04/02/2026
නිශ්ශබ්දතාවය කියන්නේ දුබලකමක් ද? බුදු දහමෙන් කියාදෙන ජීවිතයේ නිවීම
සමාජයේ බොහෝ දෙනෙක් හිතාගෙන ඉන්නේ නිශ්ශබ්දව සිටීම කියන්නේ පරාජය භාරගැනීමක් හෝ දුර්වලකමක් කියලා. යමෙක් තමන්ට බිනින විට, චෝදනා කරන විට පෙරළා ඊටත් වඩා හයියෙන් කෑගසා පිළිතුරු දීම තමයි වීරකම කියලා අපි හිතන්න පුරුදු වෙලා ඉන්නවා. නමුත් බුදු දහමට අනුව නම් නිශ්ශබ්දතාවය කියන්නේ දුබලකමක් නෙවෙයි; එය සැබෑ විශිෂ්ටත්වයක් (Mastery).
බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ, සිහිකල්පනාවෙන් තොරව හිත ක්රියාත්මක වන තැන, එහෙමත් නැත්නම් යමක් සිදුවූ සැණින් අපි ඒකට ආවේගශීලීව ප්රතිචාර දක්වන (React) තැන තමයි 'දුක' පටන් ගන්නේ කියලා. කේන්තිය, බිය හෝ අධික ආශාව නිසා අපේ කටින් වචන වේගයෙන් පිටවෙනවා නම්, ඉන් අදහස් වෙන්නේ අපේ මනස නිදහස් නැහැ කියන එකයි. මනස ඒ මොහොතේ හැඟීම්වලට වහල් වෙලා.
නමුත් අපි පුරුදු වුණොත් යම් දෙයක් සිදුවන විට ක්ෂණිකව ප්රතිචාර නොදක්වා නිහඬ වෙන්න, එතන ලොකු ඉඩක් (Space) නිර්මාණය වෙනවා. අන්න ඒ නිහඬ බව තුළින් තමයි ප්රඥාව මතු වෙන්නේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වරක් ඉතා ලස්සන දේශනාවක් කළා: "හිස් වචන දහසක් දොඩවනවාට වඩා, සිතට සැනසීම ගෙන දෙන එකම එක අර්ථවත් වචනයක් කතා කිරීම උතුම්" කියලා.
නිහඬ මනසක් කියන්නේ හිස් දෙයක් නෙවෙයි, ඒක හොඳ නිරීක්ෂකයෙක්. අපේ හිතේ ඇතිවන හැඟීම්, කේන්තිය, ආශාව උඩට මතුවෙන හැටිත්, ඒවා ආයෙමත් බැස යන හැටිත් (Rise and Fall) දිහා පිටින් ඉඳන් බලාගෙන ඉන්න මේ නිශ්ශබ්දතාවය අපිට උදව් වෙනවා. එතකොට අපි ඒ හැඟීම් පස්සේ දුවන්නේ නෑ. කේන්තිය ආවාම කේන්තිය පස්සේ දුවලා කෑගහනවා වෙනුවට, "ආ.. මට දැන් කේන්ති ගිහින් තියෙන්නේ" කියලා දකින එක තමයි නුවණ කියන්නේ.
ඔබ ආවේගශීලී නොවී මොහොතක් නිහඬ වුණු ගමන්ම, ඔබ කරන්නේ අර දිගින් දිගටම යන දුකේ දම්වැල කඩලා දාන එකයි. සිත සන්සුන් වූ විට ඔබේ ක්රියාවන් පැහැදිලි වෙනවා. එවිට සැනසීම නිරායාසයෙන්ම ඔබ වෙතට ගලා එනවා.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ මාර්ගය සියවස් ගණනකට පෙර පෙන්වා දුන්නේ ලෝකයෙන් පලා යන්න නෙවෙයි; ලෝකයට වඩාත් පැහැදිලි මනසකින් මුහුණ දෙන්නයි. ඒ නිසා මතක තබාගන්න, නිශ්ශබ්දතාවය කියන්නේ හිස් බවක් නෙවෙයි, ඒක තමයි ඉහළම සිහිය.
