur verið aukinn innan sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar fyrir aðildarríkin að útfæra stuðning hjá sér meira að aðstæðum á hverjum stað. Þá er nær gefið að hægt verði að tryggja viðbótarstuðning frá íslenska ríkinu og sér reglna fyrir norðlæg svæði, líkt og Finnland og Svíþjóð njóta norðan 62. breiddargráðu.

Önnur stoð sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar, dreifbýlisþróunarstefnan, beinist sérstaklega að stuðningi við nýliða, fjárfestingar, stuðning við harðbýl svæði og uppbyggingu í dreifðum byggðum, sem gæti hentað ungum íslenskum bændum í okkar mjög svo dreifðu byggðum vel. Einnig er rík hefð fyrir því að styðja við bændur þegar afkomubrestur verður vegna náttúrulegra áfalla.

Vissulega mun kerfisbreyting og breyting á stuðningsformi fela í sér áskoranir í aðlögun, t.d. vegna tollverndar og opinberrar verðlagningar þar sem hún er enn til staðar. Það mun auka samkeppni. En aðgangur að rúmlega 450 milljóna manna markaði fyrir íslenskar landbúnaðarafurðir getur líka falið í sér tækifæri, til hagræðingar í framleiðslu og vinnslu.

Reynsla Finna

Skýrsla Bændasamtakanna dregur upp nokkuð svartsýna mynd af áhrifum ESB-aðildar á landbúnað. Í opinberri umræðu er slegið á þá strengi að reynsla Finna hafi verið neikvæð af ESB-aðild en það tel ég ekki einhlýtt. Juhan Åberg, hjá finnsku bændasamtökunum, sem Bændablaðið ræddi við nýverið, dregur upp nokkuð aðra mynd. Já, áhrifin voru mikið við aðild meðal annars þurfi að breyta kerfinu. Finnskir bændur eru gagnrýnir á kerfið en þeir vilja ekki hverfa aftur til fyrri tíma.

Fjölgum tækifærum fyrir framtíðina

Óháð niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar 29. ágúst stendur eftir sú staðreynd að nýliðun í landbúnaði er ekki sjálfbær og við ættum að leita allra leiða til að skoða hvaða tækifæri við höfum til þess að snúa þeirri þróun við.

Fæðuöryggi þjóðarinnar stendur og fellur með því að nýtt fólk fáist til að taka við búum. Að við viðhöldum framleiðslu á heilnæmum afurðum og hagkvæmri vinnslu til framtíðar. Því miður vantar áreiðanlegar tölur um hve margir bregða búskap ár hvert eða hyggjast gera það vegna aldurs. Það eina sem liggur fyrir er að nýliðun gengur hægt því bændum hefur haldið áfram að fækka. Án nýliðunar í landbúnaði er tómt mál að tala um fæðuöryggi þjóðarinnar, enda er ungt fólk sem hefur búskap líklegra til að tileinka sér nýjar framleiðsluaðferðir, tækni og nýsköpun í greininni, sem skiptir sífellt meira máli eftir því sem kröfur um sjálfbærni og hagkvæmni aukast.

Bleiki fíllinn

Nýliðunarstuðningurinn var tekinn upp árið 2017 og leysti af hólmi eldri framlög sem áður byggðust einkum á stuðningi við sauðfjárrækt. Með búvörusamningum 2016 var tekin upp sú stefna að veita framlög til nýliðunar óháð búgrein með það að markmiði að létta ungu fólki að hefja búskap og auðvelda kynslóðaskipti í greininni, sem er ekki síður mikilvægt en nýliðunin sjálf þar sem mörg bú lognast út af einfaldlega vegna þess að enginn tekur formlega við þeim í tæka tíð. Það eru ýmis skilyrði sem umsækjendur um styrki til nýliðunar þurfa að uppfylla til að geta átt von á stuðningi og margir sækja um og þá skiptir mestu menntun umsækjanda á sviði landbúnaðar, jafnréttissjónarmið og gæði verk- og rekstraráætlana.

