CEA Hambantota

CEA Hambantota A Clean & Green Environment through Service Excellency

30/03/2026

ශ්‍රී ලංකාවේ මිරිදිය කකුළු විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණ තත්ත්වය

ශ්‍රී ලංකාව මිරිදිය කකුළුවන් සම්බන්ධයෙන් ලොව ඉහළම ජෛව විවිධත්වයක් සහිත කලාපයකි. මෑතක් වන තුරුම මෙරට හමුවන මිරිදිය කකුළු විශේෂ 51 ම ලංකාවට ආවේණික ලෙස සැලකුණද, ඉන් එක් විශේෂයක් ඉන්දියාවෙන් ද වාර්තා වීමත් සමඟ එම තත්ත්වය යාවත්කාලීන වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම සතුන්ගෙන් 90%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති බැවින් ජාතික රතු දත්ත ලේඛනය (National Red List) මගින් ඔවුන් සුවිශේෂී ආරක්ෂිත මට්ටම්වලට ඇතුළත් කර ඇත.

ප්‍රධාන වශයෙන් වාසස්ථාන අහිමි වීම, කෘෂිකාර්මික රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ පරිසර දූෂණය මෙම සතුන් මුහුණ දෙන ප්‍රධාන තර්ජන වේ. පහත දැක්වෙන්නේ එම විශේෂයන්හි විද්‍යාත්මක නාමය සහ ඒවායේ වත්මන් සංරක්ෂණ තත්ත්වයයි.

සංකේත පැහැදිලි කිරීම:
CR (Critically Endangered) - දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ
EN (Endangered) - වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූ
VU (Vulnerable) - වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්විය හැකි
NT (Near Threatened) - තර්ජනයට ආසන්න
LC (Least Concern) - අවම අවදානම් සහිත

මෙරට මිරිදිය කකුළු විශේෂ නාමාවලිය:
Ceylonthelphusa ගණය
Ceylonthelphusa alpina (CR)
Ceylonthelphusa armata (CR)
Ceylonthelphusa callista (CR)
Ceylonthelphusa cavatrix (CR)
Ceylonthelphusa diva (CR)
Ceylonthelphusa durrelli (CR)
Ceylonthelphusa kandambyi (EN)
Ceylonthelphusa kotagama (CR)
Ceylonthelphusa nata (CR)
Ceylonthelphusa orthos (CR)
Ceylonthelphusa rugosa (NT)
Ceylonthelphusa savitriae (CR)
Ceylonthelphusa sentosa (EN)
Ceylonthelphusa sanguinea (CR)
Ceylonthelphusa soror (EN)
Ceylonthelphusa venusta (CR)

Clinothelphusa ගණය
Clinothelphusa kakoota (CR)

Mahatha ගණය
Mahatha adonis (NT)
Mahatha helaya (CR)
Mahatha iora (CR)
Mahatha lacuna (CR)
Mahatha ornatipes (NT)
Mahatha regina (CR)

Oziothelphusa ගණය
Oziothelphusa ceylonensis (NT)
Oziothelphusa dakuna (CR)
Oziothelphusa gallicola (CR)
Oziothelphusa hippocastanum (EN)
Oziothelphusa intuta (CR)
Oziothelphusa kodagoda (CR)
Oziotelphusa mineriyaensis (EN)
Oziothelphusa populosa (EN)
Oziothelphusa ritigala (EN)
Oziothelphusa stricta (NT)

Pastilla ගණය
Pastilla ruhuna (CR)

Perbrinckia ගණය
Perbrinckia fenestra (CR)
Perbrinckia cracens (CR)
Perbrinckia enodis (CR)
Perbrinckia fido (CR)
Perbrinckia gabadagei (CR)
Perbrinckia glabra (CR)
Perbrinckia integra (EN)
Perbrinckia morayensis (CR)
Perbrinckia nana (EN)
Perbrinckia punctata (CR)
Perbrinckia quadratus (CR)
Perbrinckia rosae (CR)
Perbrinckia scansor (EN) - (ලංකාවේ හමුවන එකම ගස් නගින කකුළුවා)
Perbrinckia scitula (CR)
Perbrinckia uva (CR)

Spiralothelphusa ගණය
Spiralothelphusa fernandoi (EN)
Spiralothelphusa parvula (EN)

