Leikminjasafn Íslands

22/07/2026

Í dag, 22. júlí 2026, eru hundrað ár liðin frá fæðingu Steindórs Hjörleifssonar leikara.

Fyrsta færsla þar sem nafn Steindórs kemur fyrir á timarit.is er í blaðinu Skutull árið 1940 í yfirliti yfir fermingarbörn á Ísafirði og úr Eyrarhreppi en hann var fæddur í Hnífsdal.

Steindór lærði leiklist í leiklistarskóla Lárusar Pálssonar en á meðal samnemenda hans voru Árni Tryggvason og Bryndís Pétursdóttir. Fyrstu skref Steindórs í atvinnuleikhúsi var í hlutverki klukkusveins í Skálholti eftir Guðmund Kamban árið 1947 hjá Leikfélagi Reykjavíkur. Færri vita kannski að Steindór tók þátt í fyrstu þremur leiksýningum Þjóðleikhússins á vormánuðum 1950, nafn hans kemur fram í leikskrám Nýársnæturinnar, Fjalla-Eyvindar og Íslandsklukkunnar.

Steindór tók þátt í nokkrum leiksýningum Þjóðleikhússins til viðbótar en færði sig um set niður við Tjörn hjá Leikfélagi Reykjavíkur þar sem hann starfaði í tæplega hálfa öld. Steindór var burðarás í Leikfélagi Reykjavíkur þar sem hann sat lengi í stjórn, var einnig formaður leikfélagsins um tíma og kennari við leiklistarskóla LR.

Ógerningur er að telja upp öll hlutverk Steindórs á leiksviði en sem dæmi má nefna Leifur Róberts í Deleríum Búbónis (1958-1959), en hann söng auðvitað Ágústkvöld og Ástardúett inn á hljómplötu, Jonni Pope í Kviksandi (1961-1962), Stígur í Hart í bak (1962-1963), Finache í Fló á skinni (1972-1973), Karl Karlsson í Æskuvinum (1976-1977), Björn Valdimarsson í Lands míns föður (1985-1986), Pólóníus í Hamlet (1987-1988) og Afi Joad í Þrúgur reiðinnar (1991-1992). Hann leikstýrði einnig sýningum í Iðnó á borð við Hitabylgja (1970-1971), Volpone (1973-1974), Equus (1975-1976) og Geggjaða konan í París (1975-1976).

Frammistaða hans í Kviksandi vakti gífurlega athygli og skrifaði Sigurður A. Magnússon eftirfarandi í Morgunblaðið:

„Steindór Hjörleifsson leikur Jonna Pope, eiturlyfjaþrælinn, af merkilegri innlifun og miklum krafti, einkanlega í „köstunum“ og geðshrærirngaratriðunum. Hef ég ekki í annan tíma séð hann skila hlutverki betur, enda datt víst sumum í hug, að hann hlyti að hafa haft náin kynni af manngerðinni sem hann túlkar! Túlkun hans á kvíðanum og óróleikanum í upphafi leiksins var hófsamleg og sannfærandi, og eftir því sem öldurnar risu þegar frá leið magnaðist leikur hans.“

Þá eru ótalin þau fjölmörgu hlutverk sem Steindór lék í útvarpi, sjónvarpi og kvikmyndum.

Árið 1962 hlaut Steindór Silfurlampann, leiklistarverðlaun félags leikdómara, fyrir leik sinn í Kviksandi. Steindór varð heiðursfélagi Leikfélags Reykjavíkur og hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1993 fyrir störf í þágu leiklistar. Eiginkona Steindórs var Margrét Ólafsdóttir leikkona (1931-2011) en hann lést 13. september 2012.

17/07/2026

Leikminjasafnið verður lokað frá 18. júlí til 10. ágúst vegna sumarleyfis. Öllum fyrirspurnum verður svarað þegar safnið opnar á ný.

Þess má geta að Landsbókasafnið verður einnig lokað frá 18. júlí til 4. ágúst.

Myndin er úr Sólarferð eftir Guðmund Steinsson. Leikskránna má finna í fyrstu athugasemd.

„Costa del Þjóð“, Morgunblaðið 18. september 1976: https://timarit.is/page/1477933

29/06/2026

Í dag, 29. júní 2026, eru liðin 150 frá fæðingu Stefaníu Guðmundsdóttur leikkonu og brautryðjanda í íslensku leikhúsi.

Stefanía var ein fremsta leikkona sinnar samtíðar og steig hún fyrst á leiksvið í Góðtemplarahúsinu (Gúttó) í janúar 1983, þá 17 ára gömul. Hæfileikar hennar vöktu strax athygli og var hún einn af stofnendum Leikfélag Reykjavíkur árið 1987. Fyrstu áratugina var hún burðarás leikfélagsins og vann sína stærstu leiksigra í Iðnó.