En bleiki fíllinn í herberginu er sennilega sá að nýliðun verður ekki að veruleika nema rekstrarumhverfi bænda breytist. Ein helsta hindrunin fyrir nýliðun og ættliðaskiptum í landbúnaði er tvíþætt. Annars vegar hefur jarðaverð hækkað á sama tíma og afurðaverð, ekki síst í sauðfjárrækt, hefur lækkað að raunvirði. Fyrir rúmum áratug komu fram ábendingar og rannsóknir sem bentu á að þessi þróun myndi hafa afar neikvæð áhrif á greinina. Árin líða og ekkert breytist. Þannig þurfa þau sem hefja búskap enn annað hvort verulegt eigið fé eða hafa greiðan aðgang að lánsfé, og þar hefur Byggðastofnun komið sterkt inn með lánveitingum til nýliðunar og kynslóðaskipta á meðan viðskiptabankarnir þrír hafa lítið aukið sína þátttöku í fjármögnun greinarinnar.

En þá komum við að hinni hliðinni á krónunni.

Heildarvaxtakostnaður íslenskra kúabúa er um 5 milljarðar króna á ári, miðað við vaxtakjör landbúnaðarlána Byggðastofnunar sem eru í kringum 10%. Meðal kúabúið á Íslandi skuldar um 75 milljónir króna og greiðir því um 7,5 milljónir á ári í vexti, eða um 625.000 krónur á mánuði. Til samanburðar er meðal vaxtakostnaður bænda innan ESB um 6%, eða um 40% lægri, sem þýðir að sambærilegt kúabú þar greiðir um 375.000 krónur á mánuði, munur upp á um 250.000 krónur á mánuði sem annars færi beint í fjárfestingu í mannvirkjum, tækjum og uppbyggingu.

Nýliðun í landbúnaði hvílir auk þess á því að umgjörðina þarf að bæta svo þau sem afla sér menntunar á sviði landbúnaðar og vilja stunda hann eigi raunhæfan kost á að koma sér upp búi að námi loknu. Þar skiptir líka máli að hægt sé að viðhalda jörðum þar sem framleiðslutæki er þegar til staðar, með kynslóðaskiptum eða annarri nýliðun, og að fyrirsjáanleiki í mönnun og afleysingu sé tryggður fyrir þau sem eru samhliða að byggja upp rekstur og fjölskyldu. Ríkið sjálft, sem er stærsti landeigandinn, mætti gera mun meira til að gera yfir 100 bújarðir sínar aðgengilegar til búrekstrar í stað þess að þær standi ónýttar eða dreifist á milli ríkisstofnana. Nýliðun verður ekki að veruleika á góðum vilja einum saman, hún þarf fjármagn á sanngjörnum kjörum, aðgengilegar jarðir og umgjörð sem gerir ungu fólki kleift að taka ákvörðun um búskap með fullri vissu um að hún borgi sig. Hvers vegna ekki að kanna til hlítar hvaða samningum er hægt að ná og hanna á sama tíma nýtt stuðningskerfi með hagsmuni bænda að leiðarljósi og þar með hagsmuni Íslands. Með tilliti til nýliðunar í landbúnaði höfum við engu að tapa og allt að vinna. Svo tökum við ákvörðun um aðild þegar við sjáum samninginn.

Höfundur er utanríkisráðherra Íslands.

12/08/2026

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi ásamt utanríkisráðuneytinu bjóða til kynningarfundar um ungliðastöður á vegum Sameinuðu þjóðanna, 21. ágúst. kl. 11.30

Við hvetjum öll áhugasöm til að mæta. Ef þú gætir hugsað þér að sækja um, núna eða í framtíðinni, er um að að gera að mæta. Ungliðastöðurnar eru einstakt tækifæri fyrir ungt fólk sem hefur áhuga á því að starfa fyrir Sameinuðu þjóðirnar. Taktu klukkutíma frá og heyrðu hvað fyrrum ungliðar hafa að segja!

Fundurinn verður rafrænn.

Frekari upplýsingar um fundinn má finna í fyrsta athugasemd 👇

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi (United Nations Association Iceland) eru frjáls félagasamtök.

