24/08/2026
🔷 Сарапшылар алғашқы Құрылтай сайлауының нәтижелерін және Қазақстанның саяси дамуындағы жаңа кезеңнің басталуын талқылады
Бүгін Астанада «Сайлау-2026: қорытынды және жаңа саяси белес» атты сараптамалық платформаның отырысы өтті. Платформа бірінші Құрылтай сайлауының нәтижелеріне және Қазақстанның саяси жүйесінің одан әрі институционалдық трансформациясына бағытталған. Платформаны Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты ұйымдастырды.
Талқылауға қазақстандық және халықаралық саясаттанушылар, сайлау процестерінің сарапшылары, зерттеу орталықтарының өкілдері, қоғамдық бақылаушылар және саяси байланыс бойынша мамандар қатысты.
Платформаға қатысушылар 23 тамыздағы сайлау жаңа Конституция күшіне енгеннен бергі алғашқы бүкілхалықтық дауыс беру және конституциялық реформаны іс жүзінде жүзеге асырудағы шешуші кезең болғанын атап өтті. Қазақстан азаматтары алғаш рет бірыңғай жалпыұлттық сайлау округі шеңберінде партиялық тізімдерге негізделген жаңа бір палаталы Құрылтайды тікелей сайлады.
Сарапшылық платформаның жұмысы екі тақырыптық сессияға бөлінді. Бірінші сессияға қатысушылар «Саяси реформалар мен сайлау: сарапшылар бағасы» атты қоғамдық және халықаралық бақылау нәтижелерін, сайлау белсенділігінің динамикасын, науқанның ерекшеліктерін және оның елдің одан әрі саяси жаңғыруы үшін маңыздылығын талқылады.
Сараптамалық талқылауды аша отырып, Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов жақында өткен сайлауды конституциялық реформаны жүзеге асыру және Қазақстанның жаңа саяси және институционалдық модельге көшуінің кеңірек контекстінде қарастыру керектігін атап өтті.
Жандос Шаймардановтың айтуынша, Жоғары сайлау белсенділігі қазақстандық қоғамның Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың саяси бағытын қолдауының жоғары деңгейін көрсетеді.
«Сайлаушылардың төрттен үш бөлігі жаңасын қалыптастыруға қатысты. Енді бұл сайлау таңдауы жаңа Құрылтайдың жұмысына, саяси партиялардың күнделікті қызметіне заңнамалық басымдықтар мен рансификацияланатынын түсіну маңызды», — деп атап өтті Жандос Шаймарданов.
«Дауыс» қоғамдық бақылаушылар коалициясының төрағасы Төлеген Күнәділов өткен сайлауға қоғамдық байқау тұрғысынан баға берді. Ол ел өңірлеріндегі сайлау процесі мониторингінің негізгі нәтижелері, сайлаушылардың белсенділігі және дауыс беруді ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы айтып берді. Сарапшы белгіленген сайлау рәсімдері мен стандарттарын сақтауға, сондай-ақ сайлаудың ашықтығы мен әділдігін қамтамасыз ету құралы ретінде қоғамдық бақылаудың рөлін арттыруға ерекше назар аударды.
Италияның Азия істері жөніндегі институтының Бас хатшысы Доменико Палмиери сайлауға халықаралық баға берді. Бұл оның 2022 және 2023 жылдардағы науқандардан кейінгі Қазақстандағы сайлауды үшінші рет бақылауы. Ол сайлаушылардың жоғары қатысу деңгейін ағымдағы науқанның негізгі көрсеткіштерінің бірі ретінде бағалады.
«70%-дан астам қатысу көрсеткіші азаматтардың сайлауға қатысуының жоғары деңгейін және өкілдік институттарды қалыптастыруға қоғамның қызығушылығын көрсетеді. Салыстырмалы тұрғыдан алғанда, бұл көрсеткіш ерекше қызықты: көптеген еуропалық елдерде азаматтардың сайлау процестеріне қатысуының төмендеу үрдісі байқалады. Осыған байланысты Қазақстан сайлаушылар арасында саяси жұмылдырудың жоғары деңгейін көрсетеді», — деп атап өтті Д.Палмиери.
