මොනරාගල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
සිංහල රජ සමයේ ප්රාන්ත රාජ්යයක්ව පැවති ඌව පළාත ප්රාග් ඓතිහාසික යුගයකට හිමිකම් කියන දීර්ඝ ඉතිහාසයකින් යුතු ප්රදේශයකි. මහවිජයබා නමින් පසු කළෙක ප්රකට වූ කීර්ති කුමරු “මූලාසල” නමැති ගමක වාසය කළ බව චූල වංශයේ 57 වැනි පරිච්ඡේදයේ 45 වන ගාථාවේ සඳහන්ව ඇත. “මූලාසල” යන්න සිංහල පත පොතෙහි “මුල්සල” ලෙස දක්වා ඇත. “උඳුන්දොර” යනුවෙන්ද හැඳින්වෙන මොනරාගල පොළොන්නරු යුගයේදී “මුල
්සල” නමින් ද පසුකාලීනව එම අරුතම දැක්වෙන “මුප්පණ”නමින්ද ව්යවහාරයේ තිබී ඇත. “මුල්ගල” ඇසුරින් පැවති ගම්මානය “මුප්පණේ”ලෙස මෑතක් වනතුරුම ගැමි වහරේ පැවතියද අද වන විට පැරණි වහරේ කියැවුණු “මයුරගිරි” යන්නේ බිඳී ආ මොණරාගල යන්න භාවිතා වේ. පහළ ඌවේ ජනකවි අතර දැක්වෙනුයේ මොණරාගල නම් පරිවර්තනය ඈත අතීතයේ “අමරගිරි” නම්න් පැවති බවය. මෙම ගිරිකුළ ආශ්රිතව “මයුරසක” නමැති හිමිනමක් වැඩසිටි හෙයින් මයුරගිරි නම යෙදී ඇති බව ජනකවියෙහි දැක්වේ.
ලංකාවේ පැරණි රුහුණ පෙදෙසට අයත්ව තිබූ ඌව පළාතේ පහළ ඌව ප්රදේශයේ පිහිටීම එහි වැදගත්කමට විශේෂිත වූ හේතුවක් වී තිබූ බව පෙනේ. රුහුණ හා රජරට වෙන්කරනු ලැබූ මහවැලි ගඟේ පහළ කොටස ඌවට සම්බන්ධ සීමාවක් ලෙස පිහිටා ඇත. දුටුගැමුණු හා පැරකුම් රජ සමයේ මෙන්ම විදේශීය ජාතීන්ට එරෙහිවද පැන නැගුණ සංවිධාන කැරලි කෝලාහල නිදහස් සටන් ව්යාපාරයක උපත සිදු වූයේ මෙම පහළ ඌවට අයත් ප්රදේශවලය. එවැනි අවස්ථාවලදි රජරටට පිවසෙන තොටුපල ඇහිරි ගියවිට කුමන සේනාවකට වුවද පහළ ඌවේ රැඳෙන්නට වූවාට සැක නැත. දුටුගැමුණු රජ සමයේ දෙමළ පාලනයකට එරෙහිව පැන නැගී විරෝධතාවන්වල සිට 1818 බ්රිතාන්ය පාලනයට එරෙහිව ක්රියාත්මක වූ විමුක්ති සටන දක්වා ඌවෙන් බිහි වූ නිදහස් සටන් ව්යාපාර ඒවාට නිදසුන් වේ.
“වෙල්ලස්ස” යන නමින් හැඩගැන්වුනු මොනරාගල දිස්ත්රික්කයේ අතීත ශ්රී විභූතිය සශ්රීක වෙල් ලක්ෂයකින් යුතු වු වාරි ශිෂ්ටාචාරයක් තුළින් නිරූපණය විය.1818 නිදහස් අරගලය තෙක් ඉතාමත් සශ්රීක සහ ජනාකීර්ණ ප්රදේශයක් ලෙස වෙල්ලස්ස පැවති බවට ඓතිහාසික තොරතුරු සාක්ෂි දරයි.
ශ්රී ලංකාවේ ඓතිහාසික ශ්රී විභූතිය මැනවින් පසක් කරන තවත් සුවිශේෂි පුරවරයක් ලෙස, ඌව පළාතේ මොනරාගල දිස්ත්රික්කයේ,මොනරාගල ප්රදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය හදුනාගත හැකිය. ආර්ථික, සමාජීය, දේශපාලන හා සංස්කෘතික ආදි අංශයන්ගේ සැලකිය යුතු දියුණුවක් මේ ප්රදේශයේ අතීතයේ සිට තිබූ බවට සනාත කළ හැකි සාධක දැනුදු දක්නට ලැබේ.