07/08/2026

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, fundaði í dag með Theo Francke, varnarmálaráðherra Belgíu, sem var í heimsókn á Íslandi í tengslum við loftrýmisgæslu Atlantshafsbandalagsins en þetta er í annað skipti sem belgíski flugherinn sinnir loftrýmisgæslunni hér á landi.

Belgía sendir fjórar F-16 orrustuþotur og um 100 manna liðsafla til Íslands vegna verkefnisins og tók Francke á móti þeim á Keflavíkurflugvelli eftir fundinn í dag. Belgíski flugherinn tók í fyrsta skipti þátt í loftrýmisgæslu hér á landi árið 2025 og þetta því annað árið í röð þar sem Belgar sinna verkefninu.

Á fundi sínum í dag ræddu Þorgerður Katrín og Francke meðal annars þróun öryggis- og varnarmála í Evrópu, aukna ábyrgð Evrópu á eigin vörnum, stuðninginn við Úkraínu og öryggismál á Norður-Atlantshafi og á norðurslóðum.

Þá ræddu ráðherrarnir tvíhliða varnarsamstarf Íslands og Belgíu og mikilvægi Keflavíkurflugvallar fyrir loftrýmisgæslu og aðra starfsemi Atlantshafsbandalagsins á Íslandi.

„Þátttaka Belga í loftrýmisgæslu hér á landi er áþreifanlegt dæmi um það hvernig sameiginlegar varnir Atlantshafsbandalagsins virka í framkvæmd,“ sagði Þorgerður Katrín eftir fundinn. „Við kunnum þeim bestu þakkir fyrir framlag þeirra og tökum vel á móti belgíska flughernum á Keflavíkurflugvelli. Öryggi Íslands og bandalagsins í heild sinni byggist á því að ríki þess standi saman og leggi öll sitt af mörkum.“

Frétt utanríkisráðuneytisins í athugasemd.

07/08/2026

Drengja- og stúlknalið knattspyrnuakademíunnar Ascent Soccer frá Malaví kom við í utanríkisráðuneytinu í vikunni og hélt erindi fyrir starfsfólk þess. Ungmennin voru á Íslandi til þess að taka þátt í knattspyrnumótinu Rey Cup sem fram fór undir lok júlímánaðar. Bæði lið gestanna náðu þeim frábæra árangri að leika til úrslita á mótinu og sigraði drengjaliðið í sínum aldursflokki.

Malaví hefur um langt árabil verið samstarfsland í tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands en landið er eitt hið fátækasta í heimi. Malavíska þjóðin er afar ung og er meira en helmingur íbúa undir 18 ára aldri. Í ljósi þess er áhersla lögð á samstarfsverkefni sem bæta aðgengi að menntun, gæði hennar og að skapa aukin framtíðartækifæri fyrir ungt fólk, sér í lagi stúlkur. Ascent Soccer er leiðandi afl í þjálfun stúlkna í Malaví og veitir efnilegum knattspyrnuiðkendum aðgang að menntun og tækifæri til að stunda knattspyrnu við góðar aðstæður í Lilongwe, höfuðborg Malaví. Leiðarljós akademíunnar er að koma iðkendum í atvinnumennsku eða í nám erlendis á knattspyrnutengdum skólastyrkjum.

Lið frá Malaví hafa tvívegis áður komið og tekið þátt á Rey Cup en verkefnið er einnig liður í að styrkja betur tengsl Íslands og Malaví utan hefðbundins þróunarstarfs. Auk þess að keppa á Rey Cup, léku liðin æfingaleiki við íslensk félög og munu tvær stúlkur dvelja áfram á Íslandi í þrjá mánuði og æfa með meistaraflokki kvenna hjá Stjörnunni og aðstoða við þjálfun yngri flokka félagsins.