Азаматтардың жоғары сайлау белсенділігіне ерекше назар аударылды. Нархоз университетінің профессоры Андрей Казанцев 74%-дан асқан келушілерге түсініктеме бере отырып, оны саяси процестерге деген қоғамдық қызығушылық және азаматтардың елде болып жатқан өзгерістерге қатынасы тұрғысынан қарастырды. Оның бағалауы бойынша, қазіргі сайлауды бір институционалдық тәртіптен екіншісіне кеңірек ауысудың бөлігі ретінде талдау қажет.
«Біз парламент құрамының өзгеруін ғана емес, бір институционалдық тәртіптен екіншісіне ауысуды байқап отырмыз. Жаңа конституциялық модель саяси партиялардың қоғам мен мемлекет арасындағы негізгі делдал ретіндегі рөлін күшейтеді. Енді партиялар бағдарламалардың мазмұны деңгейінде бәсекелесіп, елді дамытудың баламалы тәсілдерін ұсынып, нақты қоғамдық мүдделерді білдіруі тиіс», — деп атап өтті А.Казанцев.
Хадсон институтының аға ғылыми қызметкері Кен Мориясу өткен сайлауды әлемнің жетекші державалары арасындағы бәсекелестік пен қайшылықтардың күшеюімен және Орталық Азияның стратегиялық маңыздылығының артуымен сипатталатын кеңірек геосаяси контексте қарастырды. Оның бағалауы бойынша, халықаралық жүйенің трансформациясы жағдайында мемлекеттің ішкі саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету және сонымен бірге теңдестірілген сыртқы саяси бағытты жүргізу қабілеті ерекше маңызға ие.
Бірінші сессияны аяқтай отырып, the Geneva Тimes бас редакторы, Халықаралық қатынастар және адам құқықтары саласындағы сарапшы Муиз Вахабдин өткен сайлауды Қазақстанның одан әрі институционалдық дамуы тұрғысынан қарастырды. Оның пікірінше, демократиялық процесс тікелей дауыс беру күнімен шектелмейді: оның тұрақтылығы қоғамдық сенім деңгейімен, саяси өкілдік институттарының тиімділігімен және азаматтар мен мемлекет арасындағы сындарлы диалогтың тұрақты тетіктерінің болуымен анықталады.
Сарапшы жастарды саяси процестерге тартуға және жаңа ұрпақтың ел дамуына қатысу мүмкіндіктерін түсінуін қалыптастыруға ерекше назар аударды.
Бірінші сессияның қорытындысы бойынша сарапшылар сайлау Қазақстанның институционалдық трансформациясының маңызды кезеңі болғанын атап өтті. Жоғары сайлау белсенділігі мен саяси өкілдіктің дамуы қоғамдық сенімді нығайтуға, саяси институттардың тұрақтылығына және елді одан әрі жаңғыртуға негіз жасайды.
🔗 Толығырақ: https://kisi.kz/sarapshylar-algashky-kuryltaj-sajlauynyn-natizhelerin-zhane-kazakstannyn-sayasi-damuyndagy-zhana-kezennin-bastaluyn-talkylady/
🔶 Эксперты обсудили итоги первых выборов в Курултай и начало нового этапа политического развития Казахстана
Сегодня в Астане состоялось заседание экспертной платформы «Сайлау-2026: итоги и начало новой политической эпохи», посвященное итогам первых выборов в Курултай и дальнейшей институциональной трансформации политической системы Казахстана. Организатором площадки выступил Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан.
В обсуждении приняли участие казахстанские и зарубежные политологи, эксперты в области электоральных процессов, представители исследовательских центров, общественные наблюдатели и специалисты в сфере политических коммуникаций.
Участники платформы отметили, что выборы 23 августа стали первым общенациональным голосованием после вступления в силу новой Конституции и важнейшим этапом практической реализации конституционной реформы. Впервые граждане Казахстана напрямую сформировали весь состав нового однопалатного Курултая по партийным спискам в рамках единого общенационального избирательного округа.
Работа экспертной платформы была организована в рамках двух тематических сессий. Участники первой сессии «Политические реформы и выборы: оценка экспертов» обсудили итоги общественного и международного наблюдения, динамику электоральной активности, особенности кампании и ее значение для дальнейшей политической модернизации страны.
