Leikminjasafn Íslands

04/06/2026

Leikminjasafnið verður lokað 8.-10. júní.

Þá daga verður safnið í forsvari fyrir alþjóðlegri ráðstefnu í samvinnu við Sibmas. Það er mikill heiður fyrir Leikminjasafnið og frábært tækifæri til að kynna alþjóðlega rannsakendur fyrir íslenskum sviðslistum, landi og þjóð.

Frekari upplýsingar um samtökin má finna á heimasíðu þeirra:
https://www.sibmas.org/

29/05/2026

Leikminjasafnið óskar Þórunni innilega til hamingju með verðskulduð heiðursverðlaun fyrir hennar ótrúlega framlag til íslenskra sviðslista.

23/05/2026

Leikarinn og leikstjórinn Þórhallur Sigurðsson er 80 ára í dag.

Þórhallur steig fyrst á svið í stóra sal Þjóðleikhússins þann 7. mars 1966 þá sem nemandi við Menntaskólann í Reykjavík. Fyrstu skrefin voru í uppsetningu Herranætur á Bunbury eftir Oscar Wilde en skrefin í Þjóðleikhúsinu áttu svo sannarlega eftir að verða fleiri.

Eftir stutt stopp í Háskóla Íslands lá leiðin aftur í Þjóðleikhúsið þar sem Þórhallur stundaði leiklistarnám. Á meðan námi stóð hófst eiginlegur ferill hans innan veggja Þjóðleikhússins sem átti eftir að verða listrænt heimili Þórhalls næstu áratugina.

Þórhallur leikstýrði um 70 leiksýningum og lék yfir 90 hlutverk á sínum langa ferli, langflest innan Þjóðleikhússins en einnig fyrir önnur leikfélög. Hann hafði sérstakt lag á að setja upp ný íslensk leikrit en samstarf hans við Ólaf Hauk Símonarson var einkar gjöfult. Kaupmaðurinn í Feneyjum (1974) og Sölumaður deyr (1981) voru með hans fyrstu stóru leikstjóraverkefnum við Þjóðleikhúsið. En eftir frumsýningu á Bílaverkstæði Badda haustið 1987 hefst eitt farsælasta leikstjóratímabil íslenskrar leikhússögu. Hver sýningin á eftir annarri sló í gegn og festu sig í sessi sem klassík. Þar má telja Ofviðrið (1989), Kæra Jelena (1991), Emil í Kattholti (1992), Hafið (1992), Gauragangur (1994) og Þrek og tár (1995). Svo má ekki gleyma barnaleikhúsinu en Þórhallur leikstýrði fjölmörgum slíkum sýningum. Þar má telja Amma þó! (1984), Blái hnötturinn (2001), Leitin að jólunum (2005, sem var sýnd í fjölda ára) og Sindri silfurfiskur (2009) í Þjóðleikhúsinu og samstarf hans með sjálfstæða leikhópnum 10 fingrum var sömuleiðis eftirminnilegt.

Fyrstu hlutverk Þórhalls í Þjóðleikhúsinu voru í Íslandsklukkunni (1968) og Bangsímon sama ár, en hann fór með hlutverk Gríslings. Hann lék Motel í Fiðlaranum á þakinu (1969) og vakti eftirtekt í Malcolm litli og barátta hans gegn geldingunum (1970). Ínúk-maðurinn (1974) vakti sömuleiðis mikla athygli, bæði hérlendis og erlendis en leikhópurinn sem stóð að sýningunni ferðaðist með verkið út um heim allan. Eftir að leikstjórahlutverkum fór að fjölga fækkaði hlutverkum en hann sneri þó reglulega aftur á leiksviðið.

Síðasta hlutverk Þórhalls við Þjóðleikhúsið var Tóbías í turninum í Kardemommubænum árið 2020, ríflega hálfri öld eftir að hann steig fyrst á stóra sviðið.

Þá eru ekki með talin öll þau fjölmörgu verkefni sem Þórhallur tók að sér utan veggja Þjóðleikhússins, í sjónvarpi, kvikmyndum og útvarpi. Hann var driffjöðurin á bakvið opnun Kúlunnar í Þjóðleikhúsinu sem sérhæfði sig í sýningum fyrir yngstu kynslóðina en rýmið er enn notað fyrir slíkar sýningar. Þórhallur hlaut heiðursverðlaun Sviðslistasambands Íslands á Grímuverðlaununum árið 2021 fyrir framlag sitt til íslenskra sviðslista þar sem sérstök áhersla var lögð á hugsjónastarf hans í barnaleikhúsi. Hann var sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu 17. júní 2024.