Sem fyrr segir er Malaví eitt þriggja áherslulanda Íslands í tvíhliða þróunarsamvinnu en hin eru Úganda og Síerra Leóne. Ísland hefur um árabil stutt við uppbyggingu á grunnþjónustu á sviði heilbrigðisþjónustu, menntunar og vatns- og hreinlætismála auk sérstakrar áherslu á umhverfismál. Þar sem mannréttindi og jafnrétti eru ávallt í öndvegi þegar kemur að þróunarsamvinnu Íslands er markmið verkefnisins að styðja við nýja kynslóð leiðtoga og fyrirmynda í Malaví með því að auka aðgang stúlkna að skipulögðu knattspyrnustarfi og veita þeim tækifæri til menntunar og menningartengsla. Verkefnið hefur þegar skilað áþreifanlegum árangri með byggingu nýrrar heimavistar fyrir stúlkur sem tryggir akademíunni jafnan aðbúnað fyrir drengi og stúlkur.

Frétt utanríkisráðuneytisins í athugasemd.

06/08/2026

Flugsveit belgíska flughersins er væntanleg til landsins í lok vikunnar, en þá hefst loftrýmisgæsla Atlantshafsbandalagsins á Íslandi. Flugsveitin samanstendur af fjórum F-16 orrustuþotum og um 110 liðsmönnum, en um er að ræða aðra loftrýmisgæslu Belgíu á Íslandi.

Frétt utanríkisráðuneytisins er í athugasemd.

27/07/2026

Hvar og hvernig get ég kosið erlendis? 🗳 Kosning utan kjörfundar erlendis vegna þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við ESB sem fram fer 29. ágúst 2026, hófst í dag.

Við minnum þau sem verða erlendis á kjördag, en vilja nýta atkvæðisréttinn, að skipuleggja sig fyrirfram; kjósa á Íslandi áður en farið er af landi brott eða kynna sér upplýsingar um framkvæmd utankjörfundaratkvæðagreiðslu í sendiráðum Íslands og hjá kjörræðismönnum erlendis.

Sjá frétt í athugasemd.

Sjá einnig í athugasemd lista yfir opnunartíma og fyrirkomulag kosninga hjá einstökum sendiskrifstofum og hjá kjörræðismönnum.

25/07/2026

Aðildarviðræður eru samningaviðræður. Grein eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra, sem birt var í Vísi fimmtudaginn sl.
---
Aðildarviðræður eru samningaviðræður

Þann 29. ágúst gengur íslenska þjóðin að kjörborðinu og svarar einni spurningu: Á að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? Hér er ekki spurt hvort þjóðin eigi að ganga inn, heldur hvort við eigum að ganga til samningaviðræðna. Sú ákvörðun verður ekki tekin fyrr en þjóðin hefur séð fullbúinn samning og fengið tækifæri til að greiða atkvæði um hann sérstaklega, í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þetta er grundvallaratriði sem hefur því miður kafnað í hávaðanum undanfarnar vikur. Í stað þess að ræða inntak málsins, hvað við ætlum okkur að fá út úr slíkum viðræðum og hvernig við ætlum að verja íslenska hagsmuni, hefur umræðan aftur og aftur snúist um getgátur, misskilning og útúrsnúninga. Sumir fjölmiðlar hafa lagt sig fram um að mála þetta ferli sem eitthvað annað en það er. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma kjósenda í að eltast við hvert einasta slíkt skot. Þjóðin á betra skilið en þras. Hún á skilið staðreyndir.

Staðreyndin er þessi: Verði niðurstaðan já, opnast dyr að samningaborði. Ekkert annað. Íslensk stjórnvöld setjast þá við borðið með skýr markmið, ekki opinn tékka. Og hafi einhver haldið að slíkar viðræður þýði að Ísland afsali sér einhverju fyrirfram, þá er sá skilningur einfaldlega rangur. Ekkert er frágengið fyrr en yfir lýkur, og þá aðeins ef þjóðin sjálf samþykkir niðurstöðuna.

Samningsmarkmið

Til að taka af allan vafa um hvað íslensk stjórnvöld myndu leggja upp með í slíkum viðræðum liggur þegar fyrir mikilvæg leiðsögn. Þegar Alþingi samþykkti þingsályktun um þjóðaratkvæðagreiðsluna þann 28. maí síðastliðinn lá fyrir álit meirihluta utanríkismálanefndar sem markar afstöðu meirihluta þingsins til þeirra mála sem mestu skipta. Þar koma samningsmarkmiðin fram svart á hvítu. Á þeim grunni verður mótuð tillaga að megin samnings markmiðum sem stjórnvöld munu leggja til grundvallar, staðfesti þjóðin að viðræður skuli hefjast.

