ҚР МАМ "Орталық мемлекеттік архив" РММ

03/09/2026

Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің ұжымы Арман Оразбайұлы Қырықбаевты Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалуымен шын жүректен құттықтайды!
Жаңа қызметіңізге сәттілік, қажымас қайрат және толағай табыс тілейміз!
Еліміздің мәдениеті мен ақпарат саласын дамыту, ұлттық құндылықтарымыз бен тарихи мұрамызды сақтау жолындағы жауапты қызметіңізге үлкен жетістіктер тілейміз!
Жаңа лауазымыңыз құтты болсын!

03/09/2026

Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің ұжымы Аида Ғалымқызы Балаеваны Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары қызметіне тағайындалуымен шын жүректен құттықтайды!
Мемлекеттік басқару саласында мол тәжірибесі мен кәсіби білімі қалыптасқан Аида Ғалымқызына жаңа жауапты қызметінде зор табыс, толағай жетістіктер және ел игілігі жолындағы еңбегіне береке тілейміз.
Қазақстанның тұрақты дамуы мен ел қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы жауапты қызметіңізге сәттілік серік болсын!
Құрметпен, Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің ұжымы!

28/08/2026

«СЕМЕЙ ЯДРОЛЫҚ ПОЛИГОНЫНЫҢ ЖАБЫЛҒАНЫНА 35 ЖЫЛ: АРХИВ ҚҰЖАТТАРЫНДА» КӨРМЕСІ

1991 жылы 29 тамызда қабылданған Қазақ КСР Президентінің «Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы» Жарлығы – еліміздің егемендігі мен жаһандық қауіпсіздік тарихындағы ең маңызды бетбұрыстардың бірі. Тарихи шешім 1949 жылдан басталған 40 жылдан астам уақытқа созылған сұрапыл ядролық сынақтарға түпкілікті нүкте қойып, 450-ден астам әуе, жер үсті және жер асты жарылыстары салдарынан зардап шеккен миллионнан астам халық пен аймақ экологиясына қайта түлеуге жол ашты. Тарихи белестің артында «Невада – Семей» антиядролық қозғалысының қайраткерлерінің белсенді күресі мен халықтың бірауызды бірлігі тұрды. Қазақстан әлемде бірінші болып қуатты ядролық арсеналдан өз еркімен бас тартып, халықаралық қауіпсіздіктің жаңа үлгісін көрсетті. Кейіннен БҰҰ деңгейінде 29 тамыз – «Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні» ретінде бекітілді. Бүгінгі көрмеде ұсынылған архив құжаттары Жарлықтың дайындалу кезеңдерін, халықтық дипломатияның қуатын және бейбітшілік жолындағы табанды күрестің шежіресін айшықтайды.