PC: (c) amila salgado
♡ ⎙ ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම

26/03/2026

All in One Frame 📸 Bulbuls of Sri Lanka 🐦 ශ්‍රී ලංකාවේ කොණ්ඩකුරුල්ලන්

1. Black-capped Bulbul (Rubigula melanicterus)- ශ්‍රී ලංකා කළු ඉසැසි කොණ්ඩයා

2. Yellow-eared Bulbul (Pycnonotus penicillatus) - ශ්‍රී ලංකා කහකන් කොණ්ඩයා - Endemic

3. Yellow-browed Bulbul (Acritillas indica) - බැමකහ කොණ්ඩයා - Endemic

4. Black Bulbul/Square-tailed Bulbul (Hypsipetes ganeesa humii) - කළු පිරි-කොණ්ඩයා

5. White-browed Bulbul (Pycnonotus luteolus) - බැමසුදු කොණ්ඩයා

6. Red-vented Bulbul (Pycnonotus cafer) - කොණ්ඩයා/ කොණ්ඩකුරුල්ලා

"Extremely grateful for all the support and kind words on this post. Thank you for being part of this journey!"


26/03/2026

මධ්‍යම කඳුකර කලාපයේ වෙසෙන ශ්‍රී ලංකා කොටියාගේ ආහාර සහ දඩයම් රටා පිළිබඳ පර්‍යේෂණ වාර්තාව.

පර්‍යේෂකයන් පැහැදිලි කරන්නේ ශ්‍රී ලංකා කොටියා (Panthera pardus kotiya) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළින්ම සිටින විලෝපිකයා (apex predator) වන අතර, කොටින් ආරක්ෂිත වනාන්තර ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමා නොවී, මිනිසුන් ජීවත් වන කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශවලද වාසය කරන බවයි. එමෙන්ම පර්‍යේෂකයන් සඳහන් කරන්නේ වනාන්තර අහිමිවීම, මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්, සහ ජනගහණ වර්ධනය හේතුවෙන් කොටි-මිනිස් අන්තර්ක්‍රියා වැඩි වී ඇති බවයි. එම නිසා, කොටියාගේ ආහාර රටා සහ දඩයම් හැසිරීම් අවබෝධ කර ගැනීම, කොටියාගේ දිගුකාලීන සංරක්ෂණය සහ මිනිසුන් සමඟ සමබරව පවත්වා ගැනීම සඳහා ඉතා වැදගත් බව ඔවුන් පවසයි.

පර්‍යේෂකයන් වාර්තා කරන්නේ මෙම අධ්‍යයනය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ ඉහළ කැළණි ගංගා ද්‍රොණිය (Upper Kelani River Basin) ප්‍රදේශයේ සිදු කළ බවයි. ඔවුන් පැහැදිලි කරන්නේ එම ප්‍රදේශය තේ වගා භූමි, වනාන්තර, සහ මිනිස් ජනාවාස වලින් සමන්විත බවත්, එම නිසා කොටියා මිනිසුන් සමඟ එකම පරිසරය බෙදාගන්නා බවත්ය. කොටියාගේ ආහාර වර්ග හඳුනා ගැනීම සඳහා ඔවුන් කොටියාගේ මළ (s**t) නියැදි 107ක් එකතු කර විශ්ලේෂණය කළ බව ඔවුන් සඳහන් කර තිබේ. ඔවුන් පවසන්නේ මෙම නියැදි විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් කොටියාගේ ආහාර වර්ග, විවිධත්වය, සහ ප්‍රියතාවය හඳුනාගත හැකි වූ බවයි.

පර්‍යේෂකයන් හඳුනාගෙන ඇති පරිදි කොටියාගේ ආහාරයේ විවිධ සතුන් විශේෂ 17 ක් ඇතුළත් වී ඇත. ඔවුන් පවසන්නේ කොටියා සාමාන්‍ය සහ අවස්ථානුරූපී විලෝපිකයෙක් වන අතර,ඔවුන් එකම ආහාරයකට සීමා නොවී, පරිසරයේ පවතින විවිධ සතුන් ආහාර ලෙස දඩයම් කරන බවයි. ඔවුන් වාර්තා කරන්නේ වල් හාවුන් (black-naped hare) යනු වඩාත් සුලබව හමුවූ ආහාරය වන අතර, වැලි මුවන් (barking deer) යනු කොටියාට වැඩි ශක්තිය ලබාදෙන වැදගත් ආහාරයක් බවයි. ඔවුන් තවදුරටත් සඳහන් කරන්නේ ගෝනුන් වැනි විශාල සතුන් ද කොටියාගේ ආහාරයේ වැදගත් කොටසක් බවයි, මන්ද එවැනි සතුන් කොටියාට වැඩි ශක්තිය සහ පෝෂණය ලබාදෙන බැවිනි.