Í sjávarútvegsmálum er markmiðið skýrt og engum vafa undirorpið: Ísland haldi fullu forræði yfir sjávarauðlindinni og rétti okkar til að stýra veiðum á grundvelli sjálfbærni, ráðgjafar sérfræðinga og veiðireynslu, og að afrakstur auðlindarinnar haldist hér áfram. Í landbúnaði er lögð áhersla á að hér verði áfram hægt að stunda öflugan landbúnað í þágu fæðuöryggis og byggða, og að banni við innflutningi lifandi dýra verði viðhaldið til að verja sérstöðu okkar sem eyju langt út í hafi. Í orkumálum er markmiðið að forræði þjóðarinnar yfir vatns og orkuauðlindum haldist óskorað, og að ákvörðun um sæstreng verði áfram íslensk ákvörðun eins og lög kveða á um í dag.

Þá er stefnt að því að Ísland geti tekið upp evru eins fljótt og aðstæður leyfa, að aðildargjöld skili sér sem best til baka til samfélagsins, ekki síst til brothættra byggða, að sérlausnir sem þegar hafa fengist í gegnum EES samstarfið haldi gildi sínu, og að staðinn verði vörður um norræna vinnumarkaðsmódelið, þar á meðal rétt aðila vinnumarkaðarins til að semja sjálfir um kjör. Eins er kveðið á um að Ísland njóti samstöðu og samtryggingar á sviði öryggis og varnarmála frá fyrsta degi, á sama tíma og sérstaða okkar sem herlausrar þjóðar verði virt.

Þjóðin velur

Þessi samningsmarkmið eru skýr pólitísk leiðsögn frá meirihluta Alþingis, sem stjórnvöld og samninganefndir sem skipaðar verða hagaðilum alls staðar að úr samfélaginu, munu fara eftir þegar og ef til aðildarviðræðna kemur.

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um eitt: Viljum við að Ísland setjist við samningaborðið og freisti þess að ná eins hagfelldum samningi og völ er á, með þessi markmið að leiðarljósi? Verði svarið já opnum við á tækifæri. Með því að segja nei lokum við þessum dyrum. Í báðum tilvikum er það þjóðin sjálf sem ræður. Það er kjarni málsins, og hann breytist ekki þótt reynt sé að flækja hann.

24/07/2026

Er verið að kjósa um aðild að Evrópusambandinu? Svarið er nei.

Umrædd þjóðaratkvæðagreiðsla snýst einvörðungu um hvort íslensk stjórnvöld eigi að hefja að nýju aðildarviðræður við ESB sem þáverandi stjórnvöld ákváðu að setja á ís árið 2013.

Íslenska þjóðin mun ávallt hafa síðasta orðið um mögulega aðild að ESB, sem yrði sömuleiðis borin undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu að undangengnum aðildarviðræðum.

Sjá upplýsingamola í athugasemd.

24/07/2026

Hvaða kröfur eigum við að gera? Grein eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra, sem birt var í Vísi í dag.
-----
Hvaða kröfur eigum við að gera?

Handan við hornið er þjóðaratkvæðagreiðslan um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Í aðildarviðræðunum 2009-2013 var samninganefnd Íslands meðvituð um að landbúnaðarkafli viðræðanna (kafli 11) væri einn flóknasti og mest umdeildi þátturinn í aðildarviðræðum Íslands og ESB. Samningsafstaða Íslands var þó aldrei lögð fram og kaflinn var því aldrei opnaður. En áður en lengra verður haldið, er mikilvægt að við stöldrum við, skoðum staðreyndir málsins og verðum öll til þátttöku í samtalinu um íslenskan landbúnað.