Meðal þekktustu hlutverka Stefaníu voru Magda í Heimilinu, Nóra í Brúðuheimilinu, Kamelíufrúin í samnefndu leikriti, Áslaug í Nýársnóttinni, Úlrikka í Kinnarhvolssystrum, Steinunn í Galdra-Lofti og Frú X í samnefndu leikriti.

Stefanía lést á Ljóslækningastofnun Niels Finsen í Kaupmannahöfn 16. janúar 1926 eftir langvinn veikindi. Útförin fór fram við Dómkirkjuna í Reykjavík 9. febrúar sama ár.

Leikminjasafnið varðveitir skjalasafn Stefaníu og fjölskyldu (LMÍ 2025/13) en gögnin voru afhent safninu í júní á síðasta ári.

Fyrr á þessu ári hlaut Leikminjasafnið styrk frá Nýsköpunarsjóði námsmanna fyrir verkefnið „Stefanía Guðmundsdóttir: Leikkona og brautryðjandi.“ Síðastliðin mánuð hefur nemandi við Háskóla Íslands unnið hörðum höndum að skrá safnið sem inniheldur mikinn fjölda ljósmynda og póstkorta. Gögnin verða gerð aðgengileg á vefnum undir lok sumars.

Þau sem vilja fræðast meira um ævi og störf þessarar merkilegu konu er bent á Leyndarmál frú Stefaníu: Stefanía Guðmundsdóttir leikkona, samtíð og samferðamenn eftir Jón Viðar Jónsson. Sömuleiðis er að finna stutta grein um Stefaníu á vefsíðu Leikminjasafnsins, sjá hlekk í fyrstu athugasemd.

26/06/2026

Sibmas ráðstefnan gekk vonum framar og gestir afar ánægðir. Eitt af markmiðum ráðstefnunnar var að kynna erlenda rannsakendur fyrir íslenskum sviðslistum, bæði sögunni og stöðu mála í dag.

Á þriðja ráðstefnudegi var gestum boðið að hlusta á pallborðsumræður um sjálfstæðar sviðslistir á Íslandi. Viðburðurinn var í samvinnu við Sviðslistamiðstöð Íslands og Listahátíð í Reykjavík.

„Umræðunum stjórnaði Salka Guðmundsdóttir leikskáld og þýðandi. Með henni sátu Snæbjörn Brynjarsson, leikhússtjóri Tjarnarbíós, Aðalbjörg Árnadóttir leikstjóri og leikkona og Anna María Tómasdóttir leikstjóri.

Á pallborðinu var rætt um þróun sjálfstæðrar sviðslistasenunnar á Íslandi, skort á æfinga- og sýningarrými, samkeppni um opinbert fjármagn, fyrirhugaða sviðslistastefnu, alþjóðlegt samstarf og mikilvægi þess að varðveita sögu íslenskra sviðslista. Þrátt fyrir krefjandi starfsumhverfi var umræðan jafnframt full af húmor, bjartsýni og trú á framtíð sjálfstæðu senunnar."

Nú er hægt að hlusta á spjallið á vefsíðu Sviðslistamiðstöðvar og á Spotify, sjá hlekk í fyrstu athugasemd.

Fleiri ráðstefnufréttir eru væntanlegar á næstunni.

Þannig lýsti Snæbjörn Brynjarsson, leikhússtjóri Tjarnarbíós, einni af stærstu breytingunum sem orðið hafa á starfsumhverfi sjálfstæðra sviðslista í Reykjavík á undanförnum árum.

04/06/2026

Leikminjasafnið verður lokað 8.-10. júní.

Þá daga verður safnið í forsvari fyrir alþjóðlegri ráðstefnu í samvinnu við Sibmas. Það er mikill heiður fyrir Leikminjasafnið og frábært tækifæri til að kynna alþjóðlega rannsakendur fyrir íslenskum sviðslistum, landi og þjóð.

Frekari upplýsingar um samtökin má finna á heimasíðu þeirra:
https://www.sibmas.org/

29/05/2026

Leikminjasafnið óskar Þórunni innilega til hamingju með verðskulduð heiðursverðlaun fyrir hennar ótrúlega framlag til íslenskra sviðslista.

23/05/2026

Leikarinn og leikstjórinn Þórhallur Sigurðsson er 80 ára í dag.