ගවේෂකයන් පැහැදිලි කළේ කොටියාගේ ආහාරයේ 85% කට වඩා වනයේ ජීවීන්ගෙන් සමන්විත වූ බවයි. ඔවුන් පවසන පරිදි මෙම ප්‍රතිඵලයෙන් පෙන්වුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශයේ ස්වභාවික ආහාර සම්පත් තවමත් ප්‍රමාණවත් බව පෙන්වන බවයි. ඔවුන් සඳහන් කළේ ප්‍රාථමිකයන් (primates- වඳුරන් වැනි සතුන්) වැනි සතුන් ද දිවියාගේ ආහාරයේ වැදගත් කොටසක් බවයි. මෙය කොටියා විවිධ ප්‍රමාණයේ සහ විවිධ වර්ගයේ සතුන් ආහාර ලෙස භාවිතා කරන බව පෙන්වන බව ඔවුන් පැහැදිලි කළහ.

පර්‍යේෂකයන් වාර්තා කරන්නේ ගෘහස්ථ සතුන් වන බල්ලන් සහ බළලුන් දිවියාගේ ආහාරයට ඇතුළත් වූවත්, ඒවා ප්‍රමාණයෙන් අඩු බවයි. ඔවුන් පැහැදිලි කරන්නේ කොටියා ගෘහස්ථ බල්ලන්ව බහුල ලෙස සීමකිරීමට උත්සාහ කරන බවයි, මන්ද එවැනි සතුන් මිනිසුන් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බැවින්, දිවියාට අවදානමක් ඇති විය හැකි බවයි. ඔවුන් තවදුරටත් සඳහන් කළේ ගෘහස්ථ එළුවන් සහ ගවයන් වැනි සතුන් කොටියාගේ ආහාරයේ නොපෙනුණු බවයි, මන්ද එවැනි සතුන් ආරක්ෂිතව තබාගන්නා බැවිනි.

ගවේෂකයන් නිගමනය කරන්නේ කොටියා ඉතා අනුවර්තන හැකියාවක් ඇති සත්වයෙකු වන අතර, විවිධ පරිසරයන්ට අනුව තම ආහාර රටා වෙනස් කර ගන්නා බවයි. ඔවුන් අවධාරණය කරන්නේ ස්වභාවික ආහාර සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම දිවියාගේ පැවැත්මට ඉතා වැදගත් බවයි. ඔවුන් තවදුරටත් නිර්දේශ කරන්නේ මිනිසුන් අතර දිවියා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම සහ සංරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම කොටි-මිනිස් අන්තර්ක්‍රියා අඩු කිරීමට උපකාරී වන බවයි. ඔවුන් අවසාන වශයෙන් පවසන්නේ ස්වභාවික ආහාර සම්පත් ප්‍රමාණවත් වීම කොටියාගේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සහ මිනිසුන් සමඟ සමබරව පවත්වා ගැනීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය බවයි.

✒ Research team: P. H. Suranga Chanaka Kumara, Andrew M. Kittle, Anjali C. Watson, Sandun J. Perera, Nimalka Sanjeewani, Saminda P. Fernando
🔗 DOI: https://doi.org/10.1002/ece3.73027
📰 Issue: Ecology and Evolution, 2026; 16:e73027
📅 Published: 11 February 2026

♡ ⎙ㅤ ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම

26/03/2026

There are 4 Wild Cats in Sri Lanka –

The ‘Rusty Spotted Cat’ (කොල දිවියා) is the smallest wild cat in the world, weighing between 1-2 KG. There are 3 subspecies, and 2 subspecies are found in Sri Lanka. Population is less than 1000 (both India & SL combined).