28/08/2026

МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ, ТАРИХШЫ-ЭТНОГРАФ, ҒАЛЫМ ӨЗБЕКӘЛІ ЖӘНІБЕКОВТІҢ ТУҒАНЫНА 95 ЖЫЛ!
​ Жәнібеков Өзбекәлі ‒ 1931 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданындағы Маяқұм (Сарықамыс) ауылында, колхозшы отбасында дүниеге келген.
​ Орта мектептен кейін, 1948 жылы Абай атындағы Қазақ Мемлекеттік педагогикалық институтының тарих факультетіне оқуға түсіп, оны 1952 жылы тәмамдайды.
Өзінің еңбек жолын сол 1952 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Келес ауданында «Ленин жолы» орта мектебінде мұғалімдіктен бастап, 1955-1956 жылдары Келес аудандық партия комитетінде насихатшы, аудандық комсомол комитетінде бірінші хатшы болып қызмет атқарды. 1956-1959 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық комсомол комитетінде хатшы және бөлім бастығы, 1959-1961 жылдары бірінші хатшы болып сайланған. 1961-1970 жылдары Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінде үгіт-насихат жөніндегі хатшы және бірінші хатшы болып қызмет істеген. 1970-1975 жылдары Торғай облыстық партич комитетінің хатшысы, ал 1975-1977 жылдары Қазақстан КП Орталық комитетінде сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарды. 1977-1987 жылдарда Қазақ ССР Мәдениет Министрінің орынбасары, Алматы облыстық Кеңес атқару комитеті төрағасының орынбасары, Қазақ ССР Мәдениет Министрі. 1988 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық комитетіне хатшы болып сайланды да, сонда партия тарқатылғанға дейін қызмет істеді. 1991 жылдан бастап, «ҚР алдындағы ерекше еңбегі үшін» зейнетақы иегері атанды.
​ Белсенді қоғамдық қызметі үшін үш мәрте «Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «Тың жерді игергені үшін» медалімен, Қазақ ССР Жоғарғы Советінің БЛКЖО Орталық комитетінің, Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінің Құрмет грамоталарымен және БЛКЖО «Құрмет» белгісімен наградталған.
Ол сондай-ақ КПСС ХХІІ-ХХҮІІІ сьездерінің Қазақстан Компартиясының ХІ, ХІІ, ХІҮ, ХҮІІ сьездерінің, БЛКЖО-ның ХІҮ, ХІІ, ХҮІ сьездерінің Қазақстан комсомолының ҮІІІ, ІХ, Х, ХІ, ХІІ сьездерінің делегаты, ҮІ, ҮІІ, ХІ шақырылған Қазақ ССР Жоғарғы Советінің депутаты, ал 1990 жылы Қазақ ССР халық депутаты болып сайланды.
1985 жылдың ақпанында Ө. Жәнібеков ҚР Орталық Мемлекеттік архивіне Орта Азия мен Қазақстанда комсомол ісін ұйымдастырушы, комсомол қайраткері Ғани Мұратбаевтың құжаттарын мемлекеттік сақтауға өткізіп, үлкен азаматтық көрсетті.
Өзбекәлі Жәнібеков қайда, қандай қызметте болсада қазақтың ұлттық мәдениетін, қол өнерін, ән биін, сәулет өнерін, әдет-ғұрпын, тарихын, этнографиясын зерттеп, өркен жаюына жанашыр бола білді.
Ө. Жәнібековтің тікелей басшылығымен тарихи және мәдени ескерткіштерді есепке алып қорғау, қайта қалпына келтіру және пайдалануда көптеген жұмыстар атқарылды. Жамбыл, Маңғыстау, Семей, Оңтүстік Қазақстан тағы басқа облыстарды музей қорықтар ұйымдастырылып, қазақтың халық билері, ұлттық киімдері қалпына келтірілді, оларды насихаттау үшін фольклорлық-этнографиялық ансамбльдер құрылды. Ө. Жәнібековтің рухани мұрасы халқының қымбат қазынасы болуымен бірге болашақ ұрпақтың оқып үйренуіне, тәлім алуына татитыны, талай зерттеу еңбектеріне негіз болары сөзсіз.
Ө. Жәнібековтің жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1996-1997 жылдары қабылданды. Осы құжаттар негізінде 1-ші және 2-ші тізімдемелер жасалып, тізімдемеге 1903-1997 және 1969-1997 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген.

27/08/2026

Бүгін, 27 тамыз күні Алматы қаласында Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Әлидің қала тұрғындарымен кездесуі және азаматтарды жеке қабылдауы өтті.
Кездесуге Алматы қаласының тұрғындарымен қатар Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің қызметкерлері де қатысты.Вице-министр Рустам Әли өзінің есептік баяндамасында келесі жылы Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивіне, Қазақстан Республикасы Ұлттық архивіне «Ұлттық» мәртебе берілетінін атап өтті.
Іс-шара барысында азаматтардың ұсыныстары тыңдалып, Алматы қаласы мен оның мәдени дамуына бағытталған өзекті мәселелер бойынша сұрақтар қойылып, оларға жауаптар берілді.
Мұндай кездесулер – халықпен тікелей байланыс орнатып, қоғамның ұсыныстары мен пікірлерін ескеруге мүмкіндік беретін маңызды шара.