Leikminjasafnið óskar Þórhalli innilega til hamingju með stórafmælið!

*Á myndunum má sjá Þórhall í sínu fyrsta hlutverki á stóra sviði Þjóðleikhússins og hinu síðasta. Fleiri myndir og upplýsingar bætast við færsluna á næstu dögum.

04/05/2026

Skemmtilegar fréttir úr Tónabíó!

Svo virðist vera að enn annað verk eftir Lothar Grund (1923-1995) sé komið í leitirnar hér á landi. Lothar var ótrúlega afkastamikill listamaður og fjölhæfur. Árið 2023 hélt Leikminjsafnið sýningu á leikhústeikningum þessa merkilega manns í tilefni 100 ára afmæli hans. Sýningaskrá, sýningarspjöld og myndir af afhendingu teikninganna má finna í hlekk í athugasemdum.

Aðstandendur Reykjavík Bruggfélags ætla sér að endurgera vegglistaverk sem var á vegg Tónabíós um árabil. Málað var yfir verkið fyrir mörgum árum.

27/03/2026

Leikminjasafnið verður lokað fram yfir páska vegna leyfis sérfræðings. Safnið opnar aftur þriðjudaginn 7. apríl.

Leikminjasafnið vill minna á að allir árgangar Leikhúsmála eru aðgengilegir á timarit.is. Haraldur Björnsson stofnaði og stóð fyrir útgáfu tímaritsins á fimmta áratugnum, síðasta tölublaðið undir hans ritstjórn kom út 1950. Árið 1963 tóku nokkrir ungir menn sig saman og endurvöktu tímaritið. Í öðru tölublaði þessa árs má finna fjölda skemmtilegra greina þar á meðal um sýningu Þjóðleikhússins á Andorra eftir Max Frisch sem var einmitt frumsýnd 27. mars, á alþjóðlega leikhúsdeginum, fyrir 63 árum. Leikstjóri var hinn austurríski Walter Firner, Þorgrímur Einarsson hannaði leikmynd og þýðandi var Þorvarður Helgason. Á meðal leikenda má telja Baldvin Halldórsson, Bessa Bjarnason, Gunnar Eyjólfsson, Guðbjörgu Þorbjarnardóttur, Gísla Alferðsson, Herdísi Þorvaldsdóttur, Jón Sigurbjörnsson, Kristbjörgu Kjeld og Lárus Pálsson.

Greinina má finna í fyrstu athugasemd og leikskrá Andorra í þeirri seinni.

27/03/2026

Í dag er Alþjóðlegi leiklistardagurinn.

Í tilefni dagsins skrifaði leikarinn Willem Dafoe pistil fyrir International Theatre Institute. Hér heima skrifar leikstjórinn og leikkonan Unnur Ösp Stefánsdóttir nokkur orð að beiðni Sviðslistasambands Íslands.

Sviðslistamiðstöð Íslands / Performing Arts Centre Iceland bitir báða pistlana á heimasíðu sinni. Unnur Ösp skrifar:

„Stundum ferðumst við á nýja staði. Ekki landfræðilega heldur innra með okkur. Við lærum eitthvað nýtt um okkur sjálf, og um leið um heiminn og stóra samhengið. Og allt er breytt.

Á þessum ferðalögum birtist okkur nýr veruleiki, nýtt sjónarhorn, við hræðumst, við metum, opnumst, tengjumst hjartanu, við skiljum, við endurfæðumst. Þessi augnablik getum við átt í gegnum erfiða lífsreynslu, ánægjulega lífsreynslu, áföll en stundum eigum við þessi augnablik í myrkrinu í salnum. Þegar við berjum augum nýja heima, nýja staði innra með okkur, í gegnum persónurnar, myndirnar, tónana, töfrana. Á bestu augnablikunum í leikhúsinu."

Alþjóðlegi leiklistardagurinn er í dag! 🎭✨

Af því tilefni birtum við tvö kröftug ávörp frá Unni Ösp Stefánsdóttur og Willem Dafoe sem fjalla um gildi leikhússins og mikilvægi þess að mætast í rauntíma.

✨ Unnur Ösp Stefánsdóttir ritar íslenska ávarp ársins:
„Í leikhúsinu finnum við að við erum til. Ég er til af því að þú ert til.“

✨ Willem Dafoe á heiðurinn að alþjóðlega ávarpinu:
„Það eru áhorfendur sem gefa leiklistinni merkingu og líf.“

Lestu ávörpin í heild sinni á vefnum okkar:
🔗www.svidslistamidstod.is/post/althjodlegi-leiklistardagurinn-avorp-unnar-aspar-og-willem-dafoe

16/03/2026

Leikminjasafnið sendir hugheilar samúðarkveðjur til fjölskyldu Hjálmars.