The ‘Jungle Cat’ (වල් බළලා/කැලෑ බළලා) is mostly found in the dry zone of Sri Lanka. They are similar in appearance to a large domestic cat, and can weigh between 5-10 KG. Population in SL is unknown.

The ‘Fishing Cat’ (හඳුන් දිවියා/අඳුන් දිවියා) is the 2nd largest wild cat in Sri Lanka, weighing between 8 -16 KG. Mostly found in wetland habitats, these cats are fond of water unlike other felines. Population in SL is unknown. Overall, there maybe less than 3000 Fishing Cats in the wild.

The ‘Sri Lankan Leopard’ (ශ්‍රී ලංකා කොටියා) is the largest wild cat in Sri Lanka. Unlike India or Africa, the leopard is the top terrestrial carnivore in the island. Generally, male leopards weigh between 60-80 KG. It’s estimated that there are less than 1000 leopards in SL.

* Regarding Sinhala Names – apart from whether the leopard is called ‘kotiya’ (කොටියා) or ‘diviya’ (දිවියා), some debate exists about the Sinhala names of the smaller cats too. Seemingly, in some parts of Sri Lanka, the terms ‘කොළ දිවියා’ & ‘හඳුන් දිවියා/අඳුන් දිවියා’ is used interchangeably, and does not always refer to the Rusty Spotted Cat, Fishing Cat or vice versa. Others say the term ‘හඳුන් දිවියා’ (for the Fishing Cat) is incorrect, and that the correct term should be ‘අඳුන් දිවියා’. And the Jungle Cat is also referred to as 'කැලෑ බළලා'.

26/03/2026

කඩොලාන වනාන්තරයේ ජීවී පොසිලය ගිං පොල් (Nypa Palm)

පෘථිවියේ පවතින සුවිශේෂීම පරිසර පද්ධතියක් වන කඩොලාන වනාන්තර, වෙරළබඩ කලාපයේ ස්වාභාවික ආරක්ෂක පවුර ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙම පද්ධතිය මගින් ඉටුකරන මෙහෙය වචනයෙන් විස්තර කර නිම කළ නොහැකි තරම්ය. වෙරළ ඛාදනය වැළැක්වීම, මත්ස්‍යයන්ගේ බෝවීම සඳහා රක්ෂිතස්ථානයක් සැපයීම සහ මිනිසා ඇතුළු මුළු මහත් ජීවී ලෝකයටම අවශ්‍ය ඔක්සිජන් වායුව විශාල වශයෙන් මුදා හැරීම එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වේ. මෙම අපූරු කඩොලාන පරිසර පද්ධතිය තුළ දැකිය හැකි තාල වර්ගයට අයත් එකම ශාකය වන්නේ ගිං පොල් (Nypa fruticans) ශාකයයි.

විද්‍යාත්මක පසුබිම සහ සුවිශේෂීත්වය

ගිං පොල් යනු Nypa ඝණය යටතේ පවතින එකම ඒකදර්ශීය (Monotypic) සාමාජිකයා වේ. මෙය ලොව පැරණිතම ආවෘතබීජක ශාක විශේෂයක් ලෙස සැලකෙන අතර, වසර මිලියන ගණනාවකට පෙර සිට පැවත එන බැවින් මෙය "ජීවී පොසිලයක්" ලෙසද හැඳින්විය හැකිය. ප්‍රධාන වශයෙන් නිවර්තන සහ උප නිවර්තන කලාපීය ඉන්දු-පැසිෆික් බටහිර කලාපයේ ව්‍යාප්ත වී ඇති මෙම ශාකය, වෙරළ තීරය සහ ගං මෝය ආශ්‍රිත කිවුල් දිය සහිත පරිසරයේ ඉතා සශ්‍රීකව වැඩේ. ශ්‍රී ලංකාව තුළ මෙම ශාකය හමුවන සුවිශේෂී ස්ථානයක් ලෙස ගිං ඔය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය හැඳින්විය හැකිය.