Открывая экспертную дискуссию, директор Казахстанского института стратегических исследований при Президенте РК Жандос Шаймарданов отметил, что прошедшие выборы следует рассматривать в более широком контексте реализации конституционной реформы и перехода Казахстана к новой политико-институциональной модели.
По словам Жандоса Шаймарданова, высокая электоральная активность свидетельствует о высоком уровне поддержки казахстанским обществом политического курса Президента Касым-Жомарта Токаева.
«Почти три четверти избирателей приняли участие в формировании нового. Теперь важно понять, как этот электоральный выбор будет трансформирован в работу нового Курултая, законодательные приоритеты и повседневную деятельность политических партий», — подчеркнул Жандос Шаймарданов.
Председатель коалиции общественных наблюдателей «Дауыс» Толеген Кунадилов представил оценку прошедшего голосования с позиции общественного наблюдения. Он рассказал об основных результатах мониторинга избирательного процесса в регионах страны, активности избирателей и особенностях организации голосования. Отдельное внимание эксперт уделил соблюдению установленных избирательных процедур и стандартов, а также повышению роли общественного наблюдения как инструмента обеспечения открытости и прозрачности выборов.
Международную оценку выборов представил генеральный секретарь Итальянского института по Азии Доменико Палмиери, который уже в третий раз принимает участие в наблюдении за выборами в Казахстане – после электоральных кампаний 2022 и 2023 годов. По его оценке, одним из значимых показателей нынешней кампании стал высокий уровень электорального участия.
«Уровень явки, составивший более 70%, свидетельствует о высокой степени электоральной вовлеченности граждан и общественном интересе к формированию представительных институтов. В сравнительной перспективе этот показатель представляет особый интерес: во многих европейских странах наблюдается тенденция к снижению участия граждан в электоральных процессах. Казахстан в этом отношении демонстрирует высокий уровень политической мобилизации избирателей», – отметил Д. Палмиери.
Отдельное внимание было уделено высокой электоральной активности граждан. Профессор Университета Нархоз Андрей Казанцев, комментируя явку, превысившую 74%, рассмотрел ее в контексте общественного интереса к политическим процессам и отношения граждан к происходящим в стране преобразованиям. По его оценке, нынешние выборы необходимо анализировать как часть более широкого перехода от одного институционального порядка к другому.
«Мы наблюдаем не просто изменение состава Парламента, а переход от одного институционального порядка к другому. Новая конституционная модель усиливает роль политических партий как ключевых посредников между обществом и государством. Теперь партиям предстоит конкурировать на уровне содержания программ, предлагать альтернативные подходы к развитию страны и представлять реальные общественные интересы», – отметил А. Казанцев.
Старший научный сотрудник Института Хадсона Кен Мориясу рассмотрел прошедшие выборы в более широком геополитическом контексте, характеризующемся усилением конкуренции и противоречий между ведущими мировыми державами и возрастающим стратегическим значением Центральной Азии. По его оценке, в условиях трансформации международной системы особое значение приобретает способность государства обеспечивать внутреннюю политическую устойчивость и одновременно проводить сбалансированный внешнеполитический курс.
Завершая первую сессию, главный редактор The Geneva Times, эксперт в области международных отношений и прав человека Муиз Вахабдин рассмотрел прошедшие выборы с точки зрения дальнейшего институционального развития Казахстана. По его мнению, демократический процесс не ограничивается непосредственно днем голосования: его устойчивость определяется уровнем общественного доверия, эффективностью институтов политического представительства и наличием постоянных механизмов конструктивного диалога между гражданами и государством.
Особое внимание эксперт уделил вовлечению молодежи в политические процессы и формированию у нового поколения понимания возможностей участия в развитии страны.
По итогам первой сессии эксперты отметили, что выборы стали важным этапом институциональной трансформации Казахстана. Высокая электоральная активность и развитие политического представительства создают основу для укрепления общественного доверия, устойчивости политических институтов и дальнейшей модернизации страны.
🔗 Подробнее: https://kisi.kz/ru/eksperty-obsudili-itogi-pervyh-vyborov-v-kurultaj-i-nachalo-novogo-etapa-politicheskogo-razvitiya-kazahstana/