26/08/2026

26/08/2026

ЗЕРТТЕУШІ ҒАЛЫМ, ЖАЗУШЫ, ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ДОКТОРЫ НЫСАНБЕК ТӨРЕҚҰЛОВТЫҢ ТУҒАНЫНА 105 ЖЫЛ!
​ Нысанбек Төреқұлов 1921 жылы 28-ші тамызда Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент қаласы, Алғабас ауданының Досан ауылында дүниеге келген. Үш жасында әкесінен, алты жасында анасынан жетім қалған. 1932-1937 жылдары Түркістан қаласындағы балалар үйінде тәрбиеленген. Орта мектепті Мерке қаласында бітірген. ​​
​ 1941-1943 жылдары Ұлы Отан соғысында 8-ші гвардиялық Панфиловшылар дивизиясында жүріп Мәскеу, Бородино, Калинин, Смоленск, Клин, Холм, Ржев және т.б. қала, деревняларды жаудан азат етуге қатысқан. Ауыр жараланып ауылға оралған соң Досан колхозында бухгалтер болған. 1949-1954 жылдары Арыс қалалық сотында судья болып істеген. Ал 1955-1956 жылдары «Оңтүстік Қазақстан» газетінің редакциясында қызмет атқарған. 1956-1960 жылдар аралығында Алматы жоғары партия мектебін аяқтағаннан кейін «Социалистік Қазақстан» газетінде жұмыс істеген.
​ 1961-1968 жылдары Қазақ ССР ҒА-ң М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер болған. Аспирантураны бітіргеннен кейін 1965 жылы «Қазақ әдебиетіндегі нақыл сөздер» деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. Қазақ әдебиеті тарихының көп томдығына т.б. ғылыми жинақтардың жарыққа шығуына атсалысқан. 1968-1972 жылдары ҚазақСовет энциклопедиясының сөзтізбе бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарған. 1973-1991 жылдары жоғарыда аталмыш институтта аға ғылыми қызметкер болып істеген.
​ Н. Төрқұлов қоғамдық қызметпен ғылымды ұштастыра жүріп 1984 жылы «Қазақтың қазіргі халық поэзиясы және ақындар творчествосы» деген еңбегі бойынша докторлық диссертация қорғаған. Н. Төреқұловтың негізгі ғылыми еңбектері қазақ фольклорына, халық ақын-жыраулары Жамбыл, Кенен, Үмбетәлі, Орынбай т.б. жүздеген ақын-жыраулардың шығармашылығына арналған. Ол сондай-ақ әскери-патриоттық тақырыпқа да көңіл бөлген. Совет одағының батырлары А. Суханбаев, Б. Момышұлы, С. Әбдіжаппаров, Б. Оңтаев, Қ. Сыпатаев және қаһарман комиссар Х. Халиуллин т.б. майдандас замандастары туралы әңгіме-очерктері жарияланған.
​ Н. Төреқұловтың еңбектері туралы М. Ғабдуллин, С. Талжанов, М. Дүйсенов, Б. Кенжебаев, Ә. Тәжібаев, С. Садырбаев, З. Қабдолов сияқты көптеген қаламгерлер мақалалар жазған.
​ Н. Төреқұлов 1937-1947 жылдар аралығында комсомолға, 1947 жылдан бастап партияға мүше болған. Оның 1941-1945 жылғы Ұлы Отан соғысындағы табандылығы мен ерлігі үшін Жеңістің 40 жылдығына байланысты 1985 жылы СССРО Жоғарғы Советі Президиумының жарлығы бойынша 2-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл жұлдыз ордендерімен және оншақты медальмен марапатталған.
​Н. Төреқұлов 1960 жылдан ССРО Журналистер одағының, 1995 жылдан Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.​​​2007 жылы 22 қарашада дүниеден өтті.​​​​​​Нысанбек Төреқұловтың жеке қорының құжаттарын Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік архивіне 1988, 1997 жылдары өзінің өтініші бойынша тапсырған. Осы құжаттар негізінде 1-ші тізімдеме жасалып, тізімдемеге 1936-1997 жылдар аралығын қамтитын құжаттар енген.

18/08/2026

Құрметті Мәмбет Құлжабайұлы!