Fæðuöryggi

Heildarframleiðsluvirði íslensks landbúnaðar árið 2025 er yfir 100 milljarðar króna sem dreifist á tæplega 2.500 bú, en þá eru ótaldir þeir milljarðar til viðbótar sem koma til í úrvinnslu og í afleiddri þjónustu við atvinnugreinina.

Það sem hér skiptir meira máli er hvað þessi framleiðsla skilar í fæðuöryggi. Samkvæmt fæðuöryggisskýrslu Landbúnaðarháskóla Íslands sem unnin var 2021, stendur innlend framleiðsla undir um 90% af kjötneyslu, 96% af eggjum og 99% af mjólkurvörum. Við erum með öðrum orðum sjálfum okkur nóg í þessum grunnvöruflokkum – staða sem byggir á áratuga stuðningi við greinina í gegnum búvörusamninga og tollvernd. Framleiðslugreinarnar í landbúnaði eru þó misháðar aðföngum og ljóst er að kjúklinga-, svína- og eggjaframleiðsla eru þær búgreinar sem mestur fókus þarf að vera á í mögulegum aðildarviðræðum.

Samkeppni við stórframleiðslu – og sjónarmið neytenda

Áhyggjur bænda í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst og af mögulegum eftirleik í kjölfarið, eru ekki úr lausu lofti gripnar. Verksmiðjubú í Evrópu njóta stærðarhagkvæmni og ódýrara hráefnis sem íslensk bú hafa illa getað keppt við. Fyrir lítil og meðalstór fjölskyldubú, sem eru burðarás byggðar víða um land, gæti óheftur innflutningur ógnað rekstrargrundvellinum.

Á móti hafa hagsmunasamtök neytenda, síðastliðin ár, bent á að afnám tolla myndi líklega skila sér í lægra vöruverði. Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna, hefur þó sjálfur sagt að samtökin hafi ekki mótað formlega afstöðu til aðildarviðræðnanna.

Rétt er líka að hafa í huga að langstærstur hluti ávaxta eru tollfrjálsir og sama gildir um tómata, gúrkur og papriku, þannig að ylræktarbændur eru varðir með styrkjum, en ekki tollum. Neytendur hafa sýnt að þeir standa með íslenskum framleiðendum, enda hráefnið gott. Samkeppni hefur þarna orðið til góða fyrir bæði bændur og neytendur. Annað útiræktað íslenskt grænmeti nýtur tollverndar á meðan innlend uppskera er á markaði, en er tollfrjáls þegar íslenska framleiðslan er ekki til. Þetta á t.a.m. við um kartöflur, gulrætur, spergilkál, blómkál o.þ.h. Ylræktarbændur hafa því sýnt að hægt er að skipta úr tollvernd yfir í beingreiðslur/styrki, án þess að greinin líði undir lok og hafa garðyrkjubændur og Bændasamtökin síðustu ár, m.a. bent á að þetta gæti verið möguleg fyrirmynd fyrir útiræktaða grænmetið.

Hér er þó um afmarkaðan hluta matarkörfunnar að ræða og breytir því ekki að við samningaborðið verður fjallað um afnám innflutningstolla á kjöti, mjólkurvörum og eggjum að fullu, í samræmi við sameiginlega markaðsreglu sambandsins.


Lærum af Finnum og Svíum – en gerum betur

Þegar Finnland og Svíþjóð gengu í ESB var samið um sérstakt stuðningskerfi – norðurslóðalandbúnaður – sem heimilar viðbótarstyrki til búgreina norðan 62. breiddargráðu, fjármagnaða að hluta af aðildarríkjunum sjálfum og að hluta af ESB.

Ég hef áður sagt að Ísland eigi að setja fram mun ítarlegri kröfur en Finnar og Svíar gerðu 1994. Lega landsins gerir okkur beinlínis kleift að sækja lengra þar sem Ísland liggur í heild sinni norðan þessarar breiddargráðu og á því fullt eins sterkan, ef ekki sterkari, málstað fyrir sambærilegri sérlausn.