බාහිර ලක්ෂණ සහ වර්ධනය

අනෙකුත් තාල වර්ගයේ ශාක (පොල්, තැඹිලි හෝ පුවක්) මෙන් නොව, ගිං පොල් ශාකයේ පොළොවෙන් ඉහළට විහිදුණු ඝන කඳක් දැකිය නොහැක. මෙහි කඳ පිහිටා ඇත්තේ භූගතව මෘදු මඩ පසෙහි වැතිරී පවතින ඝන රයිසෝමයක් (Rhizome) ලෙසිනි. මඩෙන් ඉහළට වර්ධනය වන්නේ එහි දැවැන්ත පත්‍ර සහ මල් කලඹ පමණි. වඩදිය බාදිය මගින් ගෙන එන පොහොසත් පෝෂක කොටස් මගින් පෝෂණය වන මෙම ශාකයේ පත්‍ර මීටර් 9ක් හෝ ඊට වඩා ඉහළට වර්ධනය වේ. මෙම පත්‍ර "පක්ෂවත්" (Pinnate) එනම් පත්‍ර අක්ෂයේ දෙපැත්තට පිහාටු ආකාරයෙන් විහිදී පවතී.

ප්‍රජනනය සහ ව්‍යාප්තිය

ගිං පොල් ශාකයේ පුෂ්ප මංජරිය ඉතා ආකර්ෂණීය වේ. තනි වෘන්තයක් මත සැකසෙන ගෝලාකාර පුෂ්ප මංජරියේ ගැහැණු මල් ඉහළින් පිහිටන අතර, රතු හෝ කහ පැහැති පිරිමි මල් පහළින් දැකිය හැකිය. සංසේචනයෙන් පසු මෙම මල් පොකුර සෙන්ටිමීටර 25ක් පමණ උසට වැඩුණු ගෝලාකාර ඵල සමූහයක් බවට පත් වේ. හොඳින් වැඩුණු ඵල ජලයට වැටී පාවී යාම මගින් නව ස්ථාන කරා ව්‍යාප්ත වේ. මීට අමතරව, මඩ යට ඇති කඳ බෙදීම්වලින් (Vegetative propagation) නව පැළ හටගැනීමද සිදුවේ.

මානව භාවිතය සහ වර්තමාන තර්ජන

අතීතයේ සිටම ගිං පොල් මිනිසාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා යොදා ගැනුණි. මෙහි ශක්තිමත් පත්‍ර වහළ සෙවිලි කිරීමටත්, පැදුරු, වට්ටි සහ පෙට්ටි වැනි දෑ විවීමටත් භාවිත කරයි. ඇතැම් රටවල නොමේරු පත්‍රවල සියුම් කොටස් දුම්කොළ එතීම සඳහාත්, මෙහි ඵලයෙන් ලබාගන්නා යුෂ සීනි, හකුරු හෝ මත්පැන් නිෂ්පාදනය සඳහාත් යොදා ගනී.

කෙසේ වෙතත්, වර්තමානය වන විට මෙම වටිනා ශාක පද්ධතිය දැඩි අනතුරකට මුහුණ පා සිටී. වෙරළබඩ කලාපයේ සිදුවන අධික දූෂණය, නීති විරෝධී ලෙස කඩොලාන ඉඩම් ගොඩකර ශාක උදුරා දැමීම සහ මිනිසුන් විසින් සිදුකරන ගිනි තැබීම් නිසා මෙම ශාක ගහනය සීඝ්‍රයෙන් පහළ යමින් පවතී. මෙම ස්වාභාවික සම්පත ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පරිසර හිතකාමී වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ මහජනතාව දැනුවත් කිරීම අතිශය වැදගත් වේ.

♡ ⎙ㅤ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම

26/03/2026

මතු පරපුරට පිරිසිදු උරුමයක් දායාද කරනු පිණිස, ප්ලාස්ටික්වලින් තොරව සිරිපා වන්දනාවට එක්වන්න 🌄🙏🪔

26/03/2026

සිරිපා අඩවියේ පූජනීයත්වය සහ සොබාදහමේ අසිරිය රැකගැනීම වන්දනාකරුවන් වන අප සැමගේ වගකීමයි. එනිසා ඔබත් මෙවර ප්ලාස්ටික් හා පොලිතින්වලින් තොරව සිරිපා කරුණාවට එක්වන්න 🌄🙏🪔

Address

අංක 279 A, තිස්ස පාර, තංගල්ල
Tangalle
82200

Opening Hours

Monday 08:30 - 16:15
Tuesday 08:30 - 16:15
Wednesday 08:30 - 16:15
Thursday 08:30 - 16:15
Friday 08:30 - 16:15

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when CEA Hambantota posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category