Жүз бес жылдық тарихы бар Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің ұжымы мен басшылығы Сізді бүгінгі туған күніңізбен, мерейлі мерейтойыңызбен ыстық ықыласпен құттықтайды!
Сіздің қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы мен оның көрнекті өкілдерінің, қазақ мемлекеттілігінің тарихын және тағы басқа өзекті тақырыптарды зерттеуге арналған ғылыми еңбектеріңіз – Қазақстан тарихнамасында жетекші орынға ие. Қазақтың тарих ғылымына сіңірген еңбегіңіз бен қалдырған айшықты қолтаңбаңыз мәңгілік болады деген пікірдеміз.
Еліміздің тарихы мен руханиятына сіңірген еңбегіңіз де орынды бағаланып, мемлекет басшысының тарапынан «Парасат», ІІ және ІІІ дәрежелі «Барыс» ордендерімен марапатталдыңыз. Еліміз өзіңізді осылай ардақтап жатса, біздің ұжым да Сізді құрмет тұтады.
Сіздің өмір жолыңыз – қарапайым еңбек адамы мен кісілік келбеті бар тұлғаның жолы. Кәсіби қызметтің ең төменгі сатысынан бастап, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі дәрежесіне дейін адал еңбекпен өстіңіз. Бүгінгі таңда Еліміздің 7 томдық академиялық тарихын жазудағы және редакциялық алқасы құрамындағы жетекшілік рөліңіз де тарихта қалары сөзсіз.
Қазақ тарихының жаңа ғылыми бағыттары мен ғылыми тақырыптары бойынша көтерген бастамаларыңызға сәттілік, қызметіңізге табыс, деніңізге саулық, отбасыңызға береке-бірлік, жақындарыңызға амандық тілейміз!
Сексен жасты елемей еңсеріп, 100 жасаңыз! Қазақ руханияты мен тарихына береріңіз көп болсын!

Құрметпен,
Директор С. Шілдебай

17/08/2026

СЕГОДНЯ 17 АВГУСТА 2026 ГОДА ИСПОЛНЯЕТСЯ 120 ЛЕТ КОМПОЗИТОРУ, НАРОДНОМУ АРТИСТУ КАЗАХСКОЙ ССР, ЛАУРЕАТУ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПРЕМИИ КАЗАХСКОЙ ССР˗ЛАТЫФУ ХАМИДИ!

Латыф Абдулхаевич Хамиди—выдающийся казахстанский композитор, педагог, народный артист Казахской ССР, один из основоположников профессионального музыкального искусства Казахстана. Его творческая и общественная деятельность сыграла важную роль в развитии национальной музыкальной культуры XX века.
Латыф Хамиди является автором опер, симфонических, хоровых, вокальных и инструментальных произведений. Наиболее известной работой композитора стала опера «Абай», созданная в соавторстве с Ахметом Жубановым. Значительное место в его творчестве занимают также песни и романсы, многие из которых вошли в золотой фонд казахстанской музыки. В разные годы Хамиди работал с Евгением Брусиловским и Муканом Тулебаевым, принимал участие в создании музыки Государственного гимна Казахской ССР, а также сотрудничал с писателями, драматургами и театральными деятелями, среди которых Жумат Шанин, Мухтар Ауэзов, Сабит Муканов, Габит Мусрепов и др. Большое значение в его деятельности занимала работа по собиранию и сохранению казахского музыкального фольклора. Хамиди записывал народные песни, изучал музыкальное наследие Абая Кунанбаева, сотрудничал с Александром Затаевичем, участвовал в становлении профессиональной композиторской школы Казахстана и воспитании молодых музыкантов. Благодаря его многолетней творческой и педагогической деятельности были заложены прочные основы национального музыкального искусства.
Документальное наследие, хранящееся в Центральном государственном архиве Республики Казахстан, связанное с жизнью и деятельностью Латыфа Хамиди, представляет особую историческую и культурную ценность. Отражают его творческий путь, вклад в становление профессионального музыкального искусства Казахстана, а также его сотрудничество с выдающимися деятелями отечественной культуры. В составе его личного архива отложились и научно-методические работы, статьи, интервью, очерки, рассказы, дневниковые записи, переписка, подлинники фотодокументов и мн. др.

05/08/2026

ҚР ҰЛТТЫҚ АРХИВІНІҢ 20 ЖЫЛДЫҒЫНА АРНАЛҒАН «АРХИВТЕР: ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯ, КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР, ТАРИХИ МҰРА» ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ-ПРАКТИКАЛЫҚ КОНФЕРЕНЦИЯ