Íslenskur landbúnaður á skilið að vita hvað samningur við Evrópusambandið gæti falið í sér og eina leiðin til að fá það fram er að setjast við samningaborðið. En ekki hafna samningi fyrirfram. Loka samningurinn sem lagður verður á borð fyrir þjóðina, þarf að endurspegla íslenska sérstöðu eins vel og hægt er og þar liggur minn metnaður. Að gera okkar besta fyrir Ísland.

Skýr markmið

Staða svína-, alifugla- og eggjabænda er í reynd allt önnur en t.a.m. sauðfjárbænda; nokkuð sem hefur ætíð verið mikið í umræðunni um búvörusamninga. Þannig er enginn sérstakur búvörusamningur um þessar búgreinar. Þessar greinar standa því fyrir utan það kerfi sem nautgripa-, mjólkur- og sauðfjárbændur njóta. Tollverndin er því nánast þeirra eina stoð. Því þurfum við að ræða mótvægisaðgerðir og þar eigum við ekki að treysta á eina aðgerð eina og sér.

Við eigum að krefjast viðbótarstuðnings að fordæmi Finna og Svía, en gera enn betur. Í stað þess að tollar falli niður á einni nóttu mætti semja um að þeir falli niður smátt og smátt, sem gefur búgreinunum svigrúm til að hagræða og aðlaga sig að breyttu umhverfi.

Íslenskar afurðir njóta orðspors fyrir hreinleika og litla sýklalyfjanotkun, enda hefur búfjárstofninn um aldir verið einangraður frá meginlandi Evrópu og að miklu leyti laus við sjúkdóma sem hrjá evrópskan búfénað. Hér þarf því að efla matvælaöryggið og gera þá kröfu að fá viðbótartryggingu – heimild til að krefjast salmonellu- og kampýlóbaktersýnatöku á öllu innfluttu ailifugla-, svína- og nautakjöti, áður en það fer á markað.

Þessu tengdu, á að nota upprunamerkingar sem markaðstæki, ekki bara varnartæki. Upprunamerkið Íslenskt staðfest og Icelandic lamb, sem er með PDO-vottun, ásamt skýrri merkingu upprunalands á kjöti, ætti því að vera á umbúðum á allri íslenskri framleiðslu en gefur neytendum raunverulegt val og tryggir að þeir fái tækifæri til að taka upplýsta ákvörðun í matvöruversluninni.
Neytendur ákveða

Þegar öllu er á botninn hvolft eru það þó ekki stjórnvöld eða samningaviðræður sem ráða úrslitum um framtíð íslensks landbúnaðar; það eru neytendurnir sjálfir. Með hverjum innkaupum styðja þeir beint við greinina eða draga úr rekstrargrundvelli hennar.

Verkefnið framundan er tvíþætt; að tryggja í hugsanlegum aðildarviðræðum eins víðtækar sérlausnir og frekast er unnt, með fordæmi Finna og Svía sem lágmarksviðmið, og halda áfram að byggja upp traust neytenda á gæðum íslenskrar matvælaframleiðslu. Á því veltur framtíð íslensks landbúnaðar, hver sem niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar þann 29. ágúst næstkomandi, verður.

Sjá grein í athugasemd.

23/07/2026

Aðildaviðræður krefjast ekki aðlögunar. Í aðildarviðræðuferlinu á árunum 2009-2013 varð snemma skilningur milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild myndi leiða fyrr en fyrir lægi að Ísland yrði aðildarríki.

Ákveði þjóðin að taka að nýju upp aðildarviðræður við Evrópusambandið í boðaðri þjóðaratkvæðagreiðslu þann 29. ágúst nk., verður upplegg íslenskra stjórnvalda það sama og í fyrri viðræðum.

Ekki verði ráðist í neinar breytingar á stofnunum, kerfum og lögum og regluverki fyrr en að undangengnu endanlegu samþykki íslensku þjóðarinnar fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu í seinni þjóðaratkvæðagreiðslu.

Sjá upplýsingamola fyrir neðan með ítarlegri upplýsingum.

Í aðildarviðræðuferlinu á árunum 2009-2013 varð snemma skilningur milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild myndi leiða fyrr en fyrir lægi að Ísland yrði aðildarríki.