පැරණි බිම් බෙදීම් අනුව, රුහුණූ රටට අයත් වු ඌව, වර්ග සැතපුම් 3271කපමණවිශාලත්වයකින්යුක්තවේ.කුඹුක්කන් ඔය, කිරිඳිඔය,මැණික් ගඟ, විල්ඔය, හැඩඔය, ගල්ඔය යන ප්රධාන ගංඟා පදනම් කරගත් ජලවහනය, ඌව සරුසාර බිමක් කිරීමට පෙරමුණ ගෙන සිටී. පුරාණයේ සිටම ගංඟා ආශ්රිතව හා ජල මාර්ග හරස් කරවා වැව් අමුණු බන්දවා කුඹුරු අස්වැද්දීම හේතු කොටගෙනඌව විශාල වෙල්යායක් බවට පරිවර්තනය වී තිබිණ. එක් එක් වැව් ආශ්රිතව වෙල් ලක්ෂයක් ඇති වු හෙයින් මෙම පෙදෙස වෙල්ලස්ස වු බව ප්රකට කරුණකි.සද්ධාතිස්ස කුමරු සිය සොයුරු දුටුගැමුණූ රජුගේ යුද ව්යාපාරයට අවශ්ය වු ආහාර සැපයීමට අස්වද්දන ලද්දේ මෙම වෙල්ලස්ස ඇතුළු දිගාමඩුල්ල ප්රදේශයයි.
මොනරාගල දිස්ත්රික්කයේ මොනරාගල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ මොනරාගල ප්රධාන නගරය පිහිටා ඇත. කහම්බාන ශ්රි තිස්ලෙන් විහාරය, ගනුල්පත රජමහා විහාරය, මුප්පනේ රජමහා විහාරය වැනි ඓතිහාසික වටිනාකමක් ඇති සිද්ධස්ථාන රාශියක් මෙම කොට්ඨාශයේ පිහිටා ඇත. සුවිශේෂී ක්ෂුද්ර දේශගුණික ලක්ෂණ වලින් යුක්ත කළාපයක් ලෙස හදුනාගත හැකි ජීලෝන් කදුවැටිය මෙම ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අනඟි සම්පතකි. දිස්ත්රික්කයේ සමස්ථ දේශගුණික ලක්ෂණ වලින්ම ඉතා විශාල අපගමනයක් පෙන්වන මෙම ප්රදේශය අන්තර් මාධ්ය මැදරට දේශගුණික ලක්ෂණ වලින් යුක්ත වේ.මෙම කලාපයට ලැබෙන වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මි.මි.2500ට වඩා වැඩි වන අතර, ජෛව විවිධත්වය අතින් ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් ඇති ප්රදේශයකි.
මෙම ප්රදේශයේ කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවකට හුරු වූ ජනතාවක් වෙසෙන අතර, මොවුන්ගේ ප්රධාන ජීවනෝපාය වී ගොවිතැනය. මීට අමතරව කෙටි කාලීන බෝග මහාපරිමාණයෙන් වගා කරන ප්රදේශ ද නගරයෙන් ඈතට වන්නට දක්නට ලැබේ. තවද ශ්රි ලංකාවේ ප්රධාන අපනයන බෝග අතුරින් එකක් වන රබර් ද විශාල වශයෙන් ව්යාප්තව ඇති අතර, එමඟින් මෙම රබර් වතු අශ්රිත ජනතාවගේ ජීවනෝපාය සකස් වී ඇත. එසේම නගරයට ආසන්න වන්නට ජනගහනය අධික වීමත් ඉඩකඩ සීමා වීමත් නිසා ගොවිතැනෙන් අත්මිදී වෙනත් වෘත්තීන්වල නියලෙන විශාල පිරිසක් ද දක්නට ලැබේ. මොනරාගල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ භෞතික තොරතුරු
ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පිහිටීම
උතුරු අක්ෂාංශ 6 º 45¹ හා 6 º 58 ¹ ත් නැගෙනහිර දේශාංශ 81 º 15 ¹ හා 81 º 26 ¹ ත් අතර පිහිටා ඇති මොනරාගල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය උතුරින් මැදගම හා මඩුල්ල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස වලිනුත් දකුණින් බුත්තල ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයෙනුත්, නැගෙනහිරින් සියඹලාණ්ඩුව ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයෙනුත් බටහිරින් බඩල්කුඹුර ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයෙනුත් මායිම් වේ.
ග්රාම නිලධාරි වසම් 26කින් සමන්විත වන මොනරාගල ප්රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාසය මුළු ඉඩම් හෙක්ටයාර් 26032කි. දිස්ත්රික්කයේ මුළු බිම් ප්රමාණයෙන් 4.7% කි. එසේම විවිධ භූ විෂමතා ලක්ෂණ දේශගුණික ලක්ෂණවලින් යුක්තවේ. උන්නතාංශය අඩි 500 සිට 3800 තෙක් විහිදී යයි. උසම ස්ථානය අඩි 3840ක් වන ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ මධ්යයේ පිහිටි ජීලෝන් කදු ප්රදේශයයි.