2026 жылы 5 тамызда Астана қаласындағы Sheraton қонақ үйінде Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің құрылғанына 20 жыл толуына арналған «Архивтер: цифрлық трансформация, конституциялық құндылықтар, тарихи мұра» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті.
Іс-шара архив саласының мамандарын, мемлекеттік органдардың өкілдерін, отандық және шетелдік ғалымдарды, архив мекемелерінің басшыларын, жоғары оқу орындарының өкілдерін және халықаралық ұйымдардың сарапшыларын бір алаңға тоғыстырды.
Конференцияның негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасының Ұлттық архивінің жиырма жылдық даму жолын қорытындылау, архив ісін цифрлық трансформациялау бағытындағы жетістіктерді талқылау, конституциялық құндылықтарды сақтаудағы архивтердің рөлін айқындау, тарихи мұраны қорғау мен ғылыми айналымға енгізудің өзекті мәселелерін қарастыру, сондай-ақ халықаралық ынтымақтастықты нығайту.
Қатысушыларға «Архив: өткен мен болашақты жалғаған 20 жыл» атты құжаттық көрме ұсынылды. Бұдан кейін Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің 20 жылдық тарихына арналған арнайы бейнежазба көрсетіліп, архивтің қалыптасу кезеңдері, атқарылған жұмыстары, халықаралық байланыстары және цифрлық даму бағытындағы жетістіктері таныстырылды.
Конференцияның ресми ашылуында Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Ғалымқызы Балаева құттықтау сөз сөйлеп, Ұлттық архивтің еліміздің тарихи жады мен мәдени мұрасын сақтаудағы ерекше маңызын атап өтіп. архив саласының дамуына елеулі үлес қосқан қызметкерлерге мемлекеттік наградалар табыстап, саланың үздік мамандарын марапаттады.
Конференция жұмысы модератор – Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің директоры С.Е. Нұрланованың алғысөзімен ашылды. Конференцияның алғашқы кезеңінде шетелдік архив мекемелерінің басшылары мен халықаралық ұйымдардың өкілдері, атап айтқанда Ресей Федералдық архив агенттігі басшысының орынбасары А.В. Юрасов, Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Бас архив басқармасының басшысы Л.Ш. Шарифзода, Өзбекстан Республикасы Ұлттық архивінің директоры Д.Т. Закирова, Қазақстан Республикасындағы Түркия Республикасы Елшілігінің Мәдениет және ақпарат істері жөніндегі кеңесшісі З. Томан, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Басқарма төрағасы – Ректор Е.Б. Сыдықов, Қазақстан архившілер одағының төрағасы М.Х. Жақыпов, Қазақстан Республикасы Мемлекет тарихы институтының директоры, PhD Н.С. Пұсырманов, ҚР МАМ Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің «Орталық мемлекеттік архив» РММ директоры С.Қ. Шілдебай, Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің Мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы басшысы орынбасарының міндет атқарушы Д.Ө. Бүркітәлімова құттықтау сөздерін сөйледі. Конференция жұмысында негізгі баяндамашылардың бірі ретінде қатысқан ҚР ОМА директоры, тарих ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор С.Қ. Шілдебай «Ұлттық архив қоры құжаттарын ғылыми жариялаудың өзекті мәселелері (ҚР ОМА мысалында)» тақырыбында баяндама жасады.
Конференция Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің ғимаратында жалғасып, Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің тұңғыш директоры, қоғам қайраткері Р.Х. Сариеваға арналған ескерткіш бұрышының ашылу рәсімі өткізілді. Конференцияның секциялық жұмысы төрт бағытта жүзеге асты: «Құжаттарды қалыптастыру – Ұлттық архив қорының сапалы құрамының кепілі»; «Архив басылымдары: тарих, тағылым, таным»; «Ұлттық архив: кеше, бүгін, ертең»; «Архивтегі жасанды интеллект: тарихты сақтаудың жаңа жолы».
«Құжаттарды қалыптастыру – Ұлттық архив қорының сапалы құрамының кепілі» секция жұмысында Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архиві директорының орынбасары, ҚР Архив саласының үздігі М.Ғ. Жылысбаева «Ұлттық архив қорын қалыптастырудағы ҚР ОМА рөлі» тақырыбында құнды баяндама жасады. Баяндамашы Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің Ұлттық архив қорын толықтырудағы қызметі мен тарихи құжаттарды сақтаудың маңыздылығына тоқталды.
Шара архив саласының өзекті мәселелерін талқылауға, тәжірибе алмасуға және архив ісін жаңа деңгейге көтеруге бағытталған маңызды халықаралық алаңға айналды. Конференция барысында ұсынылған баяндамалар мен сарапшылардың пікірлері архивтердің цифрлық трансформация дәуіріндегі рөлін айқындап, тарихи мұраны сақтаудың жаңа бағыттарын белгілеуге мүмкіндік берді.