Þórhallur steig fyrst á svið í stóra sal Þjóðleikhússins þann 7. mars 1966 þá sem nemandi við Menntaskólann í Reykjavík. Fyrstu skrefin voru í uppsetningu Herranætur á Bunbury eftir Oscar Wilde en skrefin í Þjóðleikhúsinu áttu svo sannarlega eftir að verða fleiri.

Eftir stutt stopp í Háskóla Íslands lá leiðin aftur í Þjóðleikhúsið þar sem Þórhallur stundaði leiklistarnám. Á meðan námi stóð hófst eiginlegur ferill hans innan veggja Þjóðleikhússins sem átti eftir að verða listrænt heimili Þórhalls næstu áratugina.

Þórhallur leikstýrði um 70 leiksýningum og lék yfir 90 hlutverk á sínum langa ferli, langflest innan Þjóðleikhússins en einnig fyrir önnur leikfélög. Hann hafði sérstakt lag á að setja upp ný íslensk leikrit en samstarf hans við Ólaf Hauk Símonarson var einkar gjöfult. Kaupmaðurinn í Feneyjum (1974) og Sölumaður deyr (1981) voru með hans fyrstu stóru leikstjóraverkefnum við Þjóðleikhúsið. En eftir frumsýningu á Bílaverkstæði Badda haustið 1987 hefst eitt farsælasta leikstjóratímabil íslenskrar leikhússögu. Hver sýningin á eftir annarri sló í gegn og festu sig í sessi sem klassík. Þar má telja Ofviðrið (1989), Kæra Jelena (1991), Emil í Kattholti (1992), Hafið (1992), Gauragangur (1994) og Þrek og tár (1995). Svo má ekki gleyma barnaleikhúsinu en Þórhallur leikstýrði fjölmörgum slíkum sýningum. Þar má telja Amma þó! (1984), Blái hnötturinn (2001), Leitin að jólunum (2005, sem var sýnd í fjölda ára) og Sindri silfurfiskur (2009) í Þjóðleikhúsinu og samstarf hans með sjálfstæða leikhópnum 10 fingrum var sömuleiðis eftirminnilegt.

Fyrstu hlutverk Þórhalls í Þjóðleikhúsinu voru í Íslandsklukkunni (1968) og Bangsímon sama ár, en hann fór með hlutverk Gríslings. Hann lék Motel í Fiðlaranum á þakinu (1969) og vakti eftirtekt í Malcolm litli og barátta hans gegn geldingunum (1970). Ínúk-maðurinn (1974) vakti sömuleiðis mikla athygli, bæði hérlendis og erlendis en leikhópurinn sem stóð að sýningunni ferðaðist með verkið út um heim allan. Eftir að leikstjórahlutverkum fór að fjölga fækkaði hlutverkum en hann sneri þó reglulega aftur á leiksviðið.

Síðasta hlutverk Þórhalls við Þjóðleikhúsið var Tóbías í turninum í Kardemommubænum árið 2020, ríflega hálfri öld eftir að hann steig fyrst á stóra sviðið.

Þá eru ekki með talin öll þau fjölmörgu verkefni sem Þórhallur tók að sér utan veggja Þjóðleikhússins, í sjónvarpi, kvikmyndum og útvarpi. Hann var driffjöðurin á bakvið opnun Kúlunnar í Þjóðleikhúsinu sem sérhæfði sig í sýningum fyrir yngstu kynslóðina en rýmið er enn notað fyrir slíkar sýningar. Þórhallur hlaut heiðursverðlaun Sviðslistasambands Íslands á Grímuverðlaununum árið 2021 fyrir framlag sitt til íslenskra sviðslista þar sem sérstök áhersla var lögð á hugsjónastarf hans í barnaleikhúsi. Hann var sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu 17. júní 2024.

Leikminjasafnið óskar Þórhalli innilega til hamingju með stórafmælið!

*Á myndunum má sjá Þórhall í sínu fyrsta hlutverki á stóra sviði Þjóðleikhússins og hinu síðasta. Fleiri myndir og upplýsingar bætast við færsluna á næstu dögum.

04/05/2026

Skemmtilegar fréttir úr Tónabíó!

Svo virðist vera að enn annað verk eftir Lothar Grund (1923-1995) sé komið í leitirnar hér á landi. Lothar var ótrúlega afkastamikill listamaður og fjölhæfur. Árið 2023 hélt Leikminjsafnið sýningu á leikhústeikningum þessa merkilega manns í tilefni 100 ára afmæli hans. Sýningaskrá, sýningarspjöld og myndir af afhendingu teikninganna má finna í hlekk í athugasemdum.

Aðstandendur Reykjavík Bruggfélags ætla sér að endurgera vegglistaverk sem var á vegg Tónabíós um árabil. Málað var yfir verkið fyrir mörgum árum.