Framlag hans til íslenskrar leiklistar var ómetanlegt.

Hjálmar H. Ragnarsson, tónskáld og fyrsti rektor Listaháskóla Íslands, er látinn 73 ára að aldri.

25/02/2026

Í gær, 24. febrúar, hefði Gunnar Eyjólfsson orðið 100 ára. Þjóðleikhúsið birti minningar Gunnars af fyrsta hlutverki sínu í leikhúsinu, Hugo í Flekkuðum höndum eftir Jean-Paul Sartre árið 1951.

Flekkaðar hendur var frumsýnd 1. febrúar í leikstjórn Lárusar Pálssonar. Á meðal leikenda voru Baldvin Halldórsson og Róbert Arnfinnsson en þeir ásamt Gunnari höfðu leikið vinaþrenningu í Kaupmanninum í Feneyjum hjá Leikfélagi Reykjavíkur s*x árum áður.

Í greininni, sem birtist á heimasíðu leikhússins segir Gunnar frá þessu fyrsta hlutverki sínu í Þjóðleikhúsinu og eftirminnilegu atviki sem átti sér stað á einni sýningunni þegar leikmunur brást. Á dramatísku augnabliki átti Gunnar, í hlutverki Hugo, að ráða Hoederer, leikinn af Gesti Pálssyni, af dögum með skotvopni:
„Þetta gekk ákaflega vel á æfingum og sýningum og aldrei brást byssan. En maður skyldi aldrei segja aldrei. Á einni sýningu fór ég eins og svo oft áður með þessar setningar: „Lítið þér á, Hoederer. Ég horfist í augu við yður. Ég miða byssunni, og hönd mín titrar ekki hið minnsta…” og þrýsti svo á gikkinn. Ekkert skot. Ég þrýsti aftur á gikkinn. Ekkert. Ég þrýsti á gikkinn í þriðja sinn og enn kom ekkert skot úr byssunni. Þá hrópaði ég hátt „Hoederer!” og bjóst við að heyra byssuskotin gjalla við baksviðs, en ekkert heyrðist. Ég hrópaði aftur og enn gerðist ekkert. Þá ákvað ég að annaðhvort skyldi ég rota Gest eða kyrkja, en sem ég ætlaði að ráðast á hann þá byrjaði Gestur að leika eitthvert það stórbrotnasta dauðaatriði sem ég hef séð. Hann lét sem Hoederer hefði fengið hjartaáfall. Í fyrstu fylltist ég skelfingu, því að leikur hans var svo trúverðugur að ég hélt eitt andartak að hann hefði sjálfur fengið hjartaáfall. Hann greip um hjartað, kipptist við og lak svo niður með skrifborðinu, tók enn dauðakipp og lá svo grafkyrr á gólfinu. Þá heyrðist hlaupið hratt baksviðs og við gullu þrjú byssuskot. Líkið kipptist við í takt við skotin og salurinn lá úr hlátri. Í eftirmálanum þurfti ég að vísa í dauðdaga Hoederers á dramatísku andartaki með þessum orðum: „Ég skaut þrem skotum”. Þá skellihló salurinn á ný.“

Undir lokin rifjar Gunnar upp skopmynd sem birtist í tímaritinu Spegillinn þar sem gys var gert að atriðinu. Hann er líklegast að vísa í teikningu Halldórs Péturssonar sem birtist í Speglinum í ágúst 1951.

Frétt Þjóðleikhússins og upprunalegu teikningu Halldórs af atriðinu má finna í athugasemdum.

24/02/2026

Í dag hefði leikarinn og leikstjórinn Gunnar Eyjólfsson (24.2.1926-21.11.2016) orðið 100 ára. Þessi goðsagnakenndi leikari þreytti frumraun sína á atvinnuleiksviði í Iðnó hjá Leikfélagi Reykjavíkur á vormánuðum árið 1945, þá búinn að stunda leiklistarnám hjá Lárusi Pálssyni í heila þrjá mánuði. Leikritið var Kaupmaðurinn í Feneyjum eftir William Shakespeare, þýðandi var Sigurður Grímsson og leikstjóri Lárus Pálsson.

