17/08/2025
අපේ මේ පෘථිවිය වසර මිලියන ගාණක් තිස්සේ හැඩගස්වපු හිම යුග (Ice Ages) ඇතිවෙන්න හේතුව මොකක්ද කියලා ඔයාලා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද?
මේකට පිළිතුර තියෙන්නේ විශ්වයේ සිදුවන මහා නර්තනයක... ඒ කියන්නේ, අභ්යවකාශය හරහා පෘථිවිය ගමන් කරන ඉතාම සියුම් චලන තුනක එකතුවක් ඇතුළේ. මේ චලන තුනෙන් තමයි අපේ ග්රහලෝකයේ දීර්ඝකාලීන දේශගුණය පාලනය වෙන්නේ.
මේ චලන තුන තමයි විෂම කේන්ද්රිකතාව (Eccentricity), අක්ෂීය ආනතිය (Obliquity), සහ අක්ෂීය PRECESSION (Precession).
මේ තුන එකතු වෙලා තමයි පෘථිවියේ විවිධ කොටස් වලට, විවිධ කාලවලදී කොපමණ සූර්ය ශක්තියක් ලැබෙනවද කියලා තීරණය කරන්නේ. ඉතින් මේවා තේරුම් ගත්තොත්, භූ විද්යාත්මක කාල රාමු වල සිදුවන දේශගුණික විපර්යාස තේරුම් ගන්න එක හරිම ලේසියි.
හරි, අපි බලමු පළවෙනි එක. විෂම කේන්ද්රිකතාව. සරලවම කිව්වොත්, මේ කියන්නේ පෘථිවිය සූර්යයා වටා යන කක්ෂයේ හැඩය වෙනස් වීම.
අවුරුදු 100,000 කට සැරයක් විතර, අපේ කක්ෂය ගොඩක් දුරට රවුම් හැඩයේ ඉඳලා, ටිකක් දිගටි, ඒ කියන්නේ ඉලිප්සාකාර හැඩයකට මාරු වෙනවා. ආයෙත් කාලයක් යනකොට පරණ රවුම් හැඩයටම එනවා.
දැනට අපේ කක්ෂය ගොඩක් දුරට රවුම් නිසා, අපි සූර්යයාට ළඟම ඉන්නකොටයි, දුරම ඉන්නකොටයි ලැබෙන සූර්ය ශක්තියේ වෙනස 6.8% ක් විතර. ඒත් කක්ෂය හොඳටම දිගටි වුණාම, මේ වෙනස 23% ක් දක්වා වැඩි වෙන්න පුළුවන්!
දෙවැනි එක තමයි අක්ෂීය ආනතිය. ඒ කියන්නේ පෘථිවි අක්ෂයේ ඇලවීම.
අපේ පෘථිවියේ අක්ෂය අවුරුදු 41,000 කට සැරයක් අංශක 22.1 ත් 24.5 ත් අතර ප්රමාණයකින් වෙනස් වෙනවා.
මේ ඇලවීම වැඩිවෙනකොට, ඍතු තවත් උග්ර වෙනවා. මොකද එතකොට ග්රීෂ්ම කාලයේදී එක් එක් අර්ධ ගෝලයට ලැබෙන සෘජු හිරු එළිය වැඩියි, ශීත කාලයේදී අඩුයි. මේකේ බලපෑම වැඩියෙන්ම දැනෙන්නේ ධ්රැව ප්රදේශ වලට. හිම තට්ටු වර්ධනය වෙන්න ඕනෙද, නැත්නම් දියවෙලා පසුබසින්න ඕනෙද කියලා තීරණය වෙන්නේ මේ චක්රය අනුවයි.
තුන්වෙනි එක තමයි අක්ෂීය PRECESSION. හරියට බඹරයක් වේගෙන් කැරකෙනකොට ඒකේ අග වැනෙනවා වගේ, සූර්යයාගේ සහ චන්ද්රයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා පෘථිවි අක්ෂයත් ඒ වගේ වැනෙනවා.
මේ චක්රය සම්පූර්ණ වෙන්න අවුරුදු 26,000 ක් විතර යනවා. මේකෙන් තීරණය වෙන්නේ පෘථිවිය තමන්ගේ කක්ෂයේ කොතන ඉන්නකොටද ඍතු උදා වෙන්නේ කියන එක.
සරලව කිව්වොත්, ග්රීෂ්ම ඍතුව එන්නේ පෘථිවිය සූර්යයාට ළඟින්ම ඉන්නකොටද, නැත්නම් දුරින්ම ඉන්නකොටද කියන එක මේ චක්රයෙන් පාලනය වෙනවා. මේක නිසා ඍතු වල තීව්රතාවයට, විශේෂයෙන්ම නිවර්තන කලාපීය මෝසම් පද්ධති වලට, විශාල බලපෑමක් ඇති කරනවා.
හැබැයි මේ චක්ර තුන තනියෙන් ක්රියාත්මක වෙන්නේ නෑ. බ්රහස්පති, සෙනසුරු, සිකුරු වගේ ග්රහලෝක වල ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයත් මේ කක්ෂීය වෙනස්කම් වලට බලපානවා. මේ චක්ර තුනම එකට එකතු වෙලා තමයි සංකීර්ණ දේශගුණික රටා නිර්මාණය කරන්නේ.
ඒ වගේම මේවයේ බලපෑම අක්ෂාංශ අනුව වෙනස් වෙනවා. අක්ෂීය ආනතිය ධ්රැව ප්රදේශ වල හිම තට්ටු පාලනය කරනකොට, අක්ෂීය PRECESSION නිවර්තන සහ උපනිවර්තන කලාප වලට, විශේෂයෙන් මෝසම් පද්ධති වලට බලපානවා. පළවෙනියට කිව්ව විෂම කේන්ද්රිකතාව කියන චක්රය ගෝලීයවම අනිත් චක්ර වල ශක්තිය මොඩියුලේට් කරනවා, ඒ කියන්නේ පාලනය කරනවා.
වැදගත්ම දේ තමයි මේක. පෘථිවියට ලැබෙන මුළු සූර්ය ශක්තිය ලොකුවට වෙනස් නොවී, ඒ ශක්තිය ඍතු සහ අක්ෂාංශ අතර බෙදී යන විදිහ වෙනස් වීමෙන්, අපේ දේශගුණික පද්ධතිය විශාල පරිවර්තනයන් සඳහා තීරණාත්මක සීමාවන් පහු කරලා යන්න පුළුවන්.
මේ මුළු සංකල්පයටම අපි කියන්නේ මිලන්කොවිච් (Milankovitch Cycle) කියලා. ඒ කියන්නේ, අවුරුදු දහස් ගණන් වල ඉඳන් ලක්ෂ ගණන් දක්වා දිවෙන කාල පරාසයන් තුළ පෘථිවියේ දේශගුණය පාලනය කරන ප්රධාන සාධකය වෙන්නේ මේ තාරකා විද්යාත්මක චක්ර කියන එකයි.