Eins og kemur fram í ævisögu Gunnars, Alvara leiksins eftir Árna Bergmann:

„Mín persóna heitir Sólaníó. Ég kem inn strax í fyrsta atriði leiksins og tek undir áhyggjur Antóníós kaupmanns af skipum sem hann á í förum á háskalegum siglingaleiðum:

Víst er að ef ég ætti slíkt í húfi
þá væri hugur minn á ferð og flugi
til fylgdar minni von …

Ekki óviðeigandi orð að fara með fyrst allra þegar til alvöru er ráðist í ferðalag um veröld sviðsins.“

Á myndinni, sem er úr einkaskjalasafni Róberts Arnfinnssonar (Lbs 476 NF), má sjá Gunnar í hlutverki sínu og nýlega orðinn nítján ára.

Á næstu dögum verða vel valin hlutverk og verkefni Gunnars rifjuð upp á þessari síðu.

16/01/2026

Í dag eru 100 ár frá andláti stórleikkonunnar Stefaníu Guðmundsdóttur (f. 29. júní 1879 – d. 16. janúar 1926. Frú Stefanía var brautryðjandi í íslenskri leiklist og einn af stofnendum Leikfélags Reykjavíkur árið 1897. Hún steig sín fyrstu skref á leiksviði í Góðtemplarahúsinu í Reykjavík, Gúttó, sem unglingur og tók þátt fyrstu leiksýningum nýstofnaðs Leikfélags Reykjavíkur nokkrum árum síðar. Hæfileikar hennar vöktu strax athygli og fyrstu árin var hún þekkt fyrir að leika svokallaðar „ærsladrósir“ en alvarlegri og stærri hlutverk biðu hennar.

Meðal þekktustu hlutverka Stefaníu voru Magda í Heimilinu, Nóra í Brúðuheimilinu, Kamelíufrúin í samnefndu leikriti, Áslaug í Nýársnóttinni, Ulrikka í Kinnarhvolssystrum, Steinunn í Galdra-Lofti og Frú X í samnefndu leikriti.

Stefanía lést á Ljóslækningastofnun Niels Finsen í Kaupmannahöfn 16. febrúar 1926 eftir langvinn veikindi. Útförin fór fram við Dómkirkjuna í Reykjavík 9. febrúar.

Aðstandendur Stefaníu afhendu skjalasafn hennar og fjölskyldu síðastliðið sumar og von er á viðbótum í fyllingu tímans. Í áratugi hefur Stefaníustjakinn verið afhentur framúrskarandi listafólki á sviði leiklistar og síðastliðinn desember hlaut Ebba Katrín Finnsdóttir viðurkenninguna. Einkaskjalasafn Stefaníu Guðmundsdóttur og fjölskyldu ber safnmarkið LMÍ 2025/13.

Á þessu ári mun Leikminjasafnið minnast Stefaníu með fjölbreyttum hætti og gögn úr einkaskjalasafni fjölskyldunnar dregin fram.

Eftirfarandi orð skrifuð af Valtý Stefánsson birtust í Morgunblaðinu 9. febrúar 1926, daginn sem frú Stefanía var borin til grafar:

„Þessi síðustu missiri átti hún ef til vill ekki von á því, að sjá landnám sitt „nýtt og vítt“ í hinu íslenska þjóðleikhúsi – enda auðnaðist henni það ekki. – Í dag, þegar Reykvíkingar Fylgja frú Stefaníu Guðmundsdóttur til grafar, rifja upp ánægjustundirnar, sem hún veitti þeim, þá hafa þeir það og hugfast, að lífshlutverk þessarar konu var svo mikið og svo vel af hendi leyst, að það lifir hjer í bæ, lifir meðal þjóðarinnar um ókomin ár.

Því hvort sem þjóðleikhús verður reyst fyrr eða síðar, og með hvaða hætti sem það kemst á, verður leikhúsið fyrst og fremst þeim að þakka, er fyrstir námu land leiklistasr á landi hjer, sem fyrst sýndu, að ísl. þjóð og ísl. menning elur og getur alið við brjóst sjer hreina, sanna, og göfuga leiklist.

Eftir leikvöld í Iðnó sendi eitt sinn góðskáldið Þorsteinn Erlingsson frú Stefaníu þessi stef:

Þann lífgjafarmátt á list og snilld,
og ljett verður skapið, og stundin mild,
eitt kvöld getur hlýdöggvað hvarminn,
og iljað oss inst í barminn.

Og þökk fyrir stundirnar, - þar var hlýtt, -
og þökk fyrir útsýnið nýtt og vítt,
með sólina á vorheiði sýnu,
og ljós yfir landnámi þínu.“